درسهایی از تجربه اصلاحات ساختاری نظام بودجهریزی ترکیه: موانع استقرار بودجهریزی مبتنی بر عملکرد براساس مدلسازی ساختاری تفسیری
یکی از راهبردهای اساسی سیاستگذاران ارشد و مجلس شورای اسلامی بهمنظور افزایش کارایی، اثربخشی منابع عمومی و رفع ناترازیهای مالی، اصلاحات نظام بودجهریزی کشور از ابعاد فنی و حقوقی است. در این مسیر، دستیابی به نتایج مطلوب و اجتناب از آزمون و خطا، نیازمند مطالعه تجربیات کشورهای مشابه و بهرهگیری از درسآموختههای سیاستگذاری عمومی در حوزه مدیریت بودجه دولت است.
ترکیه به عنوان یکی از کشورهای موفق در حوزه اصلاحات نظام بودجهریزی، طی یک قرن گذشته تحولات گستردهای را در مدیریت مالیه عمومی تجربه کرده است. این کشور از سال ۲۰۰۳ و با تصویب قانون مدیریت و نظارت مالیه عمومی، بودجهریزی مبتنی بر عملکرد را به عنوان نظام رسمی بودجهریزی خود برگزید و فصل جدیدی از اصلاحات ساختاری را در ابعاد فنی، حقوقی و اجرایی آغاز کرد.
هدف اصلی این پژوهش، بررسی حکمرانی مالی و روند تحولات نظام بودجهریزی ترکیه و همچنین شناسایی و سطحبندی موانع استقرار بودجهریزی مبتنی بر عملکرد در مدیریت بودجه دولت مرکزی با استفاده از روش مدلسازی ساختاری تفسیری (ISM) است. یافتهها نشان میدهد نظام بودجهریزی ترکیه از انعطافپذیری و پویایی بالایی برخوردار بوده و متناسب با تغییرات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بهصورت مستمر اصلاح شده است.
نتایج پژوهش همچنین بیانگر آن است که قانون مدیریت و نظارت مالیه عمومی در کنار قانون اساسی ترکیه نقش مؤثری در افزایش شفافیت مالی، پاسخگویی مالی، کارایی و اثربخشی مدیریت مالیه عمومی این کشور ایفا کرده است. این موضوع نشان میدهد که موفقیت در اجرای بودجهریزی مبتنی بر عملکرد نیازمند ایجاد زیرساختهای قانونی و نهادی مناسب است.
در بخش کمی پژوهش و بر اساس نتایج مدلسازی ساختاری تفسیری، مؤلفه «ابهام و کمبود دانش فنی سیاستگذار» به عنوان مهمترین مانع استقرار بودجهریزی مبتنی بر عملکرد شناسایی شد. همچنین در میان یازده مانع شناساییشده، «کمبود کارشناسان و متخصصان» به عنوان وابستهترین مانع شناخته شد. نتایج این مطالعه میتواند برای قانونگذاران، مدیران و تصمیمگیران کشور در مسیر اصلاح ساختار بودجهریزی، ارتقای حکمرانی مالی و افزایش بهرهوری منابع عمومی مورد استفاده قرار گیرد.
نویسنده مقاله
رحیم تقیزاده
نشریه علمی (وزارت علوم) | مجلس و راهبرد | سال ۳۲ | پاییز ۱۴۰۴ | شماره ۱۲۳
صفحات ۶۷ تا ۱۰۵
کلیدواژهها
بودجهریزی مبتنی بر عملکرد، اصلاحات نظام بودجهریزی، بودجهریزی ترکیه، مدلسازی ساختاری تفسیری (ISM)، مدیریت مالیه عمومی، شفافیت مالی، پاسخگویی مالی، حکمرانی مالی، مدیریت بودجه دولت، سیاستگذاری عمومی
