مقالات و مستندات  \  هزينه يابي و قيمت تمام شده خدمات بيمارستاني با روش "حسابداري تقليلي-مرحله اي"

هزينه يابي و قيمت تمام شده خدمات بيمارستاني با روش "حسابداري تقليلي-مرحله اي"








دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی سمنان
معاونت پشتیبانی




نویسندگان:علی ایمانی*علی اصغر همتی**


* کارشناسی ارشد اقتصاد بهداشت و درمان
g_a_imani58@yahoo.com


** مدیر بودجه دانشگاه علوم پزشکی سمنان
aliast12h@yahoo.com





چکیده:


با توجه به الزام قانونی مندرج در ماده 144 قانون برنامه چهارم مبنی بر اینکه، تمامی دستگاههای اجرائی موظف اند،به منظور افزایش کارائی و بهره وری و استقرار نظام کنترل نتیجه و محصول ،به جای کنترل مراحل انجام کار،واعطای اختیارات لازم به مدیران برای اداره واحدهای تحت سرپرستی خود به صورت مستقل و هدفمند نمودن تخصیص منابع ،براساس دستورالعمل سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور و وزارت امور اقتصادی و دارایی،قیمت تمام شده آن دسته از فعالیت ها و خدماتی که قابلیت تعیین قیمت تمام شده را دارند برای کمیت و کیفیت محل جغرافیائی مشخص و پس از تایید سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور یا استان و با اعطای اختیارات لازم به مدیران ذ ی ربط اجرا نمایند.
در کشورهای در حال توسعه و با درآمد کم و متوسط،اطلاعات کمی در خصوص هزینه واحد خدمات وجود دارد.بودجه های محدود اختصاص داده شده به بهداشت و درمان در اکشورهای در حال توسعه ،برنامه ریزان و مدیران سیستم های بهداشتی و درمانی را ملزم به استفاده کارا از منابع بکار رفته در این بخش مهم از اقتصاد کرده است.در این میان هزینه یابی و تحلیل هزینه واحد خدمات می تواند مدیران بخشها ،بیمارستانها و سیاستگذاران را در تعیین این نکته که واحدها و موسسات تحت نظر آنها چگونه و به چه میزان نیازهای عمومی جامعه را برآورده می کنند کمک نمایند.
تعیین هزینه تمام شده برای دستیابی به تصویر روشنی از میزان روند هزینه ها و تدوین بودجه عملیاتی و استفاده موثر از منابع در سالیان اخیراز دیدگاه اقتصاد بهداشت مورد توجه قرار گرفته است. هزينه يابي و تجزيه و تحليل هزينه ها به عنوان ابزارهايي مديريتي مي توانند ما را در فراهم آوردن داده هاي بايسته براي تصميم گيريهاي آگاهانه تر درباره سرمايه گذاري براي اقدامات و زير ساختارها ياري دهند .
روش حسابداری "تقليلي-مرحله اي" يک تکنيک بسيار پيشرفته هزينه يابي است که بااستفاده ازروشهاي حسابداري وردگيري منابع مورد استفاده ، به تعيين هزينه واحد خدمات ارائه شده دربيمارستانهاي مورد مطالعه مي پردازد. در واقع با استفاده از يک رويکرد حسابداري به بررسي هزينه هاي پشتيباني خدمات که اغلب به هزينه هاي غير مستقيم خدمات معروفند مي پردازد، سپس، اين هزينه هاي غيرمستقيم بين بخشهاي بالا سري، واسطه، و خدمات نهايي از طريق روش «تقليلي- مرحله اي » و بر اساس معيارهاي ابداع شده ، که تا حد امکان استفاده واقعي از منابع بالا سري بوسيله بخشهاي ديگر را انعکاس مي کند، توزيع مي شود.
این مقاله از نوع مقالات مروری بوده که اطلاعات حاصله در این مطالعه از طریق مطالعه میدانی و کتابخانه ای و نیز جستجوی اینترنتی صورت گرفته و در سه بخش کلی ارائه شده است.در بخش اول، تعاریف و واژه های هزینه یابی تقلیلی-مرحله ای اشاره می شود.در بخش دوم،مبانی و اصول هزینه یابی تقلیلی-مرحله ای بررسی شده و در نهایت كاربرد روش هزينه يابي تقلیلی-مرحله ای را در بودجه ريزي عملياتي در ايران تشریح خواهد شد.

واژه های کلیدی:هزینه یابی،قیمت تمام شده،حسابداری تقلیلی-مرحله ای،
بودجه ریزی عملیاتی،هزینه های بیمارستان



مقدمه:
يكي از مهمترين وظايف مديران، تخصيص بهينه منابع مالي و بهره‌ وري حداكثر از امكانات موجود است. اهميت اين موضوع زماني بيشتر محسوس است كه سازمان با محدوديت امكانات و منابع مالي مواجه است و بقا و توسعه مؤسسه منوط به تشخيص، ارزيابي و انتخاب مناسب ترين امكانات سرمايه گذاري و تخصيص منابع مالي به آنهاست. مديران براي تصميم گيري درنحوه تخصيص منابع وكنترل آن و حصول اطمينان از به كارگيري مؤثر و كارآيي منابع در اختيارشان، به اطلاعات حسابداري به عنوان يكي از ابزارهاي مهم تصميم گيري نيازمندند . [1]
امروزه با رشد و توسعه تكنولوژيهاي پيشرفته در ابعاد مختلف توام با افزايش پيچيدگي و تنوع فعاليتها، درك اين تغييرات و سنجش تاثيرات آن بر هزينه هاي سازماني اهميت زيادي دارد. اهميت اين امر براي واحدهاي خدماتي با توجه به اينكه درجه تنوع و تغييرات در آنها، نسبت به فعاليتهاي توليدي بيشتر است، مضاعف مي باشد. بديهي است كه شناخت اين فعاليتها و سنجش تاثيرات آن برهزينه هاي سازماني مستلزم طراحي يك سيستم مناسب هزينه يابي در اين زمينه مي باشد. اهميت شناخت وكنترل هزينه ها چه در موسسات دولتي و چه در سازمانهاي خصوصي بر كسي پوشيده نيست. اما دستيابي به اين مهم، نيازمند طراحي يك سيستم مناسب و كارآ است كه قادر به شناخت تنوع وپيچيدگي فعاليتهاي، وسنجش تاثيرآن بر هزينه هاي ارائه خدمات باشد. سيستم هاي سنتي هزينه يابي، خصوصا سيستمهايي كه در سطح بيمارستانهاي كشور استفاده مي گردد، بدليل ماهيت آن عملا قادر به برآوردن اين انتظارات نمي باشد. چون اين سيستمها بر اساس يكسري تعرفه هاي ثابت وضع شده و بدون توجه به شرايط و وضعيت هر بيمارستان، بهاي تمام شده خدمات ارائه شده را محاسبه مي كند. بديهي است كه استفاده از اين روش علاوه بر اين كه باعث ايجاد اشكالات و نواقصي در محاسبه بهاي تمام شده واقعي مي گردد، اطلاعات مناسبي را براي تصميم گيري در اختيار مديران قرار نمي دهند. بنابراين لزوم استفاده از سيستمهاي نوين هزينه يابي كه در سطح دنيا معمول مي باشد، بعنوان يك ضرورت اساسي مطرح است. [11] يكي از سيستم هاي نوين هزينه يابي كه كاربردهاي گوناگون آن در فعاليتهاي خدماتي روز به روز در حال گسترش است ، سيستم “حسابداری تقلیلی-مرحله ای“ يا اصطلاحا سيستم "SDCA"1 است. [15]
بودجه شاهرگ حياتي دولت است ، زيرا دولت تمام فعاليتهاي مالي خود ، اعم از كسب درآمد و پرداخت هزينه ها براي اجراي برنامه هاي متعدد و متنوع خود را در چارچوب قانون بودجه انجام ميدهد بنابراين بودجه آيينه تمام نماي همه برنامه ها و فعاليت هاي دولت بوده و نقش بسيار مهم وحياتي در توسعه اقتصادي ملي ايفا مي نمايد. [10]
با توسعه وظايف دولت وافزايش سريع هزينه هاي دولتي وپيوند آن با وضعيت عمومي اقتصاد كشور، كنترل مخارج اهميت خود را از دست داد و نياز به بهبود در سيستم هاي برنامه ريزي، كنترل و مديريت منابع بخش عمومي مطرح گرديد تا تصميم گيرندگان را قادر سازد ديد وسيع تري پيدا كرده و اطلاعات وسيعي در مورد نتايج عملكردها و هزينه هاي اجراي فعاليت ها داشته باشد. اين امر موجب توجه دولت ها به اقتصادي بودن ، كارايي و اثربخشي منابع دولت به عبارتي مديريت مالي دولت شد .مواجهه با اين شرايط نه تنها نياز به بهبود روش ها و رويه هاي بودجه بندي موجود براي افزايش هماهنگي سيستم را مطرح ساخت ، بلكه بعد جديدي براي تصميم گيري در مديريت ومديريت مالي دولتي افزود يعني سيستم بودجه ريزي عملياتي و برنامه اي را براي بازنگري و ارزيابي مديريت فعاليت هاي دولتي مطرح ساخت . ويژگي و وجه تمايز اين سيستم از سيستم بودجه متداول ، تاكيد روي اهداف، نتايج و منابع حاصل از هريك از اقلام هزينه ها و يافتن پاسخ به اين سوال بود كه درآمد ها به چه منظور خرج ميشود. [2]
يکي از جلوه هاي حقيقي و راستين عدالت اجتماعي ارائه صحيح، اصولي و به موقع خدمات بهداشتي ودرماني است.براي تحقق اين هدف،توجه کامل به ابعاد اقتصادي آن حائز اهميت فراواني است.افزايش سريع و روز افزون هزينه هاي خدمات درماني به حدي است که چگونگي کنترل اين هزينه ها مشکل اصلي نظامهاي خدمات بهداشتي ودرماني در کشورهاي مختلف،حتي کشورهاي ثروتمندجهان است. [3]
بيمارستانها به عنوان مهمترين و از پرهزينه ترين اجزاي نظام بهداشتي اهميت فوق العاده اي دارند، به طوريکه مطابق مطالعه وسيع و اساسي بانک جهاني از بيمارستانهاي دولتي بين 50 تا 80 درصداز منابع بخش بهداشت و درمان در کشورهاي در حال توسعه، توسط بيمارستانها مصرف مي شود. [4]
با توجه به الزام قانوني مندرج در ماده 144 قانون برنامه چهارم مبني بر اينکه،تمامي دستگاههاي اجرائي موظف اند،به منظورافزايش کارائي وبهره وري واستقرار نظام کنترل نتيجه و محصول،به جاي کنترل مراحل انجام کار،واعطاي اختيارات لازم به مديران براي اداره واحدهاي تحت سرپرستي خود به صورت مستقل وهدفمند نمودن تخصيص منابع ،براساس دستورالعمل سازمان مديريت و برنامه ريزي کشورووزارت امور اقتصادي ودارايي،قيمت تمام شده آن دسته ازفعاليت ها و خدماتي که قابليت تعيين قيمت تمام شده رادارند براي کميت و کيفيت محل جغرافيائي مشخص و پس از تاييد سازمان مديريت و برنامه ريزي کشور يا استان وبا اعطاي اختيارات لازم به مديران ذي ربط اجرا نمايند. [5]


هدف از محا‌سبه هزينه تمام شده را مي‌توان به شرح زير خلاصه كرد:

-تخصيص منابع بر اساس رسالت‌ها، اهداف و اولويت‌ها؛
-تدوين بودجه برنامه‌‌اي؛
-انعقاد قرارداد براي انجام امور در زمينه هاي مختلف؛
-محاسبه تورم كالاها و خدمات مورد نظر؛
-نظارت مالي بر عمليات اجرايي پروژه‌ها و فعاليت‌هاي در دست انجام؛
-مقايسه ارزش منابع مصرفي در پروژه‌هاي مختلف به منظور بهره‌برداري مطلوب از منابع؛
-به كارگيري نتايج محاسبه قيمت تمام شده به منظور توزيع عادلانه منابع؛
-تعيين خط فقر با توجه به برآورد مقدار حداقل نيازهاي اساسي بشري؛
-برنامه ريزي براي تخصيص بهينه منابع در زمينه‌هاي مختلف اجتماعي،اقتصادي و فرهنگي؛
-محاسبه قيمت تمام شده براي واگذاري قسمتي از امور و وظايف از بخش عمومي به بخش خصوصي و يا از بخش خصوصي به بخش عمومي. [6]

بودجه‌ريزي عملياتي عوامل "صرفه‌جويي" و "اثربخشي" را به ابعاد سنتي بودجه‌ريزي اضافه مي‌كند. نظام بودجه‌ريزي عملياتي بين "كارآيي" و "اثربخشي" تماير قائل مي‌شود. در"كارآيي" استفاده مفيد از منابع مورد نظر است، در حاليكه "اثربخشي" با عملكرد مرتبط است. در بودجه‌ريزي عملياتي طبقه‌بندي عمليات به‌نحوي است كه هدفها شفافتر بيان مي‌شوند، ارزيابي بودجه سهل‌تر بوده و در روش هزينه‌بندي آن ارتباط بين داده و ستانده مورد توجه قرار مي‌گيرد. [2]
مهمترين هدف بودجه‌ريزي عملياتي اصلاح مديريت بخش عمومي و افزايش اثربخشي مخارج اين بخش است. ويژگي‌هاي اساسي اين اصلاح عبارتند از:
ارزيابي پاسخگويي مسئولين دستگاههاي اجرايي براساس معيار دستاوردهاي فعاليتهاي آنان، دامنه تاثيرگذاري‌ آنها جهت نيل به دستاوردها و بودجه و امكاناتي كه براي تحقق دستاوردها به مصرف رسيده است.
ارزيابي پاسخگويي مديران دستگاههاي اجرايي به مسئولين ذيربط براساس محصولاتي كه بايد توليدكنند و بودجه و ساير امكاناتي كه براي توليد اين محصولات بكار مي‌گيرند.
تضمين و تحكيم پاسخگويي از طريق مبادله موافقتنامه بين مديران و مسئولين دستگاههاي اجرايي و بين مسئولين دستگاههاي اجرايي و سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور (به نمايندگي از طرف دولت).
استقرار نظام بودجه‌ريزي ستانده محور
دادن اختيارات لازم به مديران در انتخاب نهاده‌هاي لازم براي توليد محصولات مورد نظر
ارزيابي مستمر عملكرد مديران و مبنا قراردادن نتايج عملكرد به عنوان يكي از معيارهاي تخصيص اعتبارات. [13]


براي اجراي نظام فوق اقدامات اساسي زير بايد انجام گيرد:
1- برنامه‌هاي عملياتي دستگاههاي اجرايي جهت تحقق اهداف بخش ذي‌ربط بازبيني، اصلاح و نهايي شود.
2- در چارچوب وظايف مصوب دستگاههاي اجرايي، فعاليتهاي كميت‌پذير ذيل هر يك از برنامه‌هاي نهايي شده تعيين گردد.
3- هزينه تمام شده هر يك از فعاليتها براي دستيابي به هدف تعيين شده محاسبه گردد.
4- يك نظام نظارتي و گزارشگيري مستمر تمامي مراحل كار استقرار يابد.
انجام اقدامات فوق مستلزم استقرار يك نظام هزينه‌يابي محصول در دستگاههاي اجرايي با ويژگي‌هاي ياد شده مي‌باشد. [2]
در قرن نوزدهم، اهميت كسب اطلاعات صحيح در مورد هزينه هاي ارائة خدمات و تاكيد بر اهميت مديريت هزينه، باعث گرديد تا سيستم محاسبه هزينه ها از يك مبنا ثابت تغيير داده شود تا علاوه بر اخذ مبلغ پايه، بخشي از هزينه ها نيز كه هزينه هاي متغير است بر اساس گروههای تشخیصی وابسته (DRG) از بيماران اخذ گردد. اين مسأله تا حد زيادي باعث افزايش اثر بخشي و واقعي تر شدن سيستم هزينه يابي بيمارستاني گرديد. بطوريكه اين روش تا بحال زير بناي بيشتر سيستمهاي موجود براي محاسبه هزينه ها بوده است. [2]


تعاریف و واژه های مهم:
حسابداری"تقليلي- مرحله اي"

تعريف نظري:حسابداری "تقليلي-مرحله اي" يک تکنيک بسيار پيشرفته هزينه يابي است که دراين روش هزينه هااز بخشهاي بالاسري به ساير بخشهاي بالاسري،و نهايتا به بخشهاي خدمات پزشکي نهائي توزيع مي شود. [7]
هزینه یابی:
طبقه بندی و تسهیم درست هزینه ها به منظور تعیین بهای تمام شده محصولات و خدمات و تنظیم و ارائه اطلاعات مربوطه به نحو مناسب در جهت راهنمائی مدیران برای کنترل عملیات . [13]
بودجه ريزي عملياتي:
بودجه ريزي عملياتي يا بودجه برحسب عمليات عبارتست از بودجه اي كه براساس وظايف ، عمليات وپروژه هايي كه سازمانهاي دولتي تصدي اجراي آن را بعهد دارند ، تنظيم ميشود . درتنظيم بودجه عملياتي به جاي توجه به كالاها و خدماتي كه دستگاه خريداري مي كند و يا به عبارتي به جاي توجه به وسايل اجراي فعاليتها ، خود فعاليت و مخارج كارهايي كه بايد انجا م شود ، مورد توجه قرار ميگيرد. [13]
حسابداری:
فن ثبت ، تلخیص و طبقه بندی فعالیتهای مالی یک موسسه در قالب اعداد قابل سنجش به پول و تفسیر نتایج حاصله از انجام بررسیها می باشد . [13]
هزینه :
هزینه عبارت است از منابع مصرف شده یا از دست داده شده در اثر عملیات واحد ، برای ایجاد درآمد و تحصیل سود . [13]
بخشهاي بالاسري:
تعريف نظري:واحدهاي هزينه اي که تنها خدماتي توليد مي نمايند که توسط ساير بخشها(مراکز هزينه)موجود در بيمارستان مورد استفاده قرار مي گيرد،نه مستقيما توسط بيماران.براي مثال شامل:تاسيسات،امور عمومي و امور مالي. [7]
بخشهاي خدمات واسطه:
بخشهايي هستند که خدمات را هم به بيماران و هم ساير بخشهاي پزشکي ارائه مي دهند.ودر حالت کلي شامل آزمايشگاه،داروخانه،راديولوژي و... ميباشند.[7]
بخشهاي خدمات نهائي:
:اين واحدهاي هزينه،مسئول ارائه خدمات مستقيم به بيمارند،نظير بخشها يا واحدهاي مراقبت بستري به عنوان يک کل،يا واحد مراقبت هاي سرپائي. [7]

روش تحقیق:

دراين پژوهش ابتدا ساختار سازماني بيمارستان مورد مطالعه، مورد بررسي قرار خواهد گرفت،و اطلاعات لازم در مورد مشاغل انجام شده در هر بخش بيمارستان به دست خواهدآمد، ونهايتا به تحليل روابط دروني بين بخشهاي بيمارستان جهت تعيين ماهيت و نوع منابع مورد استفاده در هر بخش ، و طراحي الگوي استفاده از ستانده هاي يک بخش خاص ، بوسيله بخشهاي ديگر پرداخته خواهد شد. براساس موارد مذکور، سه بخش عمده ارائه خدمات شناسايي مي گردند، که اين بخشها عبارتند از؛ بخشهاي بالاسري ، خدمات واسطه ،و بخشهاي خدمات نهايي.بخشهاي بالاسري ، بخشهاي واسطه و نهايي را پشتيباني مي کنند و بخشهاي خدمات واسطه، خدمات لازم را براي بيماران در بخشهاي نهايي فراهم مي کنند. به طور کلي پنج گروه عمده هزينه جهت برآورد مخارج کل بيمارستان شامل؛ ساختمان و بناهاي دائمي، تجهيزات، پرسنل، تسهيلات شهري، مواد و تدارکات شناسايي خواهند شد،سپس،تمام هزينه هاي راه اندازي بيمارستان به بخشهاي بالا سري،واسطه ،و نهايي تخصيص داده مي شوند. [6]
پژوهش حاضر بااستفاده ازروشهاي حسابداري وردگيري منابع مورد استفاده ، به تعيين هزينه واحد خدمات ارائه شده دربيمارستانهاي مورد مطالعه مي پردازد. در واقع با استفاده از يک رويکرد حسابداري به بررسي هزينه هاي پشتيباني خدمات که اغلب به هزينه هاي غير مستقيم خدمات معروفند مي پردازد، سپس، اين هزينه هاي غيرمستقيم بين بخشهاي بالا سري، واسطه، و خدمات نهايي از طريق روش «تقليلي- مرحله اي » و بر اساس معيارهاي ابداع شده ، که تا حد امکان استفاده واقعي از منابع بالا سري بوسيله بخشهاي ديگر را انعکاس مي کند، توزيع مي شود. روش «تقليلي- مرحله اي » يک تکنيک بسيار پيشرفته هزينه يابي است که در اين روش هزينه ها از بخشهاي بالا سري به ساير بخشهاي بالا سري، و نهايتا به بخشهاي خدمات پزشکي نهايي توزيع مي شوند.ابتدا ، هزينه هاي يک بخش بالاسري که بسياري از بخشهاي ديگر را خدمت رساني مي کند توزيع مي شود،سپس ، هزينه بخش بالا سري بعدي که از نظر پوشش خدمات به بخشهاي ديگر در مرتبه دوم قرار دارد ، توزيع مي شود،واين روند ادامه پيدا مي کند ، تا اينکه هزينه همه بخشهاي بالاسري به بخشهاي پزشکي نهايي توزيع مي شود. هزينه خدمات و مداخلات بخشهاي واسطه نيز از طريق روش حسابداري «تقليلي- مرحله اي » اندازه گيري مي شود، بدين ترتيب که ابتدا کل هزينه خدمات نهايي ارائه شده بوسيله بخشهاي خدمات واسطه اندازه گيري مي شود، سپس ، اين هزينه ها با هزينه هاي بالاسري تخصيص داده شده به اين بخشهاي واسطه جمع مي شود. هزينه کلي که به اين طريق به دست مي آيد ، براساس تعداد و پيچيدگي خدمات ، بين خدمات و مداخلات مختلف بخش واسطه تقسيم مي شود. قيمتهاي نسبي که در حال حاضر بوسيله بيمارستانهاي مختلف براي خدمات مورد نظر، حساب مي شود به عنوان معياري براي فاکتور پيچيدگي همان خدمات در بخشهاي واسطه در نظر گرفته مي شود. [15]
هزينه منابع مورد استفاده براي توليد يک واحد از خدمات پزشکي در بخشهاي خدمات نهايي، شامل ترکيبي از هزينه هاي مستقيم ارائه خدمات در بخشهاي مربوطه و هزينه هاي تخصيص داده شده از بخشهاي بالاسري و واسطه مي باشد. در واقع اين هزينه ها ، هزينه يک واحد خدمت و مداخله پزشکي دريافت شده بوسيله بيماران سرپايي ،بستري ، و اورژانسي را تشکيل مي دهد. [6]

خلاصه مراحل اجرای سيستم حسابداری تقلیلی-مرحله ای:

• گام اول: تشكيل تيم طراحي سيستم و تيم جمع آوري اطلاعات
• گام دوم: تعريف و شناسایی محصولات نهائی








• گام سوم:تعریف و شناسایی واحدهای هزینه
• گام چهارم: شناسایی کل هزینه برای هر یک از منابع
• گام پنجم:تخصیص منابع به واحدهای هزینه
• گام ششم: تخصیص همه هزینه ها به واحدهای نهایی هزینه
• گام هفتم :محاسبه بهاي تمام شده برای هر واحد نهایی هزینه
• گام هشتم:گزارش نتایج[15]






















ابزارگردآوري داده ها:

درک ساختار سازماني بيمارستان مورد مطالعه ، نخستين گام براي جمع آوري داده هاي دقيق و موثر مي باشد. ابتدا بخشهاي بيمارستان بر اساس گروه هاي عملکردي به بخشهاي (مراکز هزينه) بالاسري ، خدمات واسطه ، و خدمات نهايي تقسيم مي گردند. بعد از شناسايي مراکز هزينه (بخشها) اقلام هزينه در داخل بخشهاي مورد نظر شناسايي شده و در چک ليست های از قبل طراحی شده وارد خواهند شد. داده ها و اقلام هزينه مورد نياز اين مطالعه شامل موارد زير مي باشند:
ساختمان؛
- جمع آوري داده هاي مربوط به مساحت کل ساختمان و بناهاي بيمارستان، اعم از ساختمانهاي ضميمه ، کارگاه ها و ديگر ساختمانها (بر حسب متر مربع).
- جمع آوري داده هاي مربوط به سهم هر بخش از کل مساحت ساختمان( بر حسب متر مربع)
- جمع آوري داده هاي مربوط به قيمت جاري ساختمان براي ساختار مشابه بيمارستانهاي مورد مطالعه، برحسب متر مربع
- جمع آوري عمر مفيد ساختمانها ، در بيمارستانهاي مورد مطالعه
تجهيزات؛
- جمع آوري داده هاي مربوط به تعداد تجهيزات بالاسري ،مانند؛ آسانسورها،ژنراتورها ، دستگاه هاي زباله سوز ، و ساير تجهيزاتي که به صورت اختصاصي قابل تخصيص به يک بخش خاص نيستند.
- جمع آوري داده هاي مربوط به تعداد تجهيزات ، کالاهاي با دوام ، و اثاثيه هاي قابل تخصيص به يک بخش خاص .
- جمع آوري داده هاي مربوط به قيمت اوليه (خريد) ، يا هزينه هاي جايگزيني تجهيزات و کالاهاي با دوام .
- جمع آوري داده هاي مربوط به عمر مفيد هر يک از تجهيزات مورد استفاده در بيمارستان.
پرسنل؛
- جمع آوري داده ها در مورد تعداد کارکنان در بخشهاي مختلف بر حسب گروههاي مختلف کارکنان.
- جمع آوري داده هاي مربوط به حقوق و دستمزد کارکنان در هر بخش و برحسب گروه هاي مختلف کارکنان.
- جمع آوري داده ها در مورد زمان صرف شده توسط هر گروه از کارکنان براي ارائه هر واحد خدمت يا مداخله در بخشهاي خدمات پزشکي ، تعداد ساعات کاري روزانه هر گروه از پرسنل، و تعداد ساعتهاي کاري در نوبت شبانه.
تسهيلات شهري؛
- جمع آوري داده ها ي مربوط به هزينه تسهيلات شهري مانند؛ برق ، خدمات تلفن ، سوخت ، فاضلاب ، و آب .
مواد و تدارکات؛
- جمع آوري داده هاي مربوط به مقدار داروها و تدارکات پزشکي مصرف شده توسط هر بخش.
- جمع آوري داده هاي مربوط به مقدار داروي تجويز شده به هر خدمت و مداخله.
- جمع آوري داده هاي مربوط به مقدار مواد شوينده و ساير مواد مصرفي قابل انتساب به هر بخش و هر خدمت و مداخله.
- جمع آوري داده هاي مربوط به مقدار داروهاي ارائه شده بوسيله بيمارستان و داروهايي که بوسيله بيماران از بيرون از محيط بيمارستان خريداري شده اند.
خدمات و مداخلات؛
- جمع آوري داده هاي مربوط به انواع خدمات انجام شده در بخشهاي خدمات پزشکي اعم از بخشهاي واسطه و نهايي.
- جمع آوري داده هاي مربوط به فراواني خدمات انجام شده در بخشهاي خدمات پزشکي.
- جمع آوري داده هاي مربوط به فراواني خدمات انجام شده در بخشهاي خدمات نهايي به تفکيک موارد بستري ، سرپايي ، و اورژانسي. [6]

فوايد ونتایج ناشي از اجرا و بكارگيري سيستم پيشنهادي:

با توجه به اينكه سيستم تعرفــــه گذاري موجود در نظام بيمارستاني از جنبه هاي مختلف مناسب نمي باشد، بنابراين ارائه سيستمي كه بتواند نقايص سيستم موجود را برطرف كند، بسيار مفيد و اساسي تلقي مي گردد. فوايد ناشي از اجراي سيستم پيشنهادي، با توجه به استفاده كنندگان اطلاعات سيستم هزينه يابي بيمارستاني (مديران و تصميم گيرندگان بيمارستان، دولتها، بخش خصوصي، شركتهاي بيمه و سرمايه گذاران) متفاوت مي باشد. بطور كلي فوايد ناشي از اجراي سيستم پيشنهادي در دو جنبه اصلي قابل طرح است كه عبارتند از:
1- اطلاعاتي كه سيستم پيشنهادي مي تواند براي استفاده كنندگان داخلي بيمارستان فراهم كند و2- اطلاعاتي كه اين سيستم مي تواند براي ساير استفاده كنندگان خارجي فراهم كند. بر اين اساس مهمترين منافع سيستم پيشنهادي براي استفاده كنندگان داخلي عبارت است از:
1-ارائة مفاهيم نظري در مورد معرفي و شناسايي مباني سيستم هزينه يابي تقلیلی-مرحله ای(SDCA )و سازمانهايي كه اين سيستم را براي هزينه يابي و تهيه اطلاعات مورد نياز بكار گرفته اند.
2-تخصيص دقيق هزينه ها به فعاليتهاي مورد نياز براي انجام خدمات وسپس محاسبه دقيق و صحيح بهاي تمام شده خدمات ارائه شده از طرف بيمارستان با توجه به مباني سيستم SDCAدر بخشهاي مختلف.
3-تهيه و ارائه اطلاعات جانبي براي تصميم گيرندگان و مديريت بيمارستان، از جمله استاندارد نمودن فعاليتها، آناليز فعاليتها، شناسايي فعاليتهاي داراي ارزش افزوده و بدون ارزش افزوده، تعيين زمان انجام فعاليتها، تعيين مواد ولوازم مصرفي براي انجام هر فعاليت، ابزار وتجهيزات مورد نياز براي انجام فعاليتها و غيره.
4-تعيين منابع و امكانات مورد نياز براي انجام فعاليتها از نظرميزان هزينه منابع مصرفي.
5-فراهم نمودن اطلاعات لازم براي نظام بودجه بندي بيمارستاني خصوصاً بودجه بندي عملیاتی .
6-فراهم كردن اطلاعات مناسب براي ارزيابي عملكرد كاركنان در بخشهاي مختلف بيمارستان و همچنين ارزيابي عملكرد با ساير بيمارستانها (BM )براي جبران دهي خدمات و تشويق عملكرد مناسب.
7-فراهم كردن يك مبنا وپايه براي اجراي سيستم بهبود مستمر از طريق بكارگيري سيستم كايزن و هزينه يابي هدفي .

منافع ناشي از اجرا و بكارگيري سيستم پيشنهادي براي استفاده كنندگان خارجي :

1-ارائه اطلاعات مناسب براي تصميم گيري در خصوص سرمايه گذاري بخش خصوصي و مشاركت اين بخش در نظام بيمارستاني.
2-استفاده از اطلاعات تعيين نرخ بازگشت سرمايه (ROI )، سودآوري سرمايه گذاري انجام شده و مقايسه آن با ساير سرمايه گذاريها در بخشهاي مختلف اقتصادي.
3-تصميم گيري در خصوص تعيين و وضع ميزان تعرفه و فرانشيز پرداختي از طرف سازمانهاي بيمه با توجه به نوع بيماريها و خدماتي كه از طرف بيمارستانها به بيمه شدگان ارائه مي گردد. [15]

كاربرد روش هزينه يابي بر مبناي فعاليت در بودجه ريزي عملياتي در ايران:

از سال 1380 در احكام مندرج در قوانين بودجه سالانه دولت مكلف به انجام اقدامات لازم براي اصلاح نظام بودجه‌ريزي شده است كه يكي از محورهاي اساسي اين اصلاح، تهيه و تنظيم بودجه به روش علمياتي مي‌باشد. در ماده 138 قانون برنامه چهارم توسعه نيز نسبت به اين امر تاكيد شده است. همانطور كه در بخشهاي قبلي اين گزارش اشاره شد فرآيند تهيه بودجه به روش عملياتي فرآيندي پيچيده است و حتي در كشورهاي بسيار پيشرفته در زمينه بودجه‌ريزي اجراي بودجه‌ريزي عملياتي چند سال طول كشيده است.
از سال 1378 اصلاح نظام بودجه‌ريزي در سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور مورد توجه جدي‌تري قرار گرفت و در طرح دو مرحله‌اي كه در همين زمينه تهيه و به تصويب ستاد اقتصادي دولت رسيد، تهيه بودجه به روش عملياتي به عنوان يك هدف ميان مدت مورد توجه قرار گرفته است. همچنين از سال 1381 در بخشنامه بودجه از طريق دستورالعمل و فرم خاص از دستگاه‌هاي اجرايي خواسته شده است اعتبارات هزينه‌اي (جاري) خود را برحسب هزينه كل و هزينه واحد هر فعاليت مربوط به برنامه‌هاي ذيل دستگاه ذي‌ربط پيشنهاد دهند. ولي به دليل اينكه اولاً اين امر از طرف دستگاه‌هاي اجرايي جدي گرفته نشده است و از طرف ديگر دفاتر بخشي و ساير واحدهاي ذي‌ربط سازمان مديريت‌و‌برنامه‌ريزي كشور نيز پي‌گيري و نظارت لازم را در اجراي اين امر به عمل نياورده‌اند، در عمل اين كار حتي به صورت آزمايشي با موفقيت همراه نبوده است. [12]
با توجه به نكات ياد شده و در اجراي حكم ماده 138 قانون برنامه چهارم توسعه براي اجراي بودجه‌ريزي عملياتي روش چند مرحله‌اي زير پيشنهاد مي‌شود:
6-1- تعيين عناوين فعاليتهاي مربوط به هر برنامه ذيل دستگاه‌هاي اجرايي. مهمترين ويژگي اين فعاليت‌ها كميت‌پذير بودن آنها است.
6-2- تعيين عناوين شاخصهاي كمي هر فعاليت با توجه به شاخصهاي عملكرد مصوب شوراي عالي اداري. در اين زمينه لازم به توضيح است كه طي دو سال اخير شاخصهاي اختصاص عملكرد تمامي دستگاه‌هاي اجرايي به تصويب شوراي عالي اداري رسيده است. با اين اقدام در واقع ارتباط مستقيمي بين وظايف دستگاه‌هاي اجرايي و فعاليتهاي ذيل برنامه‌ها برقرار مي‌شود.
6-3- تعيين هدف كمي هر شاخص فعاليت به تفكيك محصول يا محصولهاي مختلف آن (اعم از كالا و خدمات) و بر اساس هدف كمي برنامه ذي‌ربط، كه هدف كمي اخير نيز بايد در چارچوب هدف كمي برنامه چهارم توسعه بخش (مندرج در سند ملي و استاني بخش) باشد.
6-4- برآورد هزينه هر فعاليت با استفاده از هزينه كل برنامه و دستگاه و شاخصهاي كمي فعاليت در مقايسه با شاخصهاي كمي برنامه و دستگاه .
6-5- برآورد هزينه واحد يا قيمت تمام شده هر فعاليت با استفاده از هزينه كل و شاخصهاي كمي آن.
6-6- استفاده از هزينه واحد فعاليت‌ها در اولويت‌گذاري و رتبه‌بندي آنها. اين اولويت‌بندي در تنظيم بودجه و عمليات دستگاه‌هاي اجرايي در سقف اعتبارات اعلام شده مي‌تواند كمك موثري نمايد. اين اولويت‌بندي بايد به گونه‌‌اي انجام گيرد كه در هر سطحي از بودجه فعاليتهاي مشخص قابل اجرا باشد.
6-7- با اجراي اين روش دستگاههاي اجرايي ناگزير به اصلاحات ساختاري در زمينه هاي زير خواهد شد:
• تجديد نظر در كميت و كيفيت محصولات براي ايجاد هماهنگي بين هزينه توليد و بودجه اختصاص يافته
• اتخاذ سياستهايي براي كاهش هزينه توليد محصولات
• تجهيز منابع درآمدي
• استقرار نظام شايسته‌گرايي و ايجاد ثبات در خدمات مديران
6-8- پس از تصويب و نهايي شدن بودجه دستگاه اهداف كمي تعيين شده براي هر فعاليت مي‌تواند مبناي اصلي نظارت بر فعاليتهاي دستگاه اجرايي ضمن اجراي بودجه قرار گيرد.
6-9- با برآورد هزينه واحد در بار اول (سال اول)، از اين شاخص مي‌توان در برآورد و پيشنهاد هزينه كل هر فعاليت، برنامه و دستگاه استفاده كرد. در واقع در اين شرايط است كه هدف اصلي از بودجه‌ريزي عملياتي محقق خواهد شد. البته شاخص مزبور بايد در سالهاي بعد با توجه به شاخص تورم و يا شاخصهاي ديگر مورد تعديل قرار گيرد.
6-10- اجراي روش هزينه‌يابي تقلیلی – مرحله ای براي تمامي دستگاه‌هاي اجرايي در همان سال اول ممكن است ميسر نباشد. از طرف ديگر درخصوص بعضي از دستگاه‌هاي اجرايي مانند وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، كه در سالهاي اخير از روشي كه شباهتي با روش پيشنهادي دارد استفاده كرده است((ABC، با سهولت بيشتري قابل انجام است. پيشنهاد اين است كه روش فوق در قالب دستورالعمل و فرمهاي ذي‌ربط به وسيله همه دستگاه‌هاي اجرايي انجام گيرد. اشكالات احتمالي در مورد بعضي از دستگاه‌ها و موفقيت‌هاي بدست آمده در مورد برخي ديگر، تجربه مناسبي در اصلاح روش پيشنهادي براي سالهاي بعد خواهد بود تا انشاءا... بتوان تا پايان برنامه چهارم توسعه (1388) اين روش را به طور كامل در مورد تمام دستگاه‌هاي اجرايي به طور كامل به اجرا درآورد. [14]

فهرست مراجع و ماخذ:

1- بختیاری‌، پرویز. حسابداری و مدیریت مالی برای مدیران، سازمان مدیریت صنعتی ؛1374.
2- رجبی،محمد، طراحي و كاربرد سيستم هزينه يابي بر مبناي فعاليتABC ) ( جهت محاسبه بهاي تمام شده خدمات در بيمارستانهاي دولتي (مطالعه موردي بيمارستان شهيد فقيهي شيراز)،تهران:1382 ،صفحه3.

3-Shepard DS (1998). Analysis and recommendations on health financing in Rwanda . Cambridge , MA, Harvard Institute for International Development.
http://people.brandeis.edu/~shepard/w-manual.PDF
4-کرد بچه،محمد.بودجه ريزي بر مبناي عملکرد،مجله برنامه و بودجه ،شماره 101،1385،صفحه4.
5-کريمي،ايرج.اقتصاد سلامت،پرتو عدالت در بازار سلامت و شاخصهاي زندگي سالم،چاپ اول ،تهران ،گپ؛1384.
6-Zaman S, (1993).Cost Analysis for hospital care the case of Embaba hospital . _http://www.phrplus.org/Pubs/tr32.pdf

7 - پوررضا،ابولقاسم.تحليل هزينه هاي بيمارستان راهنمايي براي مديران،موسسه عالي پژوهش تامين اجتماعي؛1381.
8-Brinker, B,J,."Guide to Cost Management,"John Wiley and Sons INC,2000.
9-Ralph, A.,"Management Accountig Making it World Class organization," Butterworth Heinemann,1998.
10_ فراگرد تنظيم تا كنترل بودجه،اسفنديارفرج وند1380 ، ويرايش دوم ، انتشارات گلباد.
11_ سيستم حسابداري قيمت تمام شده واقعي خدمات درماني در مراكز درماني سازمان تامين اجتماعي، مرتضي شاپوريان ، .1379
12_ بودجه ريزي دولتي در ايران ، عليرضا فرزيب – چاپ سيزدهم 1380 – مركز آموزش مديريت دولتي .
13_گزارش « آشنائي با بوجه ريزي عملياتي » گروه مطالعات دفتر مديريت منابع مالی وبودجه.
14 _ Performance budgeting Guidelines (state of Maine) , Jody Harris John R .Nicholas. March 1996
15_ Conteh , L and Walker ,D.(2004).Cost and unit cost calculation using step-down accounting .
http://heapol.oxfordjournals.org/cgi/reprint/16/1/113pdf.









نرم افزار بودجه ريزي عملياتي الماس

اين نرم افزار امکانات زیر را در اختيار کاربر قرار مي دهد: جهت دانلود بروشور نرم افزار روی لینک زیر کلیک نمایید:

دانلود بروشور شرکت

جهت اطلاع از فعالیتها و خدمات شرکت و دریافت بروشور گروه مشاوران پنکو روی لینک زیر کلیک نمایید:

فيلم هاي آموزشي

مجموعه فیلمهای آموزشی محاسبه قيمت تمام شده ، بودجه ريزي مبتنی بر عملکرد را از طریق آدرس زیر دانلود نمایید: