مقالات و مستندات  \  بررسي و طراحي بودجه ريزي عملياتي در مراكز تحقيقاتي

بررسي و طراحي بودجه ريزي عملياتي در مراكز تحقيقاتي



معصومه تاجديني

كارشناس ارشد برنامه و بودجه مركز تحقيقات غدد درون ريز دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي

Mtajedini@yahoo.com

كليد واژه

بررسي ، بودجه ريزي عملياتي ، مراكز تحقيقاتي


چكيــده

نظريه بودجه عملياتي سابقه زيادي دارد ولي براي نخستين بار در سال 1949 مورد توجه قرار گرفت. كميسيون هوور در سال 1947 از طرف دولت آمريكا مامور گرديد بررسي‌هاي علمي به منظور اصلاح مديريت سازمانهاي حكومت مركزي كشورهاي متحده به عمل آورد و اعلام داشت كه تغييرات اساسي در طرز تنظيم بودجه مركزي داده شود و بودجه براساس وظايف، طرح‌ها، فعاليت‌ها تنظيم گردد. (1)
فيلدنيگ اسميت از كارشناسان بانك جهاني در خصوص بودجه عملياتي معتقد است "تعريف نسبتاً‌ محدود از بودجه عملياتي اين است كه اين نوع بودجه ريزي، منابع را بر مبناي نيل به نتايج مشخص و قابل سنجش تخصيص مي‌دهد.
بودجه عملياتي در سال 1950 توسط آمريكا ارايه شد. (1)
براساس بودجه عملياتي، يك مركز تحقيقاتي برحسب هدف‌هاي اساسي، طرح‌ها و يا فعاليت‌هاي مهم، مورد تجزيه و تحليل قرار مي‌گيرد.آنچه در بودجه عملياتي بيش از همه مورد توجه قرار مي‌گيرد اهميت نسبي عمليات و خدمات است.
موارد هزينه و وسايل مورد نياز مانند خدمات پرسنلي، وسايل مصرفي آزمايشگاهي و ملزومات مصرفي اداري، اياب و ذهاب و اثاثه غيرمصرفي و ماشين آلات و غيره به خودي خود نهايت وجودي مراكز تحقيقاتي نمي‌باشند بلكه براي اجراي عمليات و تامين اهداف مراكز به دست آورده شده‌اند. از اين رو نكته اساسي در تنظيم بودجه توجه به وظايف و عملياتي است كه بايد اجرا گردند و اين مراكز مجبور هستند كه عمليات خود را به چند برنامه تقسيم كنند. هر برنامه به برنامه‌هاي فرعي‌تر و درصورت لزوم هر فعاليت فرعي به عمليات مربوطه تقسيم شود و برآورد هزينه بر مبناي همين برنامه‌هاي فرعي به عمل مي‌آيد.
بودجه عملياتي در واقع همان بودجه برنامه‌اي است كه به نحو دقيق‌تر و روشن تري اجراي برنامه‌ها را از ديدگاه فايده و هزينه تجزيه و تحليل مي‌كند و با روش اندازه‌گيري حجم كار، قيمت تمام شده خدمت يا توليد را به دست مي‌آورد و با نورم‌ها و استانداردها مقايسه مي‌كند و به علل افزايش قيمت تمام شده آگاه مي‌گردد و در نهايت به مديريت مراكز كمك مي‌كند. به هر حال اين اقدام حركتي است در جهت

شفاف سازي (GFS) و روشن تر شدن نظام بودجه ريزي. در بودجه عملياتي از حجم عمليات طبق موازين فني دقيقاً‌اندازه‌گيري به عمل مي‌آيد و هزينه عمليات طبق فنون و روش‌هاي مختلف مانند حسابداري قيمت تمام شده يا اندازه‌گيري كار محاسبه مي‌شود.

نتـــايـــج
با توجه به پروژه‌هاي آزمايشي (پايلوت) و عملكرد آن در بسياري از كشورهاي ديگر مانند انگليس ـ استراليا دانمارك و ... در خصوص بودجه‌ريزي عملياتي مي‌توانيم به اهم نتايجي كه در اين روش بودجه‌ريزي به آن مي‌رسيم اشاره كنيم.
اين روش بودجه ريزي ما را ياري مي‌كند تا راه‌هاي جديدتري براي انجام سريع‌تر، بهتر و كم‌هزينه‌تر كارها بيابيم.
1. قابليت تصميم‌گيري‌هاي بسيار دقيق‌تر را از طريق اطلاعات صحيح‌تر افزايش خواهد داد به اين ترتيب مشخص مي‌كند چه كارهايي را بايد بيشتر انجام دهيم و به چه كارهايي كمتر بپردازيم
2. ايجاد ارتباطات بهتر، شناسايي سريعتر مشكلات(1)
3. تعيين قيمت تمام شده هر يك از فعاليت هاكه اين خود منجر به تغيير روش حسابداري از نقدي به تعهدي مي‌باشد
4. اختصاص اعتبار براساس عملكرد و نتايج حاصل از فعاليت‌ها(1)

مقـــدمــه

به منظور گسترش پژوهش و ارائه راه حل در امور بهداشتي درماني يك مركز تحقيقاتي تاسيس مي‌شود. فعاليت‌هاي تحقيقاتي براساس تعاريف يونسكو معادل فعاليت‌هاي علمي و فني در نظر گرفته شده و داراي ويژگي‌هاي زير است.
ايجاد نظريه‌هاي جديد علمي و ارتقاء سطح دانش علمي و فني و گسترش دانش علمي و فني و يافتن كاربردهاي جديد براي دانش علمي و فني موجود و توليد اطلاعات تازه.
منابع مورد نياز در يك مركز تحقيقاتي شامل؛ منابع انساني و منابع مالي و منابع اطلاعاتي و منابع مواد مي‌باشد.
در اين مطالعه ما به طراحي و بررسي بودجه‌ريزي كه از منابع مالي به شمار مي‌آيد مي‌پردازيم.
بودجه يك برنامه كار است، يك پيش‌بيني است ، يك مجوز است و مي‌تواند يك معيار هزينه و يك ضابطه سنجش كارآيي در يك مركز تحقيقاتي باشد. به عبارتي ديگر بودجه يك مركز تحقيقاتي برنامه‌ي مالي آن مركز تحقيقاتي است كه براي يك سال مالي تهيه مي‌شود و حاوي پيش‌بيني درآمدها و برآورد هزينه‌ها براي انجام عملياتي كه منجر به وصول هدفهاي مركز مي‌شود.
نظريه بودجه عملياتي سابقه زيادي دارد ولي براي نخستين بار در سال 1949 مورد توجه قرار گرفت و سپس اشاعه يافت. برطبق بودجه عملياتي، مركز تحقيقاتي برحسب هدف‌هاي اساسي طرحها و يا فعاليت‌هاي مهم مورد تجزيه و تحليل قرار مي‌گيرد. (1)
نكته اساسي در تنظيم بودجه، توجه به وظايف و عملياتي است كه بايد اجرا گردند مراكز مجبورند كه عمليات خود را به چند برنامه تقسيم نمايند هر برنامه به برنامه‌هاي فرعي‌تري تقسيم مي‌شود و برآورد هزينه بر مبناي همين برنامه‌هاي فرعي به عمل مي‌آيد.
بنابراين بودجه بايد طوري تنظيم گردد كه:
عملياتي را كه مراكز تحقيقاتي به خاطر تحقق هدف پيشنهاد مي‌كند نشان دهد.
هزينه عمليات فوق را طبق روش‌هاي علمي برآورد نمايد.
منابع يا اعتبارات معلوم باشد.


مسائل مطــرح شده در اين راستا

چگونه مي‌توان توزيع و مصرف اعتبارات تخصيص يافته را با نتايج حاصل از فعاليت‌ها و خدمات مقايسه و بررسي كرد؟
آيا در مراكز تحقيقاتي دستورالعمل مصوب و قانوني در خصوص اختصاص اعتبار مصوب به پروژه‌‌هاي تحقيقاتي و ساير فعاليت‌ها وجود دارد؟
در رابطه با توزيع اعتبارات براساس قيمت تمام شده چه مشكلاتي وجود دارد؟
آيا روش‌هاي ارزيابي فعلي در كنترل هزينه‌ها جوابگو است؟

يافته‌هــا ـ متــن ـ بخش اصـلـي
بودجه عبارت است از بيان مقداري طرح‌ها و برنامه‌ها براي واحد مشخص و زمان معين. بودجه يكي از ابزار مهم مديريت است و ارقام بودجه پيش بيني و برآوردي است. بودجه حامل مفهوم محدوديت منابع مالي است.
بودجه عملياتي در واقع همان بودجه برنامه‌اي است كه به نحو دقيق‌تر و روشن‌تري اجراي برنامه‌ها را از ديدگاه "فايده و هزينه" تجزيه و تحليل مي‌نمايد و با روش اندازه‌گيري حجم كار، قيمت تمام شده توليد يا خدمت را به دست مي‌آورد. و با نورم‌ها و استانداردها مقايسه تطبيقي و تحليلي مي‌نمايد. و به علل افزايش قيمت تمام شده واقف مي‌گردد و در نهايت به مديريت مركز كمك مي‌كند.
روش تنظيم بودجه عملياتي در حقيقت افزايش دقت برآوردها در روش بودجه برنامه‌اي است. (1)
در ايران سال‌هاست كه تهيه و تنظيم بودجه به روش سنتي و برنامه‌اي مورد استفاده قرار گرفته و به دليل مشكلاتي كه در اين خصوص مطرح بوده و عدم موفقيت در خصوص توزيع منابع، تهيه و تنظيم بودجه به روش‌هاي جديد از جمله بودجه‌ريزي عملياتي اخيراً مورد بحث و بررسي قرار گرفته است.
از مشكلات بودجه ريزي فعلي شفاف نبودن فرآيند بودجه‌ريزي GFS و بي‌توجهي به ارتباط بين حجم فعاليت‌ها و بودجه اختصاص داده شده، نداشتن نظارت عملياتي دقيق مي‌توان اشاره كرد.
كره جنوبي، انگليس، امريكا، استراليا، دانمارك، برزيل، مصر، كلمبيا در اين خصوص داراي تجربياتي هستند، اما ميزان موفقيت آنها در اجرا متفاوت بوده است. در بودجه‌ريزي عملياتي ارتباط بين اعتبارات بودجه‌اي و عملكرد دستگاه‌هاي اجرايي شفاف و قابل درك است و بر نوعي پيوند بين اطلاعات عملكردي و فرآيند بودجه‌ريزي تاكيد دارد.
براي اينكه بتوانيم نظام بودجه‌ريزي را در يك مركز تحقيقاتي تغيير دهيم و به سمت بودجه‌ريزي عملياتي ببريم بايد به تدريج و گام به گام طي مراحل زير اقدام نماييم.


مرحـلــه اول
تعيين منابع مالي مركز:

در اين مرحله بايد پيش‌بيني‌هاي لازم جهت تامين منابع مورد نياز انجام شود.
منابع مالي در يك مركز تحقيقاتي براساس اساسنامه تصويب شده معمولاً به شرح زير مي‌باشد؛
• اعتبارات جاري/هزينه‌اي كه در ابتداي سال مالي به مركز ابلاغ مي‌شود و در طي سال تخصيص داده مي‌شود. اين اعتبارات در هر ماه طي درخواست وجه از خزانه دريافت مي‌شود.
• درآمدهاي حاصله از خدمات مركز طبق ضوابط قانوني
• كمك و هداياي اشخاص حقيقي و حقوقي
• اعتبارات طرح تجهيزات و تعميرات
• ساير موارد براساس برنامه‌هاي از پيش تعيين شده و مواردي مثل احداث فضا و طرحهاي ملي و طرحهاي مشاركتي و ساير طرح‌ها و رديف‌ها.
با توجه به محدوديت منابع آنچه كه مسلم است درآمدها در موفقيت يك مركز نقش حياتي را ايفا مي‌كنند امروزه درآمد گامي موثر و محكم براي همگام شدن با پيشرفت‌هاي علمي و دستاوردهاي جديد بشري، كسب موفقيت در كار است
يقيناً‌ نمي‌توان اين حقيقت مسلم را انكار كرد كه موفقيت هر سازماني در گرو بودجه و اعتبارات آن است. بنابراين نتيجه مي‌گيريم ضمن اينكه فعاليت‌ها يا پروژه‌ها در يك مركز تحقيقاتي هزينه‌ايي را دربردارد به دنبال اين باشيم با استراتژي‌هاي نوين و برنامه‌ريزي‌هاي مناسب درآمدهايي قابل توجه را هم بتوانيم كسب نماييم.



مرحـلــه دوم
مشخص كردن فعاليت‌ها

با توجه به پيش‌بيني منابع مالي مي‌توانيم فعاليت‌ها را مشخص نماييم. فعاليت عبارت است از ميزان خدماتي كه توسط يك مركز تحقيقاتي ارائه مي‌شود. تعداد كل واحدها (اندازه) هر فعاليت بايد در اين مرحله مشخص شود. شاخص‌هاي اندازه‌گيري عملكرد براي كميت و كيفيت فعاليت نيز بايد مشخص شود.


اهم فعاليت‌هـا در طي يك سـال مالـي

انجام پروژه‌هاي تحقيقاتي شامل (پروژه‌هاي در دست اجرا ـ پروژه‌هاي جديد ـ پروژه‌هاي خاتمه يافته)
ارائه مقاله (در كنفرانس‌هاي داخلي و كنفرانس‌هاي خارجي)
چاپ مقاله و نشريه (در مجلات علمي پژوهشي داخلي و مجلات علمي پژوهشي بين المللي)
تهيه گزارش‌‌‌هاي علمي و فني
ارائه خدمات آزمايشگاهي و تخصصي
ارايه خدمات آموزشي و آموزش مدون ويژه متخصصين داخلي و غدد
برگزاري كارگاه ـ سمينار ـ كنگره و همايش ـ سمپوزيوم
تدوين پايان نامه
تاليف يا ترجمه كتاب
تربيت نيروي انساني محقق
قراردادهاي درآمدزا
كسب جوايز علمي
ثبت اختراعات
طراحي بانك‌‌هاي اطلاعاتي
ساير موارد

طبق روش بودجه‌ريزي عملياتي در اين مرحله بايد حجم عمليات را دقيقاً اندازه‌گيري نماييم. به عنوان مثال در خصوص پروژه‌هاي تحقيقاتي موارد زير دقيقاً مشخص شود.
تعداد پروژه‌هاي تحقيقاتي كه مهم‌ترين فعاليت در يك مركز تحقيقاتي به شمار مي‌رود.
بايد مشخص كنيم كه هر يك از پروژه‌ها در سال مالي مورد نظر به چه ميزان اعتبار نياز دارد. هزينه‌‌ها در يك پروژه شامل، حق الزحمه ـ مواد مصرفي ـ اموال و تجهيزات ـ اياب و ذهاب ـ تكثير و انجام آزمايشات مربوطه مي‌باشد.
در خصوص ساير فعاليت‌ها هم به همين ترتيب بايد حجم عمليات هر فعاليت اندازه‌گيري شود و هزينه‌هاي مربوطه محاسبه گردد.
سوالي كه در اينجا مطرح مي‌شود اين است كه هزينه‌هاي اين حجم از عمليات كه مشخص شده است به چه روشي بايد اندازه‌گيري شود؟
طبق بررسي وتحقيقاتي كه در اين راستا انجام شده است در بسياري از كشورهاي پيشرفته مثل آمريكا، انگليس، كره جنوبي، استراليا، دانمارك، سنگاپور، برزيل، شيلي، اوگاندا، تانزانيا، كامبوج، بوليوي، غنا از روش بودجه‌ريزي عملياتي استفاده مي‌شود. (1)
در اين روش از حجم عمليات فوق طبق فنون و روش‌هاي مختلف مثل حسابداري قيمت تمام شده يا اندازه‌گيري كار محاسبه مي‌شود. (1)
تنظيم بودجه عملياتي با استفاده از روش محاسبه قيمت تمام شده محتاج استقرار يك نظام كامل حسابداري قيمت تمام شده در كنار نظام حسابداري مالي مركز است. در روش اندازه‌گيري كار در يك مركز تحقيقاتي كه نتيجه فعاليت‌هاي آن قابل پيش‌بيني نيست هزينه‌ها در قالب هفت فصل و ماده‌هاي مربوطه و براساس اعضاي ثابت اداري اعم از مالي و فني و آموزشي و تحقيقاتي صورت مي‌گيرد.

طبيعتاً در بخش تحقيقات شناسايي واحد فعاليت كار ساده‌اي نيست به ويژه اين كه واحد حسابداري قيمت تمام شده براي كارهاي خدماتي مشكل است. ابتدا صاحب نظران آن كار بايد فعاليت را ارزيابي كنند و يك نسبت كمي به آن فعاليت بدهند.
بنابراين نتيجه مي‌گيريم در مراكز تحقيقاتي اگر بخواهيم از حسابداري قيمت تمام شده استفاده كنيم نياز به تخصص و دانش بيشتري داريم تا بتوانيم فعاليت‌هاي توصيفي را به فعاليت‌هاي ريالي تبديل كنيم فعاليت‌ها با معيارهاي وسيع‌تري بايد ارزيابي شوند ابتدا معيار واحد فعاليت بايد مشخص شود و بعد در قالب بودجه عملياتي قرار گيرد بنابراين بايد بتوانيم يك نسبت كمي به فعاليت‌ها بدهيم و براي اينكه بتوانيم بودجه عملياتي را از بيان به اجرا دربياوريم به 4 تا پيش نياز احتياج داريم.
1- سيستم حسابداري قيمت تمام شده 2- روش اندازه‌گيري كار 3- تورم و نورم 4- استانداردها

مرحـلــه سـوم
تعييـن هزينه‌هـا

هزينه عبارت است از، از دست دادن منابع مالي در جهت كسب درآمد
البته در يك مركز تحقيقاتي كسب درآمد در واقع به فعاليت اطلاق مي‌شود در اين مرحله كه به عبارتي بيان ريالي فعاليت‌ها مي‌باشد، مشخص كردن تمامي هزينه‌ها كه طي سال مالي فعاليت‌ها براساس آن هزينه‌يابي مي‌شود.
شايان ذكر است در مرحله‌ي قبل روش اندازه‌‌گيري را مشخص نموده‌ايم در اين مرحله هزينه تمامي منابع مصرف شده در ارائه خدمات و فعاليت‌ها بايد مشخص شود بدون چنين شاخصي تصميمات مسئولين و ارزيابي عملكرد بر مبناي اطلاعات كامل نخواهد شد.


طبقه‌بنـدي هزينه‌هــا

هزينه‌ها را مي‌توان از ديدگاه‌هاي مختلف طبقه‌بندي كرد.
طبقه‌بندي هزينه‌ها براساس ارتباط آن با فعاليت كه اين خود نيز به هزينه‌هاي مستقيم و هزينه‌هاي غيرمستقيم تقسيم مي‌شود.
هزينه‌هاي مستقيم، هزينه‌هايي هستند كه با يك يا چند فعاليت ارتباط دارد و شامل حقوق و دستمزد، حق الزحمه/حق‌التحقيق، مواد مصرفي و ..."
هزينه‌هاي غيرمستقيم، هزينه‌هايي هستند كه نمي‌توان آن‌ها را به يك فعاليت مشخص مربوط ساخت و بيشتر جنبه‌ي پشتيباني دارند مانند تلفن، آب و برق، سوخت و ...
طبقه‌بندي هزينه‌ها از ديدگاه زمان كه اين خود نيز به هزينه‌هاي جاري و هزينه‌هاي سرمايه‌اي تقسيم مي‌شود.
طبقه‌بندي هزينه‌ها از ديدگاه ارتباط با حجم فعاليت كه اين خود نيز به هزينه‌هاي ثابت و هزينه‌هاي متغير و هزينه‌هاي نيمه ثابت و نيمه متغير تقسيم مي‌شود.


تهيـه ليست هزينــه‌هــا

هزينه بابت حقوق و مزايا شامل (حقوق و مزاياي اعضاي هيئت علمي و حقوق و مزاياي اعضاي غيرهيئت علمي ـ اضافه كار كاركنان ـ‌استخدام جديد ـ حق التحقيق ـ حق التدريس ـ حق مديريت ـ بازخريد مرخصي بازنشستگان
هزينه بابت حق الزحمه خدمات طبق قراردادها
هزينه بابت حق الزحمه كارهاي تحقيقاتي كه براساس مفاد قراردادهاي پروژه‌هاي تحقيقاتي مشخص شده‌‌اند.
هزينه بابت مواد مصرفي پژوهشي كه براساس مفاد قراردادهاي پروژه‌هاي تحقيقاتي مشخص شده‌اند و شامل خريد مواد آزمايشگاهي، كيت‌‌ها، ...

هزينه بابت اياب و ذهاب و سفر و ماموريت‌ها طبق مفاد قراردادهاي پروژه‌هاي تحقيقاتي
هزينه بابت كتب و نشريات
هزينه بابت فرصت‌هاي مطالعاتي
هزينه بابت برگزاري سمينارها و كارگاه‌هاي علمي و كنگره‌ها
هزينه بابت مواد مصرفي اداري
هزينه بابت تعمير و نگهداري دستگاه‌ها (جزئي)
هزينه بابت آب و برق ـ تلفن ـ گاز ـ سوخت ـ ارتباطات
هزينه بابت اجاره ساختمان و دستگاههاي مورد نياز
هزينه بابت رفاه اجتماعي شامل (بن غيرنقدي ـ حق مسكن ـ اياب و ذهاب كاركنان ـ غذاي كاركنان ـ رفاه اجتماعي مستمري‌ بگيران (بن غيرنقدي ـ حق اولاد و عائله‌مندي ـ عيدي) رفاه اجتماعي ساير (ورزش ـ فوت ـ ازدواج ـ مهدكودك)
هزينه بابت آموزش
ساير هزينه‌ها


مرحـلــه چهــارم
نظارت بر بـودجـه

نظارت بر اجراي بودجه بايد قبل از هزينه ـ حين هزينه و بعد از انجام هزينه و به دو طريق باشد: (2)
از طريق داخل سيستم/ مركز باشد
نظارت از خارج سيستم/ مركز باشد.
در خصوص نظارت درون سيستمي بهتر است مركز كنترل هزينه با اهداف زير تشكيل شود؛
هر مركز هزينه مسئول قيمت تمام شده فعاليت‌ها است. براي ارزيابي عملكرد، هزينه يا قيمت تمام شده واقعي با قيمت تمام شده بودجه پيش‌بيني شده مقايسه مي‌شود. هزينه‌هاي پيش‌بيني شده معرف هزينه‌هايي است كه انتظار مي‌رود با حفظ سطح فعاليت‌هاي واقعي رخ دهد. انحراف بين هزينه واقعي و هزينه پيش بيني شده براي مقاصد نظارت و كنترل مورد تجزيه و تحليل قرار مي‌گيرد. كارآيي هر مركز هزينه مي‌تواند از طريق نسبت دادن هزينه انجام شده به معيار مناسبي نظير تعداد فعاليت‌هاي انجام شده مورد قضاوت قرار گيرد.


اهم وظايف مركز كنترل هزينه‌ها:

• تعيين و تشخيص و تفكيك هزينه‌هاي مستقيم و هزينه‌هاي غيرمستقيم به طوري كه حدود 70 درصد هزينه‌ها به بخش تحقيقات اختصاص يابد و حدد 30 درصد به هزينه‌هاي پشتيباني و سربار اختصاص يابد.
• برآورد هزينه يك واحد از كار/فعاليت
• طبقه‌بندي و محاسبه هزينه عمليات
• تطبيق و كنترل و نظارت دوره‌اي (در حد امكان ماهيانه) هزينه‌هاي پيش‌بيني شده با هزينه‌هاي انجام شده/واقعي
• گزارش كارشناسي به مقامات تصميم گيرنده و سياست گذار
روش هزينه‌ يابي بر مبناي فعاليت به عنوان يكي از روش‌هاي جديد به مديريت كمك مي‌كند تا رابط علت و معلولي ميان فعاليت‌‌هاي مهم و هزينه‌ها شناسايي و در جهت حذف هزينه‌هاي غيرضروري از طريق حذف فعاليت‌هاي كم ارزش گام برداريم. هزينه‌ يابي و تجزيه و تحليل هزينه‌ها يك ابزار بسيار مهم در اختيار مديريت مي‌باشد تا مديران را در برنامه‌ريزي، كنترل و نظارت و بررسي نتايج فعاليت‌ها، ياري نمايد. مديران اگر گزارشات دقيق از عوامل هزينه نداشته باشند در تصميم‌گيري‌هاي خود در جهت افزايش خدمات و ساير تصميم‌گيري‌ها با مشكل مواجه خواهند شد.
2- نظارت از خارج از سيستم/مركز

جدول طبقه بندي مرحله كنترل بودجه اي(2)

عنوان سطح 1 سطح2 سطح 3 اجرا كننده
نظارت بر اجراي بودجه نظارت دروني
(قوه مجريه) نظارت مالي نظارت پيش از خرج ذي حساب+ وزارت امور اقتصادي و دارايي
نظارت پس از خرج ذي حساب+ وزارت امور اقتصادي و دارايي
نظارت عملياتي - معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبري
نظارت بروني نظارت مالي نظارت قضايي قوه مقننه (ديوان محاسبات)
قوه قضاييه (سازمان بازرسي كل كشور)
نظارت پارلماني قوه مقننه (ديوان محاسبات)

شايان ذكر است در دستگاههايي مشمول ماده 49 قانون برنامه توسعه چهارم اقتصادي بر اساس مصوبات هيئت امنا آن دستگاه حسابرسي مي شوند.


موانع بودجه ريزي عملياتي:

در نظريه تنظيم بودجه‌ريزي عملياتي موانع عمده‌اي وجود دارد.
• دستيابي به توافق پيرامون ملاك‌هاي مناسب عمليات (عملكرد) مي‌باشد. اندازه‌گيري فعاليت‌ها امكان پذير مي‌باشد ولي اندازه‌گيري محتوايي كه آنها از طريق آن به نتايج مطلوب دست يابند مشكل است.
• مشكل ديگر اندازه‌گيري حجم عمليات است، واحد اندازه‌گيري بايد قابل شمارش باشد.
• مشكل ديگر برآورد هزينه است براي محاسبه برآورد هزينه از روش حسابداري قيمت تمام شده و محاسبه زماني استفاده مي‌شود. براي حسابداري قيمت تمام شده نياز به يك سيستم حسابداري پيچيده و مشكل مي‌باشد به علاوه چون هزينه هر واحد برحسب معيار پول محاسبه مي‌شود تغييرات قيمت‌ها كه در كشور ما مسئله اقتصادي مهمي است مقايسه هزينه عمليات را در سال‌هاي مختلف مشكل مي‌سازد.
• مشكل ديگر اينكه قيمت تمام شده فعاليت‌ها در نقاط مختلف جغرافيايي مي‌تواند متفاوت باشد.

نتــايج

• اين روش بودجه‌ريزي ما را ياري مي‌كند تا راه‌هاي جديدتري براي انجام سريع‌تر، بهتر و كم هزينه‌تر كارها بيابيم.
• قابليت تصميم‌گيري بسيار دقيق را از طريق اطلاعات صحيح‌تر افزايش خواهد داد. به اين ترتيب مشخص مي‌كند چه كارهايي را بايد بيشتر انجام دهيم و به چه كارهايي بايد كمتر بپردازيم.
• ايجاد ارتباطات بهتر، شناسايي سريعتر مشكلات(1)
• تعيين قيمت تمام شده هر يك از فعاليت‌ها كه اين خود نيز منجر به تغيير روش حسابداري از نقدي به روش تعهدي مي‌باشد
• اختصاص اعتبار براساس عملكرد و نتايج حاصل از فعاليت‌ها(1)
• امكان يكپارچه سازي برنامه‌ريزي، بودجه ريزي و ارزيابي عملكرد را افزايش مي‌دهد
• برقراري پيوندميان منابع ونتايج است. در واقع نوعي پيوند بين اطلاعات عملكردي و فرآيند بودجه‌ريزي برقرار مي‌كند.
• توانايي محاسبه تاثير تغييرات جزئي اعتبارات بودجه‌اي بر عملكرد را دارد.


پيشنهادات و راهكارهاي اجرايي

به منظور اصلاح نظام بودجه ريزي از روش موجود به روش هدفمند و عملياتي و به صورت قيمت تمام شده خدمات، اقدام‌هاي زير پيشنهاد مي‌شود:
• شناسايي فعاليت‌هايي كه مركز بايد انجام دهد (طي سالهاي برنامه توسعه اقتصادي و سال مورد نظر)
• تعيين قيمت تمام شده هر يك از فعاليت‌ها به طوري كه در تمامي مراكز تحقيقاتي كه فعاليت‌هاي آنها موازي مي‌باشد ملزم به رعايت آيين‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها به طور يكسان باشند.
• ضمن اينكه فعاليت‌ها هزينه‌هايي را دربردارند به دنبال اين باشيم كه يك مركز تحقيقاتي درآمدزا هم باشد.
• توزيع اعتبارات به صورت عملياتي باشد و براساس قيمت تمام شده باشد.
• به نحوي كه نظام موجود بودجه‌ريزي تبديل به نظام كنترل و محصول گردد. در واقع پيوندي بين برنامه‌هاي استراتژيك و بودجه برقرار شود.


منابع

1. Sobel, Russell S; Holcombe Randall G,Public Budgeting & Finance, New Brunswick, Fall 1996.
2. شاهرخ انصاري ، بودجه و بودجه ريزي دولتي در ايران ، 1381.

نرم افزار بودجه ريزي عملياتي الماس

اين نرم افزار امکانات زیر را در اختيار کاربر قرار مي دهد: جهت دانلود بروشور نرم افزار روی لینک زیر کلیک نمایید:

دانلود بروشور شرکت

جهت اطلاع از فعالیتها و خدمات شرکت و دریافت بروشور گروه مشاوران پنکو روی لینک زیر کلیک نمایید:

فيلم هاي آموزشي

مجموعه فیلمهای آموزشی محاسبه قيمت تمام شده ، بودجه ريزي مبتنی بر عملکرد را از طریق آدرس زیر دانلود نمایید: