مقالات و مستندات  \  بودجه ریزی پروژه های عمرانی در گزارش حساب مستقل تملك دارائيهاي سرمايه اي

بودجه ریزی پروژه های عمرانی در گزارش حساب مستقل تملك دارائيهاي سرمايه اي


خرداد 1389



نویسنده مقاله : فضل اله جلالی



E-mail :fazl_jalali@yahoo.com







چكيده

درگزارشات مالي دولت بودجه نقش بسيارمهمي دارد، بودجه ‌ريزي چيزي جز پيش‌بيني منابع و مصارف مالي در قالب ماموريت‌ها ووظايف دولت نيست. دراين مفهوم ، دوام تشكيلاتي دولت وعملكرد جاري آن به منزله انجام عملياتي است كه منجر به تحقق سياست‌ها و هدف‌هاي قانوني مي‌شود و از اين‌رو ، تخصيص اعتبار به دستگاه‌هاي اجرايي به معناي اطمينان از انجام فعاليت‌هايي است كه هدف‌هاي قانوني راتامين مي‌كند.
از جنبه ديگر بودجه بايد پيوستگي خاصي بين منابع مالي و مصارف آن براي تحقق اهداف و خط مشي ها ايجاد كند. بعبارتی بودجه به مجموعه اي از اهداف و برنامه ها به همراه هزينه هاي مربوط به آنها اطلاق ميگردد . همچنین بودجه ريزي را به عنوان « فرآيند تخصيص منابع محدود به نيازهاي نامحدود » مي دانند. مجموع كوششهايي كه صرف تدوين بودجه و تخصيص منابع مي شود به منظور « حداكثر استفاده » از منابعي است كه معمولاً در حد كفايت نمي نمايند و به اصطلاح اقتصادي « كمياب » هستند. بنابراين درراه رسيدن به اهداف مطلوب ضرورت دارد به نحوي از هريك از منابع محدود استفاده گردد ، كه درتبديل كل منابع به پول بتوان گفت با حداقل هزينه، حداكثر استفاده به عمل آمده است .در روش بودجه ريزي متداول اطلاعات كافي درخصوص نتايج هزينه كرد اعتبارات و ميزان اثر بخشي و كارائي برنامه ها بدست نمي دهد وهمچنين داراي افق برنامه ريزي كوتاه مدت بوده و محدوديت اقتدار مديريت در كنترل هزينه ها و نظارت بر اجراي هر واحد را موجب مي شود. ازاين رو فرآيند بودجه‌ريزی عملياتی برای رفع مشکلات اين نظام مطرح گرديده است، كه در جهت تخصيص هدفمند اعتبارات به برنامه ها و فعاليتهاي دستگاه مورد نظر ، شفاف سازي فرآيند بودجه ريزي، ايجاد ارتباط بين بودجه (اعتبارات) و نتايج عملكرد برنامه، كمك در توجيه بودجه دستگاه اجرائي در برابر سازمانهاي ناظر و… گام بر مي دارد . به عبارت ديگر بودجه ريزی عملياتی يک برنامه تلفيق عملکرد و بودجه سالانه می باشد که روابط بين سطح اعتبارات برنامه و نتايج مورد انتظار را نشان می دهد. در بودجه ريزی عملياتی علاوه برتفکيک اعتبارات به وظايف ،برنامه ها،فعاليت ها وطرح ها – حجم عمليات وهزينه های اجرايی عمليات دولت ودستگاههای دولتی طبق روش های علمی مانند حسابداری قيمت تمام شده وروش اندازه
گيری کارو هزينه يابي برمبناي فعاليت محاسبه واندازه گيری می شود.
- در همین راستا گزارش عملكرد بودجه و حسابداری مالی دولت به استناداجراي مواد 95 -105 قانون محاسبات ، براي دستیابی به هدف پاسخگوئي و دو وظيفه كاملاّ مشخص 1Responsibility وAccountability2 انجام مي گيردكه شفافيت دراين گزارشات يك ويژه گي كيفي است. يعني بايد اطلاعات به گونه اي ارائه گردندكه بتوان با مشاهده آنها به عملكرد واقعي دولت پي برد و فعاليتهاي سطوح مختلف دستگاه دولت را ارزيابي نمود. ميزان پا سخگوئي با الزام به رعايت اصولي از قانون اساسي و فشار پاسخ خواهي رهبر، مردم، مجلس، رسانه ها واخيراْ سازمانهاي جهاني از جمله صندوق بين المللي پول(IMF)3 بااعمال سياستهاي تنبيهي وتشويقي به خصوص دراعطاي وام دولتهارا موظف به ارائه اطلاعات صادقانه و دقيق نموده اند كه اين امر موجب شفافيت بيشتر گزارشات بودجه اي گردیده و دست يافتن به گزارشات دقيق مستلزم به كار گيري نظام آماري مالي دولت 4 (GFS) ورعایت کاربرد بودجه ریزی عملیاتی است. براي تحقق موضوع فوق درراستاي اجراي ماده 128 قانون محاسبات مبني برتهیه اسنادي كه هزينه هادر آن ثبت وشناسائی می شوند وهمچنين مدارك ودفاتروروش نگهداري حساب باموافقت وزارت اقتصادواموردارئي وتأييدديوان محاسبات تعيين وبا توٌجه به اصلاح وتغييرنظام طبقه بندي وشفاف سازي درآمدها وهزينه هاي قانون بودجه كل كشورسرفصل حسابها وثبت عمليات حسابداري درآمدهاي عمومي،واگذاري دارائيهاي مالي،واگذاري دارائيهاي سرمايه اي ودرآمدهاي اختصاصي ،گروه حساب اعتبارات هزينه ،گروه حساب تملك درائيهاي سرمايه اي وحسابهاي سنواتي طي نامه شماره 649/400/2واصلاحيه هاي بعدي آن از سال 1381 براي اجرا به تصويب وتأييد وزارت مزبوررسيدوابلاغ شده است بکار گرفته می شوند.

واژه گان كليدي:
بودجه– شفاف سازي بودجه – بودجه ریزی عملیاتی – - صندوق بين المللي پولIMF – نظام آماري مالي دولت GFS
– حسابداری طرح های عمرانی - قانون اساسي , محاسبات عمومي .














مقدمه:
نظام سازماني، براي تنظيم وكنترل امور اقتصادي دركشورهاي جهان مختلف است. بيش از2000سال قبل فلاسفه يونان اين نظريه را مطرح كردندكه انسان به دنبال كسب راحتي وخوشي بيشتروپرهيزازسختي ودردورنج است،نكته موردبحث نوع نيازهاي انسان،طبقه بندي وتعيين الويت بين آنهاست ،يكي ازطبقه بندي هاي رايج تقسيم آنها به نيازهاي غريزي واكتسابي است.نامحدود بودن خواست هاونيازهاي بشرواقعي است امٌا درمقابل اين واقعيت حقيقت ديگري خود نمائي مي كندوآن محدود بودن منابع است.حتي دركشورهاي ثروتمندي مانندكشورهاي اروپائي وآمريكاي شمالي كه منابع اقتصادي عظيم وسرشاري رادارند،دستگاه اقتصادي آنها هم نمي تواندكليه نيازمنديهاي مادي مصرف كننده گان را تامين كند.زماني كه انسان دريافت كه نمي تواند نيازهاي نامحدودرا با منابع محدود خودبه صورت حداكثر ارضانمايدناگزيرچاره اي انديشيدوآن مفهومي ازبودجه است.بودجه ازديربازمد نظر شاهان ومسئولان مملكتي واقع گرديده وبراي دخل وخرج كشورهابه كاررفته است،كلمه بودجه ابتدادرزبان عاميانه فرانسويان عهدميانه (قرن 16-14 ميلادي)به شكل Bougette5 وبا تلفظ"بوژت" به معني كيسه هاي چرمي كه پول درآن نهاده مي شودوبه كمرمي بندنداطلاق مي شده وباكمي تغييرات به شكل bowgete وبا تلفظ "بوجت " واردزبان انگليسي در عهد ميانه شده وبه همان معاني در انگلستان رايج بوده است ،دركشورمانيز اززمان مشروطيت بكارگرفته شدواولين بار صنيع الدوله در سال 1289شمسي درزمان مسؤليت وزارتش، بودجه كشورراتنظيم وبراي تصويب به مجلس برد.تصويب بودجه درمجلس زمينه هاي پاسخ خواهي از جانب مردم وپاسخگوئي ازطرف دولت را همواره فراهم نموده واين امرجزء با شفافيت بودجه ميسر نيست.شفافيت بودجه اي اهميت بين المللي يافته است بطوري كه كميته موقت هيأت رئيسه صندوق بين المللي پول درپنجمين نشست خوددر16آوريل 1998 ميلادي ضوابط لازم الاجرابراي شفافيت بودجه اي راتصويب نمودكه برچهاراصل كلي به شرح زيراستوار است:
اصل اول-شفافيت وظايف ومسوليتها-بين بخشهاي عمومي وخصوصي اقتصادي
اصل دوم -دسترسي همگاني به اطلاعات-ضرورت وپايبندي دولت به انتشاراطلاعات بودجه اي درزماني مشخص
اصل سوم –آماده سازي،اجرا وگزارش علني بودجه تحت عنوان عملكرد دولت
اصل چهارم-تضمين بي طرفانه يكپارچگي گزارشات وامكان بررسي موشكافانه فعاليتهاي عملكرد دولت.(عزيزي،1382،ص 114)
-تعريف بودجه:
بر اساس ماده قانون محاسبات عمومي "بودجه كل كشوربرنامه مالي دولت است كه براي يكسال مالي تهيه وحاوي پيش بيني درآمدهاوسايرمنابع تأمين اعتباروبرآوردهزينه ها براي انجام عملياتي كه منجربه نيل سياستها وهدفهاي قانوني مي شود،وازسه قسمت زيرتشكيل مي گردد:
الف-بودجه عمومي دولت شامل پيش بيني دريافتهاوسايرمنابع تأمين اعتباروپرداختهائيكه ازمحل درآمدعمومي واختصاصي
ب-بودجه شركتهاي دولتي وبانكها
ج-بودجه مؤسساتي كه تحت عنواني غيرازعناوين فوق دربودجه كشورمنظورمي شود.
-عناصر اصلي تشكيل دهنده بودجه:
1-پيش بيني:به طوركلي تمام محتويات بودجه براي آينده است، برخلاف حسابداري كه به گذشته تكيه دارد.
2-درآمدوهزينه ها:اصولا انجام هزينه بايددرچهارچوب درآمد ها باشد
3-زمان:بودجه بدون درنظر گرفتن بعدزمان ممكن نيست با توجه به نظر قانون
4-اهداف:صرف پيش بيني درآمدها وهزينه هادربودجه كافي نيست بلكه بايدارتباط هزينه هاباتأمين اهداف معين ومشخص شود
5-برنامه مالي:بودجه يك برنامه مالي براي يك دوره محدود زماني است كه درآن درآمدها وهزينه هابراي رسيدن به اهداف خاص قانوني دولت پيش بيني مي شوند.
-ارتباط حسابداري با بودجه:
به عبارت ديگرنظام بودجه بندي دولتي به عنوان يك ابزار آينده نگرونظام حسابداري دولتي به مثابه يك ابزار گذشته نگر،اجزاي تشكيل دهنده نظام كلي مديريت مالي دولت مي باشد.با اين ترتيب حسابداري دولتي به لحاظ اهميت بودجه وكنترل آن تحت تأثيرنظام بودجه بندي دولتي قرارمي گيرد.(باباجاني،1382،ص155)
-معرفي نظام آمارهاي مالي دولت:government financial statistics
كميته موقت صندوق بين المللي پول IMF آوريل 1986ميلادي ضوابط لازم الاجرابودن شفافيت بودجه اي را براساس طبقه بندي نظام آمارهاي مالي دولت GFS كه بااهداف ومقاصد مختلف صورت مي گرفت اعلام نمود.اين ضوابط مورد تصويب هيئت رئيسه صندوق بين المللي پول قرارگرفت وبه كليه كشورهاي عضو صندوق اعلام شدتابراساس آن شفافيت بودجه خودراكه يكي از جنبه هاي بسيارمهم اعمال صحيح اراده دولت درجهت نيل به ثبات كلان اقتصادي است به مرحله اجرادرآورد.اين دستورالعمل درسالهاي 1993و2001موردتجديد نظرقرارگرفت وبه 197 كشور جهان اعلام شد.(عزيزي،1382،ص 107)

-بودجه ريزي عملياتي: Performance Budgeting
دربودجه ريزي عملياتي منابع براساس اولويت امورونتايج قابل اندازه گيري تخصيص داده ميشوند.بودجه عملياتي محصول برنامه ريزي استراتژيك است كه درآن تصميمات مربوط به تخصيص بهينه منابع برپايه نتايج پذيرفته شده ومحك هاي سازماني مربوط به اهداف كلي ،اختصاصي،استراتژي ها وبرنامه هاي عملياتي هرسازمان صورت ميگيرد.
بعد از تهيه برنامه استراتژيك، هر سازماني كه اعتبارات دولتي دريافت مي كند بودجه خود را طوري تهيه و تنظيم مي كند كه تصميم گيري هاي داراي اولويت مربوط به برنامه استراتژيك خود رامنعكس كند . پس تقاضاي بودجه توسط سازمان بيانگر نيازهاي آن سازمان براي اجراي نتايج داراي اولويت در برنامه استراتژيك خود مي باشد.
بودجه ريزي عملياتي يك برنامه تلفيق عملكرد سالانه وبودجه سالانه مي باشد كه روابط بين سطح اعتبارات برنامه و نتايج مورد انتظار را نشان مي دهد. همچنين تائيد مي كند كه يك هدف يا مجموعه اي از هدفها بايد با مقدار معيني از اعتبارات بدست آيد.
يك بودجه عملياتي علاوه بر تخصيص هزينه هاي فعاليت، همه فعاليتهاي (مستقيم و غيرمستقيم) مورد نياز براي پشتيباني يك برنامه را تعريف و تعيين مي كند.
يك بودجه عملياتي عبارت است از يك برنامه سالانه به همراه يك بودجه سالانه كه رابطه ميان ميزان وجوه تخصيص يافته به هر برنامه با نتايج به دست آمده از اجراي آن برنامه را نشان مي دهد. اين بدان معني است كه با هر ميزان مخارج انجام شده در هر برنامه ، مي بايد مجموعه معيني از اهداف تامين شود .

-اهداف بودجه ريزي عملياتي
هدف غايي بودجه ريزي عملياتي كمك به اتخادتصميمات عقلائي درباره تخصيص وتعهد منابع دولت براساس پيامدهاي قابل سنجش مي باشد كه نتايج قابل انتظار (عملكرد) دستگاه را درطول زمان منعكس مي كند . با اين تفسير بودجه ريزي عملياتي مقاصد و اهداف زير را دنبال ميكند:
1) ارائه مبناي صحيح براي اتخاذ تصميم درخصوص تخصيص منابع ،
2) تعيين نتايج قابل سنجش و مورد انتظار كه از يك تخصيص بودجه خاص قابل حصول است ،
3) تمركز فرآيند تصميم گيري روي مهمترين مسائل و چالش هايي كه دستگاه با آن مواجه است ،
4)ايجاد يك فرآيند منطقي براي تصميم گيري درخصوص بودجه كه به طور مستقيم با فرآيند برنامه ريزي، اجرا و كنترل ، ارزيابي وگزارش عملكرد در ارتباط مي باشد،
5) بهبود چگونگي طرح و تنظيم برنامه ،
6) ارائه بهترين ابزارهاي ممكن براساس نتايج ( نه فقط براساس داده ها وستانده ها) براي اطمينان دادن به جامعه كه منابع كشور درجهت برآوردن احتياجات ضروري جامعه مصرف ميشوند ،
7) ايجاد ارتباط بين بودجه و نتايج عملكرد برنامه ،
8) ارائه اطلاعات قابل سنجش براي قواي مجريه، قضائيه و مقننه كه بتوانند به استناد آنها ميزان پيشرفت وموفقيت برنامه ها را درمقابل تخصيص هاي بودجه كنترل كنند،
9) ارائه مشوق هايي براي مديريت عملكرد بر مبناي بهبود مستمر ،
10) ارائه مبنايي براي پاسخگويي بيشتر در قبال استفاده از منابع كشور ،
11) امكان نظارت موثر در اجراي عمليات.
12) تسهيل و بهبود تجديد نظر بودجه در كليه مراحل اجرايي و مخصوصا در مرحله قانونگذاري.
13) عدم تمركز در عمل برآورد هزينه.
14) بهبود روابط دولت با مردم از طريق انتشار اطلاعات صريح و روشن درباره برنامه هاي عمومي.

-مزاياي بودجه ريزي عملياتي
مزاياي بودجه ريزي عملياتي را ميتوان بصورت زيرخلاصه نمود:
1-شفاف سازي فرآيند بودجه ريزي
2- افزايش كارايي و اثربخشي عملكرد دولت و سازمانها از طريق تمركز منابع درجهت ضروري ترين ومهمترين نتايج
3-اصلاح وبهبود تصميم گيري درمورد موثرترين راه براي استفاده از منابع محدود كشور
4-بهبود عملكرد از طريق پيوند دادن بودجه وعملكرد برنامه
5-مسئوليت پذيرتر ساختن مديران در قبال تصميماتي كه روي نتايج بودجه تاثير ميگذارند.
6-حمايت بهتر مديريت توسط پيوند نتايج بودجه وسنجش عملكرد بودجه با سنجش عملكرد برنامه در فرآيند كنترل وگزارش نتايج ،
7-ارائه فرآيندي كه درآن تصميم گيريهاي مربوط به بودجه اساساً برپايه نتايج قابل سنجش واهداف داراي اولويت صورت ميگيرد.

-وظايف بودجه عملياتي
فرآيند بودجه عمومي سه نوع متفاوت از وظايف را به عهده دارد: وظيفه برنامه ريزي ، وظيفه مديريتي و وظيفه كنترلي. در بودجه هاي سنتي فقط وظيفه كنترلي وجود داشت در حالي كه در بودجه عملياتي وظيفه مديريتي و برنامه ريزي نيز بدان اضافه شده است و به عبارتي به ستانده نيز توجه شده است و در حقيقت بودجه عملياتي بر دو موضوع تاكيد دارد.
1-ستانده و ارتباط بين داده و ستانده يا توليد
2-نتيجه يا رضايت مردم.
وظيفه برنامه ريزي در بودجه ريزي بر انتخاب درون برنامه ها تاكيد دارد و در سطح تصميم سازان در قوه مجريه و مجلس بدين موضوع مي پردازند. وظيفه مديريتي در بودجه بر انتخابهاي فرابرنامه اي تاكيد دارد. مديريت در درون برنامه هاي دولت را شامل مي گردد. وظيفه كنترلي بودجه‌ريزي بر تحقق اهداف يا ساير محدوديتها در اعتبارات عمومي براي مراقبت از مسئوليت واگذاري از طرف پرداخت كنندگان ماليات مي باشد.

-ويژگيهاي بودجه عملياتي
- چارچوب زماني براي انجام بودجه عملياتي بايد واقع گرايانه باشد.
- برنامه هاي استراتژيك مي بايست با معني ،با تفكرو براساس نيازها وبرمبناي داده ها واطلاعات وبه منظور تهيه بودجه عملياتي باشد.
- شكل بودجه عملياتي بايد ساده و قابل فهم باشد تا اجراي آن بهتر و ساده تر صورت گيرد.
- قوه مجريه و مقننه نيازمند فهم هدف و روابط حاكم بر بودجه عملياتي هستند به طوري كه تعهدات اجراي بودجه عملياتي نمايان شود.
- نتايج اغلب خارج از كنترل هستند.
- انونگذاران بايد نقش فعال تري در اجراي بودجه عملياتي اجرا كنند.

- نظام آمارهاي مالي دولت ياGFS
دريك تعريف ساده نظام آماري عبارت ازمجموعه سازمان ها،ادارات،مؤسسه هاوواحدهائي است كه دركشوربه برنامه ريزي،جمع آوري ،استخراج،انتشاروتجزيه وتحليل عملي آماراشتغال دارندوبه صورت متمركزوغيرمتمركز مي باشد. (عزيزي،1382،ص 107)
-خصوصيات سيستم (نظام آمارهاي مالي دولت) GFS
1-شفافيت عملكرددرگزارش دارائيها –بدهيها –درآمدها وهزينه ها با رعايت تداخل حساب مسقل اعتبارات هزينه با حساب اعتبارات تملك دارائي سرمايه اي وبالعكس ضمن رعايت مبناي حسابداري تعهدي تعديل شده
2-هماهنگي با استاندارهاي پذيرفته شده جهاني از سوي صندوق بين المللي پول.(عزيزي،1382،ص 107)

-اعتبارتملك دارائي هاي سرمايه اي : طرحهای عمرانی
براساس ماده 77قانون تنظيم بخشي ازمقررات مالي دولت مصوب سال 1381وتنفيذ شده درقانون برنامه پنج ساله چهارم "منظورازاعتبارتملك دارائي سرمايه اي مجموعه عمليات وخدمات مشخصي است كه براساس مطالعات توجيهي،فني واقتصادي واجتماعي كه توسط دستگاه اجرائي انجام مي شودطي مدٌت معين وبا اعتبارمعين براي تحقق بخشيدن به هدفهاي برنامه توسعه پنج ساله به صورت سرمايه گذاري ثابت يا مطالعه براي ايجاد دارائي سرمايه اي اجرامي گرددومنابع مورد نيازاجراي آن از محل اعتبارات مربوط به تملك دارائي هاي سرمايه اي تأمين مي شودوبه دونوع انتفاعي وغيرانتفاعي تقسيم مي گردد.
سرفصلها ی حساب اعتبارات تملك دارائي سرمايه اي
عنوان حساب دفاتركل عنوان حساب دفاترمعين
1-دستگاه اجرائي دستگاه اجرائي
2-اعتبارات مصوب (به تفكيك عناوين طرحها وفصول سرمايه گذاري)
3-تخصيص اعتبار تخصيص اعتبار (به تفكيك عناوين طرحها وفصول سرمايه گذاري)
4-كنترل تخصيص اعتبار ( به تفكيك عناوين طرحها وفصول سرمايه گذاري)
5-تآمين اعتبارتعهدات پرداخت نشده (بتفكيك عناوين طرحها وفصول سرمايه گذاري)
6-ذخيره تأمين اعتبارتعهدات پرداخت نشده (بتفكيك عناوين طرحها وفصول سرمايه )
7-درخواست وجه ( به تفكيك عناوين طرحها وفصول سرمايه گذاري)
8-تنخواه گردان حسابداري تنخواه گردان حسابداري
9-بانك پرداخت تملك دارئي سرمايه اي بانك پرداخت تملك دارئي سرمايه اي
10-تنخواه گردان پرداخت به تفكيك گيرنده گان تنخواه گردان پرداخت
11-پيش پرداخت وعلي الحساب سال جاري به تفكيك گيرنده گان وطرح
12- موجودي جنسي مواد ومصالح به تفكيك طرح
13-دارائي درجريان ساخت دارائي درجريان ساخت به تفكيك طرح
14-كسور وصولي كسوروصولي به تفكيك طرح
15-كسورارسالي كسورارسالي به تفكيك طرح
عنوان حساب دفاتركل عنوان حساب دفاترمعين
16-حساب تعهدات پرداختني به تفكيك طرح
17-حساب تضمينات به تفكيك اشخاص
18-طرف حساب تضمينات به تفكيك اشخاص
19-حساب كنترل قرارداد به تفكيك هر قرارداد
20-طرف حساب كنترل قرارداد به تفكيك هر قرارداد
21-واگذاري دارائي مالي وصولي برگشتي از پرداختهاي سال قبل
22- واگذاري دارائي مالي ارسالي برگشتي از پرداختهاي سال قبل
23-دريافتي از خزانه سنوات قبل به تفكيك طرح وسال
24-پيش پرداخت وعلي الحساب سنواتي به تفكيك گيرنده گان
25-دارائي دردست تكميل سنواتي به تفكيك طرح (دستورالعمل ابلاغي،1381،ص2)

طبقه بندي اعتبارات تملك دارائي سرمايه اي:
-الف-دارائيهاي توليد شده شامل:
1-دارائيهاي ثابت درقالب سه فصل:
فصل اوٌل-ساختمان ومستحدثات شامل ساختمانهاي مسكوني واداري وتجاري،بزرگراه ،خيابان،جاده ،پل ،تونل،فرودگاه وساختمانهاي ورزشي وغيره
فصل دوٌم-ماشين آلات وتجهيزات،شامل ماشين آلات وتجهيزات حمل ونقل موتوري وغير موتوري ،رايانه هاووسائل جانبي وغيره
فصل سوٌم-سايردارائيهاي ثابت شامل حيوانات وگياهان مولد،نرم افزارها وآثار ادبي
2-موجوديهاي انبار درقالب يك فصل:
فصل چهارم-تغيير درموجوديهاي انبار شامل غلات،نفت،مصالح پاي كار
3-اقلام گرانبها درقالب يك فصل:
فصل پنجم_سنگها وفلزات قيمتي ،مجسمه ها،جواهرات وكتب خطي
-ب-دارائيهاي توليد نشده شامل:
فصل ششم –زمين،مطالعات مربوط به تملك زمين،منابع آبهاي سطحي
فصل هفتم-منابع زميني ،حق امتياز،سرقفلي وغيره(باباجاني،1382،ص589)
طبقه بندي معاملات دولت براساس قانون محاسبات:
الف-معاملات جزئي تا000/000/44ريال
ب-معاملات متوسط از000/000/44ريال تا 000/000/440ريال
ج-معاملات عمده با لاتراز000/000/440ريال(اصلاحيه 1388)
لازم به توضيح است درقانون برگزاري مناقصات مصوب 17/11/1383 اجراي طرحهاي تملك دارائي سرمايه اي از نظرحجم اجرائي درطبقه بندي بند (ج)قرارمي گيرندكه به صورت مناقصه عمومي بادرج آگهي از طريق جرايد ويا به صورت مناقصه محدود با دعوت از پيمانكاران رتبه داربررسي شده توسط سازمان مديريت وبرنامه ريزي كشور ویا لیست کوتاه تهیه شده توسط دستگاه طي مراسم تشريفات مناقصه وبرگزاري كمسيون عالي معاملات دستگاه دولت با پيمانكاران برنده ضمن رعايت صرف صلاح دولت دركمترين قيمت عقدقرارداد وانجام مي پذيرد. (اصلاحيه مجلس،بهمن 1383)
انواع طرحهابراساس طبقه بندي مربوطه:
الف-طرحهاي انتفاعي
ب- طرحهاي غيرانتفاعي
روشهاي اجراي طرح :
الف-اماني
ب- پيماني
ج-اماني ،پيماني
راههاي ارجاع كاربه پيمانكار:
الف-از طريق انتشارمناقصه عمومي
ب- ازطريق مناقصه محدود
ج-ترك تشريفات مناقصه
عموما" بدليل سياستهاي خصوصي سازي دولت مبني بركوچك نمودن حجم خودش بيشتر روش اجرا پيماني است وبا برگزاري معاملات عمده ازطريق مناقصه عمومي ومحدودضمن رعايت فهرست بها وآئين نامه هاي انتخاب پيمانكارانجام مي گيرند.
عملیات حسابداری سرفصل هاي حساب تملك دارائي سرمايه اي هنگام اجراي طرح:
1-هنگام ابلاغ بودجه سالانه،اعتبار مصوب به تفكيك طرح ثبت زيراجرامي شود.
اعتبار مصوب ******
دستگاه اجرائي ******
اعتبار مصوب به تفكيك فصول هفتگانه فوق شناسائي مي شود.
2-هنگام تخصيص اعتبارات هرنوبت ثبت زير اجرا مي شود.
تخصيص اعتبار ******
اعتبار مصوب ******
3-هنگام صدور درخواست وجه ودريافت تنخواه گردان حسابداري طبق ماده 26 قانون محاسبات عمومي كشورثبت زير اجرا مي شود.
درخواست وجه *****
تنخواه گردان حسابداري *******
بانك پرداخت اعتبارات تملك درائي سرمايه اي *****
درخواست وجه ******
4-با اخذ ضمانتنامه هاي لازم هنگام شركت درمناقصه وحسن انجام تعهدات وپيش پرداخت ثبت زير انجام مي گيرد.
حساب تضمينات ******
طرف حساب تضمينات ********
5-پس از انعقاد قراردادساخت باپيمانكاران ثبت زيراجرا مي شود.
حساب كنترل قرارداد *********
طرف كنترل قرارداد ***********
6-هنگام تأمين اعتبار طرح درسطح هرتخصيص ثبت زير انجام مي گيرد.
حساب تأمين اعتبارتعهدات پرداخت نشده *****
ذخيره تأمين اعتبار تعهدات پرداخت نشده *******
7-هرگاه طبق مفادپيمان پرداختهاي غيرقطعي مانند پيش پرداخت وعلي الحساب پرداخت شدثبت زير دردفتر روزنامه انجام مي گيرد.
پيش پرداخت/علي الحساب سال جاري *****
بانك پرداخت اعتبارات *******
حساب تضمينات *******
طرف حساب تضمينات **********
8-هنگام دريافت صورت وضعيت كارهاي انجام شده توسط پيمانكارضمن انجام محاسبات لازم ودرنظر گرفتن 6/6% بيمه ،5% ماليات ،10% سپرده حسن انجام كار ،5/% عوارض سهم شهرداريها باتوٌجه به قرارداشتن طرح درحريم قانوني شهرومستهلك نمودن بخشي از پيش پرداخت پرداخت شده طبق مفاد پيمان ثبت زير انجام مي گيرد.
ذخيره تأمين اعتبارتعهدات پرداخت نشده ******
حساب تأمين اعتبار تعهدات پرداخت نشده ******
طرف حساب كنترل قرارداد *******
حساب كنترل قرارداد ********
حساب دارائي درجريان ساخت وتكميل *******
كسور وصولي *******
سپرده دريافتي *******
پيش پرداخت ********
حساب تعهدات پرداختني ******
9-هنگاميكه كسورات به حساب سايردستگاهها وسپرده حسن انجام كاربه حساب مستقل سپرده وخالص قابل پرداخت به پيمانكاراز محل بانك پرداخت اعتبارات پرداخت مي شود،ثبت زيراجرا مي گردد.
كسور ارسالي **********
بانك دريافت وجوه سپرده ****
حساب تعهدات پرداختني ********
بانك پرداخت اعتبارات تملك *******
10-پس ازانتقال كسورات به حساب سايرسازمانها معادل حساب دارائي درجريان ساخت وتكميل ،حساب تنخواه گردان حسابداري تعديل مي شودوبه عنوان حساب كنترل تخصيص شناسائي مي گرددودرنهايت حساب كنترل تخصيص با حساب تخصيص اعتباربسته مي شود،ثبتهاي مربوطه به شرح زير قابل اجرامي باشد.
تنخواه گردان حسابدار ي ******
حساب كنترل تخصيص *******
حساب كنترل تخصيص ******
حساب تخصيص اعتبار *******
11-پس از اجراي ثبتهاي اصلاحي فوق، حسابهاي موقت به شرح زير بسته مي شوند.
حساب دستگاه اجرائي ********
اعتبارات مصوب *******
تخصيص اعتبار ********
دارائي درجريان ساخت ****
كسور وصولي *****
كسور ارسالي *******
خزانه تمركزوجوه سپرده ********
بانك دريافت وجوه سپرده******
تهيه صورت مالي قبل از بستن حسابها به شرح زير است.
صورت مالي شامل عملكردحساب مستقل وجوه تملك درائي سرمايه دردستگاه دولتي براساس بخشنامه ابلاغي دولت از سال 1381 به شرح زير قابل اجرا وتهیه مي باشد.دراين صورت عملكرد كل حسابهاي موقت ومانده وجوه مصرف نشده طي سال مالي درحساب بانك پرداخت اعتبارات وتنخواه گردان حسابداري وهمچنين پيش پرداختها وعلي الحسابهاي سال جاري قابل انعكاس مي باشند وپس از بستن حسابهاي موقت به عنوان حسابهاي دائمي به سال بعد انتقال مي يابند وطبق مقررات قانوني تا 31/4/سال بعد به هزينه هاي سنواتي طرح منظور گردیده وبسته می شوند.





عنـــــوان بدهکار بستانکار بدهکار بستانکار بدهکار بستانکار بدهکار بستانکار
اعتبارات مصوب
دستگاه اجرائی
تخصیص اعتبار
درخواست وجه
تنخواه حسابداری
بانک پرداخت
پیش پرداخت
علی الحساب
موجودی جنسی
دارائی د-ج- ت
حساب تأمین اعتبار
ذخیره تأمین اعتبار
کسور وصولی
کسور ارسالی
سپرده دریافتی
بانک دریافت سپرده
خزانه تمرکزسپرده
کنترل تخصیص
کنترل قرارداد
طرف کنترل قرارداد
جمع کل حسابها

پس از بستن حسابهاي موقت وانتقال سپرده ها به خزانه درصورتيكه بانك پرداخت وپيش پرداخت مانده مصرف نشده داشته باشندبايد تحت عنوان حسابهاي سنواتي شناسائي شوندوبه سال بعدمنتقل گردندتا به استناد ماده 102 قانون محاسبات سالي كه پيش پرداختها به مرحله قطعيت مي رسند وعلي الحسابها تسويه مي شوندبه هزينه قطعي همان سال منظورگردند.آغاز سال مالي بعد حساب بانك پرداخت به عنوان حساب بدهكار وحساب واگذاري دارائي مالي وصولي به عنوان بستانكار شناسائي مي
شوند .همچنين حساب پيش پرداخت وعلي الحساب سنواتي بدهكار ميشودوحساب دريافتي از سنوات قبل درمقابل بستانكار مي گردد.براساس دستورالعمل جديد جهت تحقق شفافيت بودجه اين اعتبارات تا پايان تير ماه سال بعدامكان خرج دارند چنانچه به مصرف رسيدند به عنوان دارائي درجريان ساخت وتكميل سنواتي ثبت مي گردد ودرصورتيكه وجوه نزد بانك پرداخت اعتبارات تملك دارائي سرمايه اي تا پايان مصرف نشده اند بايد تادهم مردادسال بعدبه خزانه برگشت داده شوند. ثبت روزنامه به شرح موارد زير است.
نام دستگاه دولت
ترازمانده حساب مستقل وجوه سرمایه ای
بتاريخ 29/12/**13
شرح حساب بدهكار بستانكار
حساب بانك پرداخت ***** --------
پيش پرداخت سال جاري ****** -------
علي الحساب سال جاري ***** --------
حساب تنخواه گردان حسابداري -------- ******
حساب تأمين اعتبار **** --------
حساب ذخيره تأمين اعتبار -------- *****
جمع كل ****** ******
حساب تضمينات ***** -------
طرف حساب تضمينات ----- *****

آغاز سال مالي بعد افتتاح حسابهاي سنواتي به شرح زيراجرا مي شود:
12- بانك پرداخت اعتبارات ********
حساب واگذاري دارائي مالي وصولي *******
پيش پرداخت سنواتي **********
علي الحساب سنواتي ********
حساب دريافتي از خزانه سال قبل ********
پس ازمصرف اعتبارات سنواتي ثبت زير اجرا مي شود.
دارائي درجريان ساخت سنواتي *******
بانك پرداخت اعتبارات ***********
پيش پرداخت سنواتي ************
علي الحساب سنواتي ************
13-با انجام ثبتهاي فوق پايان مهلت مقرر حساب دارائي درجريان ساخت سنواتي با حساب واگذاري دارائي مالي وصولي وحساب دريافتي از خزانه سال قبل بسته مي شوندوصورت حساب عملكرددولت براي بررسي هاي بعدي ارسال ميگردد.
حساب واگذاري دارائي مالي وصولي *******
حساب دريافتي ازسال قبل ********
حساب دارائي درجريان ساخت سنواتي *********
پس ازاجرای عملیات حسابداری درطول دوره مالی گزارش نهائی به شرح زیر تهیه ویک نسخه ازآن به دیوان محاسبات ونسخه دیگر به خزانه معین استان فرستاده ونسخه سوم بایگانی امور مالی دستگاه می شود.
موارد موردنياز حساب و ترتيب چيدن آنها در حساب نهائي
1-روكش تراز
2-تراز باز
3-تراز نيمه بسته
4-تراز بسته
5-فرم اعتباري (1)
6-فرم روكش فصلي اعتباري (2)
7-فرم فصلي اعتباري (2)
8-فرم عملكردي(3)
9-فرم روكش عملكردي فصلي(4)
10-فرم عملكردي فصلي (4)
11-فرم پرداختهاي غير قطعي سنواتي
12-فرم اعتبارات خارج شمول
13-فرم خارج از شمول فصلي
14-فرم وجوه مصرف نشده
15-فرم وجوه مصرف نشده روكش فصلي
16-فرم وجوه مصرف نشده فصلي
17-فرم درآمدي ر وكش كلي وبه تفكيك : درآمد عمومي: برگشتي: سرمايه اي
دستگاههاي اجرائي كه داراي اعتبارات ابلاغي.اختصاصي مي باشند فرمهاي 5 الي 16مورد نياز خود رانسبت به هرابلاغ دهنده تكميل نمايند تائيديهاي مورد نياز :
اولين وآخرين موافقتنامه
ابلاغ هاي ماده 75 دريافتي
تخصيص 12ماهه
تائيديه چكهاي بين راهي ووجوه نامشخص
تائيديه دريافتي
تائيديه كسور حقوق
تائيديه وجوه برگشتي(سال قبل+سال مورد رسيدگي )
تائيديه سپرده
تائيديه تنخواه گردان سپرده
تائيديه خانه هاي سازماني
تائيديه يكساله درآمدي
تائيديه واريزي بازنشتكي
تائيديه دريافتي بازنشستگي
مدل 11(ريز سپرده) مدل 13(دريافت وپرداخت) مدل 15(فصول هزينه ) مدل 18(ريز كسور) معين سرفصلهاي حساب نهائي
وصورتحسابهاي بانكي در صورت داشتن مغايرت صورت مغايرت مربوط
ليست چكهاي بين راهي داراي چهار مشخصه : نام گيرنده .تاريخ چك.شماره چك .مبلغ چك
نتيجه گيري:
باتوٌجه به الزام مقررات قانون محاسبات وضوابط اجرائی بودجه کشور وهمچنين بخشنامه ابلاغ شده دولت از ابتداء سال 1381 درخصوص اجراي ماده 128 قانون محاسبات وعمليات شفاف سازي بودجه دولت ورعایت بودجه عملیاتی دراجرای فعالیتهای سال مالي مربوط وازطرفي با خروج از ديدگاههاي سنتي بودجه ريزي قبل توسط دستگاهاي دولتي كه بيشتر تكيه بر کار برد مبناي حسابداري نقدي داشت امید آن است که بابه كارگيري روشهاي جديد واعمال شيوه هاي حسابداري تعهدي ، زمينه شفاف سازي هر چه بيشتر در روند عملكرد دولت را شاهد باشيم.وبتوانيم با كاربرد دستورالعمل هاي مطرح شده سيستم حسابداري كشورخصوصا" گزارشات حساب مستقل اعتبارات تملك دارائي سرمايه اي راكه مربوط به اجراي طرحهاي عمراني دولت مي باشد وهمه ساله حجم بسيار زيادي از بودجه كشوررا به خود اختصاص مي دهدبا شفافيت بيشتري گزارش نمائيم بلكه اعتمادواطمينان استفاده كنند گان اطلاعات مالی داخلی سازمانها وخارج ازسازمان نسبت به گزارشات بيشتر شود.

پایان



ينوشتها:
1-الزام به انجام دادن يك عمل يا وظيفه
2-الزام به توضيح وتشريح چگونگي انجام مسؤليت بادلائل منطقي
3-نظام آماري مالي دولت
4-صندوق بين المللي پول
5-بوژت لفظ به كارگرفته شده بودجه
6-Governmental accounting حسابداری دولتی









منابع:
1-بابا جاني ،جعفر.حسابداري وكنترلهاي مالي دولتي.تهران:انتشارات دانشگاه علامه طباطبائي ،1382
2-عزيزي،غلامرضا.فراگردتنظيم وكنترل بودجه دولتي .تهران:انتشارات شهرآشوب،1382
3-موسي خاني،مرتضي.اصول ومباني بودجه درايران.تهران:دانشگاه آزاد قزوين،1382
4-فرزيب،عليرضا.بودجه ريزي دولتي درايران.تهران:مركزآموزش مديريت دولتي ،1382
5-دستورالعمل سرفصلهاونحوه ثبت حسابداري،وزارت اقتصادودارائي ،شماره 649/400/2مورخ20/1/81 واصلاحيه هاي بعدي آن.
6-صبوري،مصطفي.پايان نامه كارشناسي ارشد،به راهنمائي دكتر دستگير.
7-قانون برنامه پنج ساله چهارم، قابل اجرا از1384 لغايت1388
8-قانون بودجه سال 1388كل كشور
9-قانون اساسي كشور
10-قانون محاسبات عمومي كشور
11- حسيني عراقي،سيدحسين.حسابرسي دولتي.،تهران:دانشكده اموراقتصادي ،1376.
12-مهدوي،غلامحسين.نظام پاسخگوئي وحسابداري دولتي درايران.فصلنامه حسابرس،سال دوم،شماره 7(تابستان 1379)
13-روشهاي اجرائي حسابداري حساب مستقل تملك دارائي سرمايه به صورت رايانه اي در وزارت خانه هاي اجرائي دولت

نرم افزار بودجه ريزي عملياتي الماس

اين نرم افزار امکانات زیر را در اختيار کاربر قرار مي دهد: جهت دانلود بروشور نرم افزار روی لینک زیر کلیک نمایید:

دانلود بروشور شرکت

جهت اطلاع از فعالیتها و خدمات شرکت و دریافت بروشور گروه مشاوران پنکو روی لینک زیر کلیک نمایید:

فيلم هاي آموزشي

مجموعه فیلمهای آموزشی محاسبه قيمت تمام شده ، بودجه ريزي مبتنی بر عملکرد را از طریق آدرس زیر دانلود نمایید: