مقالات و مستندات  \  شناسايي الزامات استقرار بودجه ريزي عملياتي در دانشگاه هاي علوم پزشكي كشور

شناسايي الزامات استقرار بودجه ريزي عملياتي در دانشگاه هاي علوم پزشكي كشور



دکتر محمد جواد حضوری ، سید مهدی مقرب ، دکتر علی جنتی





چکیده


گرایش دولت ها به سمت بودجه ریزی عملیاتی در جهان روز به روز در حال فزونی است، در این میان کشور ایران نیز برای افزایش کارایی و اثر بخشی سازمان ها، تغییر نحوه بودجه ریزی سنتی به بودجه ریزی عملیاتی را از اولویتهای خود قرار داده است این مطلب را می توان به وضوح در قوانین موجود مشاهده نمود، به طوری که بند 32 برنامه پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ( تبدیل نظام بودجه ریزی کشور به بودجه ریزی عملیاتی) به صراحت، اشاره به این موضوع دارد. دستیابی به این هدف، مستلزم شناسایی الزامات مربوط به این نوع بودجه ریزی است. تحقيق حاضر به بررسي و شناسايي الزامات استقرار بودجه ريزي عملياتي در دانشگاه هاي علوم پزشكي كشور مي پردازد.
این پژوهش از نوع توصیفی - تحلیلی بوده و جامعه آماری آن را خبرگان بودجه ریزی عملیاتی در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دانشگاه های علوم پزشکی کشور تشکیل می دادند. اطلاعات مورد نياز ازطريق توزيع پرسشنامه در قالب 27 سوال، بين110 نفراز متخصصين امور مالي و بودجه جمع آوری شد و اعتبار محتواي آن از طريق 94% = α مورد تائید قرار گرفت. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از نرم افزار spss و برای دستیابی به نتایج از آزمون « دوجمله ای » و روش « تاپسیس » استفاده گردیده است .
نتايج حاصل ازاين تحقيق نشان مي دهد كه عوامل محيطي، سازماني و فردي، از الزامات بودجه بندی عملیاتی بوده و عدم رعایت آنها در سازمان، مانعی برای استقرار بودجه ریزی عملیاتی خواهد بود. از جمله مهمترین الزامات می توان به استقرار حسابداری تعهدی، داشتن نیروی انسانی کارآمد و متخصص و توانمند سازی و آموزش مداوم کارکنان اشاره نمود.
با توجه به نتایج مطالعه می توان گفت که برای استقرار بودجه ریزی عملیاتی، توجه به الزامات و فراهم آوردن زیرساختهای لازم امری ضروری و اجتناب ناپذیر است، لذا پيشنهاد می شود هر گونه تلاشی برای استفاده موفق از بودجه ریزی عملیاتی، باید بر اساس درک عمیقی از الزامات چنین بودجه ریزی باشد و نسبت به پیاده سازی آنها اقدام لازم صورت گیرد .


واژههای کلیدی : بودجه ، بودجه ریزی عملیاتی ، الزامات




مقدمه

بودجه مهمترین و در حقیقت جامع ترین سندی است که دولت از طریق آن سیاست های خود را اعمال می کند. براي دولت هایی كه منابع درآمدي محدودي دارند، نظام بودجه ريزي پيشرفته و متناسب با امكانات گامي اساسي و ضرورتي حياتي براي تحقق هدفها تلقي مي شود .این دولتها بايد بكوشند سريع تر، بهتر و ارزان تر به اهداف و نتايج مورد نظر خود دست يابد تا ازكاروان جهاني توسعه عقب نماند. نظام بودجه ریزی کشور بر خلاف ظاهر مدرن وبرنامه ای آن، دارای خصوصیاتی است که پاسخگوی وظایف دولت در امور فوق بخصوص در زمینه های اقتصادی و اجتماعی همچون میزان اشتغال، بیکاری، وضعیت تولید، تحولات علمی، وضعیت پس انداز، سرمایه گذاری و نظایر آن نیست (بابايي،1379).
بر اساس قانون برنامه و بودجه (مصوب اسفند1351)، نظام بودجه ريزي ايران يك نظام بودجه برنامه اي است. بدين ترتيب كه بودجه هاي سالانه بايد بر مبناي برنامه هاي سالانه، برنامه هاي سالانه بر مبناي برنامه هاي پنج ساله و برنامه هاي پنج ساله بر اساس برنامه هاي بلند مدت تهيه شوند.اگرچه پس از تصويب قانون مزبور كشور داراي برنامه ميان مدت بوده است، لكن اجراي حكم فوق هيچ گاه به طوركامل به اجرا در نيامده است و بحث عدم پشتيباني بودجه هاي سالانه از اهداف و احكام برنامه هاي ميان مدت همواره مطرح بوده و هست. (حسن آبادي و نجار صراف ، 1385).
بودجه ريزي عملياتي با داشتن محاسني مانند« شفاف سازي فرآيند بودجه ريزي، تمركز بر حصول نتايح قابل سنجش، بهبود تصميم گيري در تخصيص منابع، حمايت از مديران ومسئوليت پذير ساختن آنها» مبناي روش بودجه ريزي در برنامه چهارم توسعه اعلام گرديد (فرزيب ،1380 ).
تعاريف زيادي ازبودجه ريزي عملياتي ارائه شده است ولي وجه مشترك آنها حول دو نكته « ارتباط بودجه با نتيجه » و « ارتباط شاخص عملكرد وارزيابي» مي چرخد (پناهي، 1384).
هدف غايي بودجه ريزي عملياتي كمك به اتخاذ تصميمات عقلائي درباره تخصيص وتعهد منابع دولت براساس پيامدهاي قابل سنجش مي باشد كه نتايج قابل انتظار (عملكرد) دستگاه را درطول زمان منعكس مي كند.بودجهریزی عملیاتی با آگاه کردن تصمیمگیران به اطلاعات بهتر درباره نتایج هر برنامه و مجموعه برنامههایی که برای رسیدن به اهداف مشترکی به کار می رود، توانائی این تصمیمگیران را در ارزیابی درخواستهای بودجه ای دستگاههای اجرائی افزایش می دهد.و به افزایش پاسخ گویی عمومی، مدیریت برای عملکرد بهتر و بهبود نحوه تخصیص منابع منجر شود. با این حال موفقیت بودجه ریزی عملیاتی در مرحله اول به ارتباط میان شاخص های عملکرد و تخصیص منابع برمی گردد، در حالی که بیشتر این ارتباط ها از پیوندی سست برخوردار هستند(كيومرثي ،1387).
با تصويب قانون ساختار وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و برنامه چهارم، لزوم تغييرات اساسي در نظام مديريت دانشگاهي ايران قطعي شده است. مهمترين بخش اين تغييرات مربوط به نظام مالي دانشگاه است.(ماده ۱۰ قانون اهداف، وظايف و تشكيلات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و ماده ۴۹ برنامه چهارم توسعه)در برنامه چهارم، دانشگاه ها نه تنها وظيفه دارند سيستم بودجه بندي خود را از برنامه اي به عملياتي تغيير دهند، بلكه در اجراي بند(الف) ماده ۴۹ قانون برنامه چهارم، ملزم به تهيه بودجه عملياتي به منظور دستيابي به بهاي تمام شده فعاليت هاي آموزشي و پژوهشي و تعيين هزينه سرانه دانشجو به منظور دريافت سهم بودجه دولتي خود از بودجه عمومي هستند. بدين ترتيب از نقطه نظر مديريت دانشگاهي تغيير در نظام بودجه ريزي دانشگاه ها و بازنگري و تحول اساسي در سيستم بودجه بندي موجود، بيش از پيش ضروري مي باشد (ساکتی و سعیدی، 1386).
از اركان توسعه پايدار، سلامت ملي و آموزش عالي و تحقيقات است و انجام قسمت بزرگي از اين ماموريت برعهده وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي و دانشگاه هاي علوم پزشكي نهاده شده است. ازجمله رسالتهاي مهم وزارت بهداشت و درمان آموزش پزشكي در راستاي توسعه پايدار، تامين بهداشت و درمان مردم و توليد سلامت است كه سالانه براي تحقق آن منابع مالي زيادي مورد نياز است.
باتوجه به مشكلاتی که نظام بودجه ریزی دانشگاه های علوم پزشکی با آن درگیر است، اصلاح نظام بودجه ريزي ضرورت پيدا مي كند. از اين رو براي رفع چنين مشكلاتي، نظام بودجه ريزي عملياتي که در بیشتر کشورهای جهان مورد استفاده قرارمی گیرد مطرح گرديد. هدف نهايي بودجه ريزي عملياتي درنظام سلامت كشور، ارتقاءسلامت مردم، برقراري و پيشبرد عدالت بهداشتي درميان آنان است (ويانچي ،1386).
در محور امور اقتصادي سياست‌هاي كلي برنامه پنجم توسعه كشور، رهبري نظام صراحتاً استقرار نظام بودجه‌ريزي عملياتي را ابلاغ كرده و در بند 33 ارتباط كمي و كيفي بين برنامه‏هاي پنجساله و بودجه سالانه تاکید شده است. بودجه سالانه بايد در راستاي تحقق برنامه‌هاي پنج ساله و به ويژه تحقق سند چشم‌انداز بيست ‌ساله باشد. اين امر مهم امكان‌پذير نيست، مگراين‌كه دولت، ساز وكارمناسبي براي تدوين نظام بودجه‌ريزي خود پیش بینی کند.
ادبيات بودجه‌ريزي و مطالعات تطبيقي كشورهاي پيشرفته، نشان مي‌دهد مناسب‌ترين نظام بودجه‌ريزي براي ايران نظام بودجه‌ريزي عملياتي است. هرچند نظام بودجه‌ريزي عملياتي درماده 144 قانون برنامه چهارم توسعه نيز پيش‌بيني شده، اما به جرأت مي‌توان گفت، تاكنون گام مؤثري در راستاي عملياتي شدن بودجه كشور برداشته نشده است. (آذر،1388).



برای دستیابی به اهداف پیش بینی شده در برنامه چهارم و پنجم توسعه و برای استفاده موفق از بودجه ریزی عملیاتی ، نیازمند شناسایی دقیق ودرک عمیقی از الزامات بودجه ریزی عملیاتی می باشیم. با توجه به ناکارایی بودجه ریزی فعلی در سطح کشور و به تبع آن در گستره دانشگاه های علوم پزشکی، ضرورت تغییر روش بودجه بندی مورد توجه دولتمردان قرار گرفته است و در این خصوص اقداماتی صورت پذیرفته، ولی متاسفانه نتایج دلخواه حاصل نگردیده است.از آنجایی که بحث اجرای بودجه ریزی عملیاتی همزمان با سایر سازمان ها در دانشگاه های علوم پزشکی کشور انجام گرفته ولی پس از گذشت جند سال هنوز فاصله زیادی تا اجرای عملی نظام بودجه ریزی در دانشگاه های علوم پزشکی کشور وجود دارد. شاید یکی از دلایل موفق نبودن این روند، توجه نکردن به الزامات و به تبع آن موانعی است که بدون آماده سازی زیرساختها،فی البداهه به سراغ اجرای آن رفته و سرعت در کار را، اولویت اول قرار داده ایم. این مقاله در صدد شناسایی الزامات و زیر ساخت هایی است که لازمه پیاده سازی موفق این نوع بودجه بندی می باشد.


روش پژوهش

این پژوهش، از نوع توصیفی- تحلیلی بوده و به دنبال بررسی الزامات استقرار بودجه ريزي عملياتي در دانشگاه هاي علوم پزشكي كشور می باشد. جامعه آماري این پژوهش راتمامي خبرگان بودجه ريزي كشور در حوزه دانشگاه هاي علوم پزشكي و وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی تشکیل می دادند
تعداد نمونه در این تحقیق برابر با جامعه آماری بود و از روش سرشماری، جهت دسترسی به نمونه ها استفاده گردیده و آنهائی که علاقه مند به شرکت در پژوهش بودند انتخاب گردید و در نهایت تعداد 110 نفر در این پژوهش شرکت کردند.ابزار گردآوری اطلاعات در این پژوهش پرسشنامه محقق ساخته ای بود که روایی و پایایی آن مورد تایید قرار گرفت. برای تایید روایی پرسشنامه از نظرات 10 نفر از خبرگان و متخصصین بودجه ریزی استفاده شد. سوالات اين تحقيق شامل ۲7 سوال(گويه) مي باشد، اگرچه مجموعه اين سوالات در يک پرسشنامه آمده است اما شامل سه دسته سوالات متمايز از هم) محیطی، سازمانی و انسانی) بود.
در اين تحقيق به منظور تعيين پايايي آزمون از روش آلفاي كرونباخ استفاده گرديده است. اين روش براي محاسبه هماهنگي دروني ابزار اندازه گيري كه خصيصه هاي مختلف را اندازه گيري مي كند به كار مي رود .فرمول محاسبه آلفای کرونباخ در این تحقیق به شرح ذیل میباشد :



با توجه به اینکه میزان آلفای بالای7 % مطلوب است و ضریب آلفای محاسبه شده از طریق نرم افزار spss در این تحقیق 943% میباشد، بنابراین می توان گفت که پرسشنامه از اعتبار کافی برخوردار می باشد.
برای تجزیه و تحلیل نتایج ابتدا در مرحله اول با استفاده از توزیع دوجملهای ، تک تک سوالات پرسشنامه را مورد بررسی قرار داده شده و سپس با استفاده از روش تاپسیس به رتبه بندی الزامات پرداخته گردیده است .
در روش تاپسیس، mگزینه به وسیله n شاخص مورد ارزیابی قرار می گیرند و هر مساله را می توان به عنوان یک سیستم هندسی شامل mنقطه در یک فضای n بعدی در نظر گرفت.این تکنیک بر این مفهوم بنا شده است ،که گزینه انتخابی باید کمترین فاصله را با راه حل ایده آل مثبت (بهترین حالت ممکن ، Ai+) و بیشترین فاصله را با راه حل ایده آل منفی (بد ترین حالت ممکن ، Ai-) داشته باشد. فرض بر این است که مطلوبیت هر شاخص به طور یکنواخت افزایشی و یا کاهشی است. (آذر و رجب زاده ،1381)
در این روش اهمیت نسبی هر شاخص برای تصمیم گیرنده به صورت اوزان داده شده و وزن آنها را به صورت مساوی و برابر 009/0=110/1 در نظر گرفته شد. فرمول های مورد نیاز برای دستیابی به نتیجه وارد نرم افزارexcel گردید و در نهایت با استفاده از این روش گزینه های موجود به ترتیب اهمیت و بر حسب انحرافات رتبه بندی گردیدند .


يافته هاي پژوهش

این پژوهش با هدف بررسی الزامات استقرار بودجه ريزي عملياتي در دانشگاه هاي علوم پزشكي كشور انجام گرفته است. نتایج یافته های حاصل از تجزیه و تحلیل پرسشنامه ها به شرح زیر در جداول آمده است.

نتایج آزمون «دو جمله ای»

با توجه به آزمونی که از طریق تست « دو جمله ای » برای دستیابی به اهمیت الزامات صورت گرفت این نتایج حاصل گردید :

نگاره (1) میانگین و انحراف معیار سوالات پرسشنامه
شرح مختصر هر سوال حداقل امتیاز حداکثر امتیاز میانگین انحراف معیار نقطه برش سطح معنی داری تعداد بالاتراز نقطه برش درصد بالاتراز نقطه برش
وجود منابع انسانی کارآمد و متخصص كافي در امر بودجه 3 7 6/20 1/012 4 00001/0 104 95/0
توانمند سازی و آموزش نیروی انسانی مرتبط با بودجه 3 7 6/05 0/956 4 00001/0 104 95/0
استقرار حسابداری بهاي تمام شده خدمات و محصول 2 7 6/08 1/090 4 00001/0 103 94/0
ایجاد سیستم جامع مالی به روش حسابداري تعهدي 2 7 6/19 1/071 4 00001/0 102 93/0
صداقت و بی غرضی مجریان بودجه ریزی عملیاتی 3 7 5/85 /9970 4 00001/0 101 92/0
تدوین برنامه راهبردی ( استراتژیک ) 3 7 5/92 1/043 4 00001/0 97 92/0
ایجاد نظام انگیزش مدیران و کارکنان 2 7 5/99 1/062 4 00001/0 100 91/0
هماهنگی دولت و مجلس در جهت تصویب قوانین مربوطه 2 7 6/07 1/111 4 00001/0 99 91/0
ایجاد سیستم های نرم افزاری مربوط به امورمالی و بودجه 1 7 5/95 1/125 4 00001/0 98 91/0
ایجاد سیستم های سخت افزاری مربوط به امورمالی و بودجه 3 7 5/82 1/062 4 00001/0 97 91/0
وجود قوانین و مقرارت متناسب با بودجه ریزی عملیاتی 3 7 6/09 1/014 4 00001/0 97 91/0
اراده مسئولین تصمیم گیر برای استقرار بودجه ریزی عملیاتی 1 7 5/97 1/145 4 00001/0 99 90/0
نظام حقوق و مزاياي مناسب 2 7 5/90 1/108 4 00001/0 99 90/0
طراحي مجدد اهداف كمي هر فعاليت 2 7 5/58 1/000 4 00001/0 95 90/0
الزام مديران به شفافيت در بودجه ريزي و عملكرد 1 7 5/79 1/197 4 00001/0 98 89/0
وجود شاخص هاي عملكرد مبتني بر روشهاي كمي 2 7 5/65 1/044 4 00001/0 95 89/0
طراحي مجدد نتايج 2 7 5/51 1/062 4 00001/0 93 89/0
استاندارد سازي، مستند سازي و اصلاح فرآيندها 2 7 5/68 1/013 4 00001/0 96 88/0
تدوین سیستم نظارت و ارزیابی عملکرد 2 7 5/66 1/073 4 00001/0 95 88/0
سازمان دهی مجدد سازمان براساس برنامه راهبردی 3 7 5/68 1/006 4 00001/0 94 88/0
بهره برداری از نظام جامع اطلاعات مدیریتی 3 7 5/59 1/107 4 00001/0 95 87/0
نهادینه سازی و فرهنگ سازی بودجه ریزي عملیاتی 3 7 5/62 1/070 4 00001/0 94 87/0
آشنایی نمایندگان مجلس ومراجع نظارتی به مبانی بودجه 3 7 5/83 1/087 4 00001/0 94 86/0
امكان استفاده بهينه بودجه ازاطلاعات مالي به طريقه آنلاین 3 7 5/71 1/012 4 00001/0 93 86/0
ایجاد نظام پاسخگویی مدیران و کارکنان 3 7 5/56 1/008 4 00001/0 91 84/0
ثبات مدیریتی در سازمان 1 7 5/72 1/255 4 00001/0 91 83/0
اعطای اختیارات لازم به مدیران ومجریان بودجه ریزی 3 7 5/56 1/109 4 00001/0 90 83/0

همانطور که از اطلاعات جدول مشخص است مولفه « وجود منابع انسانی کارآمد و متخصص كافي در امر بودجه ریزی عملیاتی» و « توانمند سازی و آموزش نیروی انسانی مرتبط با بودجه ریزی عملیاتی» با یک در صد مشابه یعنی 95/0، بیشترین الزام را دارا می باشند. و بعد از آن به ترتیب « استقرار حسابداری بهاي تمام شده خدمات و محصول » با 94/0 و « وجود سیستم جامع مالی به روش حسابداري تعهدي با اعمال واجراي استاندارد حسابداري» با 93/0 و... بیشترین اهمیت و اولویت را در بین 27 عامل بدست آوردند. اعطای اختیارات لازم به مدیران ومجریان بودجه ریزی کمترین اهمیت را به خود اختصاص داده است.










نتایج آزمون «تاپسیس» برای کل مولفه ها

با توجه به آزمونی که از طریق تست «تاپسیس» برای دستیابی به اهمیت الزامات صورت گرفت، این نتایج حاصل گردید :

نگاره (2) آزمون تاپسیس برای کل مولفه ها
رتبه بندی نهایی تمامی عوامل
نزدیکی نسبی Aبه راه حل ایده آل عنوان سوال رتبه نهایی
0/75549 وجود منابع انسانی کارآمد و متخصص كافي در امر بودجه ریزی عملیاتی 1
0/73906 ایجاد سیستم جامع مالی به روش حسابداري تعهدي با اعمال واجراي استاندارد حسابداري 2
0/73386 توانمند سازی و آموزش نیروی انسانی مرتبط با بودجه ریزی عملیاتی 3
0/70902 ایجاد نظام انگیزش مدیران و کارکنان 4
0/70391 صداقت و بی غرضی مجریان بودجه ریزی عملیاتی 5
0/70144 اراده مسئولین تصمیم گیر برای استقرار بودجه ریزی عملیاتی 6
0/69852 استقرار حسابداری بهاي تمام شده خدمات و محصول 7
0/69626 نظام حقوق و مزاياي مناسب 8
0/68031 هماهنگی دولت و مجلس در جهت تصویب قوانین مربوطه 9
0/67901 وجود قوانین و مقرارت متناسب با بودجه ریزی عملیاتی 10
0/67726 الزام مديران به شفافيت در بودجه ريزي و عملكرد 11
0/65841 آشنایی نمایندگان مجلس و مراجع نظارتی به مبانی بودجه ریزی عملیاتی 12
0/63879 ایجادسیستمهای نرم افزاری مربوط به امور مالی و بودجه ریزی عملیاتی 13
0/63018 استاندارد سازي، مستندسازي و اصلاح فرآيندها 14
0/62411 تدوین برنامه راهبردی ( استراتژیک ) 15
0/62080 ایجادسیستمهای سخت افزاری مربوط به امور مالی و بودجه ریزی عملیاتی 16
0/62051 ثبات مدیریتی در سازمان 17
0/62022 اعطای اختیارات لازم به مدیران و مجریان بودجه ریزی عملیاتی (تفويض اختيار) 18
0/61703 ایجاد نظام پاسخگویی مدیران و کارکنان 19
0/61582 سازمان دهی مجدد سازمان بر اساس برنامه راهبردی ( استراتژیک ) 20
0/61523 بهره برداری از نظام جامع اطلاعات مدیریتی 21
0/61473 امكان استفاده بهينه بودجه از اطلاعات مالي به طريقه آنلاین 22
0/60576 نهادینه سازی و فرهنگ سازی بودجه ریزي عملیاتی 23
0/59192 وجود شاخصاي عملكرد مبتني بر روشهاي كمي 24
0/59031 تدوین سیستم نظارت و ارزیابی عملکرد 25
0/57074 طراحي مجدد اهداف كمي هر فعاليت 26
0/54535 طر احي مجدد نتايج 27

همانگونه که در جدول بالا مشاهده می شود« وجود منابع انسانی کارآمد و متخصص كافي در امر بودجه ریزی عملیاتی » با بیشترین امتیاز در میان 27 عامل محیطی و سازمانی و انسانی، به عنوان اولین و مهمترین الزام برای استقرار بودجه ریزی عملیاتی شناخته شد. و به ترتیب ؛ « ایجاد سیستم جامع مالی به روش حسابداري تعهدي با اعمال و اجراي استاندارد حسابداري » ، « توانمند سازی و آموزش نیروی انسانی مرتبط با بودجه ریزی عملیاتی » و ... در رده های پایین تری قرار گرفتند.







نتایج آزمون «تاپسیس» برای مولفه های محیطی

نگاره(3) آزمون تاپسیس برای مولفههای محیطی
رتبه بندی نهایی عوامل محیطی
نزدیکی نسبی Aبه راه حل ایده آل عنوان سوال رتبه نهایی
0/62707 اراده مسئولین تصمیم گیر برای استقرار بودجه ریزی عملیاتی 1
0/61941 هماهنگی دولت و مجلس در جهت تصویب قوانین مربوطه 2
0/59494 الزام مديران به شفافيت در بودجه ريزي و عملكرد 3
0/58481 آشنایی نمایندگان مجلس و مراجع نظارتی به مبانی بودجه ریزی عملیاتی 4
0/57630 وجود قوانین و مقرارت متناسب با بودجه ریزی عملیاتی 5
0/51670 ایجاد نظام پاسخگویی مدیران و کارکنان 6
0/51439 اعطای اختیارات لازم به مدیران و مجریان بودجه ریزی عملیاتی 7

همانطور که از جدول بالا مشخص است مؤلفه « اراده مسئولین تصمیم گیر برای استقرار بودجه ریزی عملیاتی » دارای بالاترین امتیاز و مؤلفه « اعطای اختیارات لازم به مدیران و مجریان بودجه ریزی عملیاتی » دارای کمترین امتیاز در میان هفت عامل، به عنوان الزامی برای بودجه ریزی عملیاتی شناخته شد.

نتایج آزمون «تاپسیس» برای مولفه های سازمانی و مدیریتی

نگاره (4) آزمون تاپسیس برای مولفه های سازمانی و مدیریتی
رتبه بندی نهایی عوامل سازمانی و مدیریتی
نزدیکی نسبی Aبه راه حل ایده آل عنوان سوال رتبه نهایی
0/75228 ایجاد سیستم جامع مالی به روش حسابداري تعهدي با اعمال واجراي استاندارد حسابداري 1
0/70462 استقرار حسابداری بهاي تمام شده خدمات و محصول 2
0/62503 ثبات مدیریتی در سازمان 3
0/62176 تدوین برنامه راهبردی ( استراتژیک ) 4
0/61728 استاندارد سازي،مستندسازي واصلاح فرآيندها 5
0/61696 ایجادسیستمهای نرم افزاری مربوط به امور مالی و بودجه ریزی عملیاتی 6
0/61507 بهره برداری از نظام جامع اطلاعات مدیریتی 7
0/61076 سازمان دهی مجدد سازمان بر اساس برنامه راهبردی ( استراتژیک ) 8
0/60268 ایجادسیستمهای سخت افزاری مربوط به امور مالی و بودجه ریزی عملیاتی 9
0/59626 نهادینه سازی و فرهنگ سازی بودجه ریزي عملیاتی 10
0/59085 امكان استفاده بهينه بودجه از اطلاعات مالي به طريقه آنلاین 11
0/56356 وجود شاخصاي عملكرد مبتني بر روشهاي كمي 12
0/56257 تدوین سیستم نظارت و ارزیابی عملکرد 13
0/54211 طراحي مجدد اهداف كمي (ستانده) هر فعاليت 14
0/51450 طر احي مجدد نتايج 15




















همانطور که از جدول بالا مشخص است مؤلفه «ایجاد سیستم جامع مالی به روش حسابداري تعهدي با اعمال واجراي استاندارد حسابداري » دارای بالاترین رتبه امتیاز و مؤلفه « طر احي مجدد نتايج » دارای کمترین امتیاز در میان پانزده عامل، به عنوان الزامی برای بودجه ریزی عملیاتی شناخته شد.
نتایج آزمون «تاپسیس» برای مولفه های انسانی و فردی

نگاره (5) آزمون تاپسیس برای مولفههای انسانی و فردی

رتبه بندی نهایی عوامل انسانی و فردی
نزدیکی نسبیA به راه حل ایده آل عنوان سوال رتبه نهایی
0/62605 وجود منابع انسانی کارآمد و متخصص كافي در امر بودجه ریزی عملیاتی 1
0/54414 توانمند سازی و آموزش نیروی انسانی مرتبط با بودجه ریزی عملیاتی 2
0/47822 صداقت و بی غرضی مجریان بودجه ریزی عملیاتی 3
0/47078 ایجاد نظام انگیزش مدیران و کارکنان 4
0/44160 نظام حقوق و مزاياي مناسب 5

همانطور که از جدول بالا مشخص است مؤلفه « وجود منابع انسانی کارآمد و متخصص كافي در امر بودجه ریزی عملیاتی » دارای بالاترین امتیاز و مؤلفه « نظام حقوق و مزاياي مناسب » دارای کمترین امتیاز در میان پنج عامل، به عنوان الزامی برای بودجه ریزی عملیاتی شناخته شد.

سایر الزاماتی که پاسخ دهندگان در قسمت سوالات باز به آنها اشاره ای داشته اند با این عناوین بودند :
- سیاست زدایی از بودجه
- باور و اعتقاد به موثر بودن بودجه ریزی عملیاتی
- اجرای طرح به صورت پایلوت وآزمایشی و تعمیم آن به سایر استان ها(دانشگاه ها)
- هماهنگی دستگاه ها و نهادهای نظارتی و ایجاد وحدت رویه
- هماهنگی بین بخشی و بین سازمانی دستگاه ها
- ایجاد کانون های منطقه ای برای ارتباط با مراکز کشوری
- پرهیز از شتاب زدگی در اجراء
- استقراربودجه ریزی و انجام امور مالی از طریق ایجاد و گسترش واحدهای مستقل
- مرتبط بودن تحصیلات و تجربه مدیران وکارکنان برای اجرای بودجه عملیاتی
- استفاده از کارشناسان مجرب داخلی در مدیریت های مالی و بودجه بدون استفاده از نیروهای خارج از دانشگاه مگر به حکم ضرورت


بحث و نتیجه گیری

براساس تحقیقاتی که در مورد الزامات بودجه ریزی عملیاتی صورت گرفت در مجموع می توان این گونه استنباط و نتیجه گیری کرد که تک تک الزامات برای استقرار بودجه ریزی عملیاتی به نوبه خود دارای اهمیت می باشند برخی از اینها اهمیت بیشتری نسبت به بقیه دارا هستند. نکته مهم این است که اگر الزامات اشاره شده به درستی پیاده نشوند خود به عنوان مانع محسوب خواهند شد . همه این الزامات به نوعی به یکدیگر وابسته می باشند به عنوان مثال عدم همکاری یک کارمند جزء می تواند مانعی در این زمینه باشد.
با توجه به این که برای تجزیه و تحلیل اطلاعات مربوط به پرسشنامه از دو روش؛ «دو جمله ای» و «تاپسیس» استفاده گردیده است تقریباً در کل، نتایج مشابهی بدست آمده است. مثلاً در روش « دو جمله ای » ؛ « وجود منابع انسانی کارآمد و متخصص كافي در امر بودجه ریزی عملیاتی » و «توانمند سازی و آموزش نیروی انسانی مرتبط با بودجه ریزی عملیاتی» با یک در صد مشابه یعنی 95/0 مهمترین الزام اعلام شده است. و در روش «تاپسیس» ، « وجود منابع انسانی کارآمد و متخصص كافي در امر بودجه ریزی عملیاتی » با بیشترین امتیاز در میان 27 عامل محیطی و سازمانی و انسانی، به عنوان اولین و مهمترین الزام برای استقرار بودجه ریزی عملیاتی شناخته گردیده است .دلیل این امر را می توان در نوع آزمونهای استفاده شده یافت. ولی در نهایت می توان براساس تحقیقات صورت گرفته در مورد الزامات بودجه ریزی عملیاتی گفت که ؛

داشتن نیروی انسانی متخصص و توانمند در امر بودجه ریزی عملیاتی ، توانمند سازی و آموزش مداوم نیروی انسانی متناسب با نیاز هر دستگاه، وجود حسابداری تعهدی برای محاسبه قیمت تمام شده و نرم افزار متناسب با آن، باور مسولین کشور نسبت به اهمیت موضوع را می توان به عنوان مهمترین الزامات بودجه ریزی عملیاتی بیان کرد که در هر دو آزمون، روی این مولفه ها تاکید بیشتری شده است. در صورت عدم تحقق تک به تک الزامات، همه آنها به عنوان مانع به حساب خواهند آمد.

تحقیقاتی که در این زمینه صورت گرفته، نتایج بدست آمده از پرسشنامه را مورد تایید قرار می دهد. نتایج برخی از این پژوهش ها عبارتند از :
تحقیقاتی که توسط خانم فاطمه محمودي باعنوان « بررسي مشكلات پياده سازي بودجه ريزي عملياتي در سازمان هاي دولتي وارائه راه كارهاي لازم جهت كاهش موانع»(محمودي،1386) و آقای محمد ابراهيم رابطي با عنوان « بررسي و شناسايي موانع پياده‌سازي بودجه‌بندي عملياتي در ارتش جمهوري اسلامي ايران » انجام یافته است ( رابطی،1386) موانع به سه دسته عوامل محيطي، سازماني و فردي طبقه بندي گردیده است. این تحقیقات به این منتج شده که عدم اجرای صحیح بودجه بندی عملیاتی بعلت عوامل محیطی، سازمانی و فردی بوده است و بین مولفه های محیطی، سازمانی، انسانی و مشکلات پیاده سازی بودجه ریزی عملیاتی، رابطه معنی داری وجود دارد و عدم اجرای مولفه های محیطی، سازمانی و انسانی ، میتواند مانعی در جهت تحقق بودجه ریزی عملیاتی باشد.


پیشنهادات

با توجه به مطالعات و نظرسنجي انجام شده پيشنهادات زير به منظور اجراي موفق بودجه عملياتي در دانشگاه های علوم پزشکی و سایر نهادها ارائه مي گردد :
1- تدوين و يا اصلاح قوانين و مقررات مالي و محاسباتی، نظير قانون محاسبات عمومي ، قانون ديوان محاسبات كشور ، قانون برنامه و بودجه و رویه های اداری موجود به فراخور نیازمندی های بودجه ريزي عملياتي و رفع تعارضات قوانین فعلی.
2- دادن اختیارات لازم برای استفاده از اطلاعات عملکرد در تصمیم گیری ها و اجرای بودجه عملیاتی و به تبع آن افزایش فرهنگ پاسخگویی مدیران و کارکنان
-3 آگاه نمودن نمایندگان و مسئولین مربوطه نسبت به تغییر رویه موجود بودجه ریزی و دادن آموزش های لازم برای افزایش باور و اعتقاد آنها در مورد بودجه ریزی عملیاتی
4- هماهنگی دولت و مجلس برای تصویب قوانین مورد لزوم و همکاری تمامی سازمان ها و بخش ها برای استقرار بودجه بندی عملیاتی
-5اجرای آزمایشی این نوع بودجه در برخی از سازمان ها برای اصلاح اشکالات احتمالی، با در نظر گرفتن کمبود زمانی
6-در نظر گرفتن شرایط بومی-جغرافیایی واقلیمی دستگاه های اجرا کننده این نوع بودجه و تغییر رویه های موجود با توجه به شرایط کشور
7- ايجاد تحول اساسي در نظام نظارت و ارزیابی عملکرد با استفاده از روشهاي مدرن و تاكيد برارتقاي سطح مسئوليت پاسخگويي عملياتي مديران و كاهش كنترل هاي غير ضروري
8- تدوین برنامه های راهبردی و به تبع آن برنامه های میان مدت و کوتاه مدت و تجدید ساختار سازمان متناسب با بودجه ریزی عملیاتی
9- ایجاد سیستم جامع مالی به روش حسابداري تعهدي با اعمال و اجراي استاندارد حسابداري و حذف حسابداری نقدی و دولتی برای دستیابی به قیمت تمام شده خدمات
10- شناسايي و تدوين شاخص هاي ارزيابي عملكرد مبتني بر مطالعه ويژگيهاي محيطي ايران و استفاده از تجارب كشورهاي توسعه يافته
11- تعريف دقیق نتايج و ستاده هاي مورد انتظار سازمان
12- ثبات مدیریتی معقول در سازمان و پیش بینی راهکارهای مناسب همانند برنامه ریزی راهبردی برای کاهش اثرات منفی ثبات مدیریتی
13- تهیه سیستم های سخت افزاری و نرم افزاری مربوط به امور مالی و بودجه ریزی عملیاتی و بومی سازی نرم افزار های موجود متناسب با شرایط سازمان مربوطه و کشور ایران
14- طراحی نظام جامع اطلاعات مدیریتی برای برآورد نیازهای مدیریتی، حسابداری ، نظارت و گزارش دهی متناسب با هر سازمان
15- نهادینه سازی و فرهنگ سازی بودجه ریزي عملیاتی و آماده سازی ذهن افراد نسبت به اهمیت این قضیه در سطح کشور و سازمان مورد نظر، با در نظر گرفتن واقعیت های موجود
16- استاندارد سازي، مستند سازي واصلاح فرآيندهای موجود متناسب با سازمان مورد نظر
17- ایجاد انگیزه در کارکنان از طریق؛ پرداخت عادلانه، اهمیت دادن به نظرات کارشناسی افراد، حذف مدیران ناکارآمد و رسیدگی به مشکلات مادی و معنوی آنها
18- اصلاح سیستم های پرداخت حقوق و مزایا ،متناسب با این روش بودجه بندی و ایجاد طرح های تشویقی و تنبیهی
19- جذب و بکار گیری منابع انسانی کارآمد و متخصص در امر بودجه و امور مالی و همچنین تغییر در نحوه جذب افراد در سازمان برای اهداف مورد نظر
20-توانمند سازی وآموزش کاربردی نیروی انسانی مرتبط با بودجه ریزی عملیاتی،به منظور کسب مهارتهای مورد نیاز برای اجرای آن
21- گماشتن افراد به پست های تخصصی متناسب با رشته تحصیلی و تجربه مرتبطی که در آن زمینه داشته اند .
22- آگاه نمودن مسئولین دانشگاه های علوم پزشکی نسبت به اهمیت واحد های پشتیبانی و صفی مانند امور مالی و بودجه و پرهیز از پزشک سالاری و ارجح دانستن واحد های صفی
23- تعامل هر چه بیشتر نهاد ها و سازمان ها بخصوص وزارت اقتصاد و دارایی برای استقرار بودجه ریزی عملیاتی در کشور


تقدیر و تشکر

در انتها ازكلیه اساتید و کارکنان محترم دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی(گروه مدیریت دولتی) دانشگاه پیام نور، مدیران، کارشناسان و متخصصین محترم بودجه ریزی در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دانشگاه های علوم پزشکی کشور كه در به ثمر رسیدن این پژوهش سهیم بوده‌اند سپاسگزاری كرده و بهترین درودهایمان را نثارشان می‌كنیم.


منابع

1-بابایی، حسن،1379، بودجه ريزي دولتي در ايران از نظريه سياست، تهران : انتشارات چاپ و نشر بازرگاني
2-حسن آبادي، محمد و نجار صراف، عليرضا،1385، مسير بودجه ريزي عملياتي نوين، مجله برنامه و بودجه، شماره 101 ص71-96
3-ويانچي، امير، 1386، بررسي روند بودجه ريزي عملياتي از ديدگاه اقتصاد سلامت،تهران : اولين كنفرانس بين المللي بودجه ريزي عملياتي
4- آذر،عادل،1388،مصاحبه ای باعنوان« با استقرار بودجه ريزي عملياتي 6 هزارميليارد تومان در بودجه دولت صرفه جويي مي شود»قابل دسترس در سایت پنکو
5-فرزيب، عليرضا،1377،بودجه ريزي دولتي در ايران، تهران:انتشارات مركز آموزش مديريت دولتي
6- ساكتي، پرويز و سعيدي، احمد، 1386، پيشنهادي براي بودجه ريزي دانشگاهي برمبناي عملكرد، تهران : اولین کنفرانس بودجه ريزي عملياتي
7-پناهي، علی،1384، درباره لايحه بودجه سال 1385 كل كشور (5) : بررسي لايحه بودجه ريزي عملياتي، تهران : انتشارات دفتر مطالعات برنامه و بودجه مجلس شورای اسلامی
8- کیومرثی ،فیروز، 1387، بودجه و بودجه ريزي دولتي،تهران : انتشارات بال
9- « گزارش متن سخنرانی مدیران حوزه معاونت توسعه مدیریت درچهل و هشتمین اجلاس روساي دانشگاههاي علوم پزشكي سراسرکشور»،1382، معاونت توسعه مديريت، منابع و امورمجلس دفتر برنامه ريزي منابع مالي و بودجه وزارت بهداشت و درمان وآموزش پزشکی ویرایش اول
10- آذر، عادل و رجب زاده، علی ،1381،تصمیم گیری کاربردی ؛ رویکردM.A.D.M ، تهران : نشر نگاه دانش ، چاپ اول
11- حافظ نیا، محمدرضا،1384 ، مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، تهران : انتشارات سمت
12- خاکی، غلامرضا،1387، روش تحقیق در مدیریت، تهران: انتشارات بازتاب.
13- رابطی، محمد ابراهیم، 1386، بررسي و شناسايي موانع پياده‌سازي بودجه‌بندي عملياتي در ارتش جمهوري اسلامي ايران، پايان نامه كارشناسي ارشد، دانشگاه تربيت مدرس
14- محمودي ، فاطمه، 1386، بررسي مشكلات پياده سازي بودجه ريزي عملياتي در سازمان هاي دولتي وارائه راه كارهاي لازم جهت كاهش موانع ، تهران: اولین کنفرانس بودجه ريزي عملياتي

15 - Young, R,” Performance Based Budget Systems”, Public Policy And Practice, An Electronic Journal Devoted To Governance And Public Policy In South Carolina , Vol.2 , No.2 ,2003 , p : 20.



شماره تماس و آدرس نویسنده مسئول: تبریز- خیابان گلگشت-دانشگاه علوم پزشکی تبریز 3375275 -0411 همراه 09148640407 – سید مهدی مقرب

نرم افزار بودجه ريزي عملياتي الماس

اين نرم افزار امکانات زیر را در اختيار کاربر قرار مي دهد: جهت دانلود بروشور نرم افزار روی لینک زیر کلیک نمایید:

دانلود بروشور شرکت

جهت اطلاع از فعالیتها و خدمات شرکت و دریافت بروشور گروه مشاوران پنکو روی لینک زیر کلیک نمایید:

فيلم هاي آموزشي

مجموعه فیلمهای آموزشی محاسبه قيمت تمام شده ، بودجه ريزي مبتنی بر عملکرد را از طریق آدرس زیر دانلود نمایید: