مقالات و مستندات  \  ارائه مدلی برای نظام بودجه ریزی بر مبنای عملکرد با رویکرد سیستم پشتیبان تصمیم هوشمند

ارائه مدلی برای نظام بودجه ریزی بر مبنای عملکرد با رویکرد سیستم پشتیبان تصمیم هوشمند



دکتر عادل آذر، استاد دانشکده مدیریت و اقتصاد ، دانشگاه تربیت مدرس،azara@modares.ac.ir
آمنه خدیور، دانشجوی دکتری مدیریت سیستم ، دانشگاه تربیت مدرس،Khadivar@modares.ac.ir

چکیده :
در این مقاله ابتدا مبانی نظری بودجه ریزی بر مبنای عملکرد و سیستمهای پشتیبان تصمیم هوشمند مرور شده است . عواملی که در شکست نظامهای بودجه ریزی نقش داشته اند و با عدم وجود رویکرد سیستماتیک و هوشمند مرتبط هستند شناسایی شده اند .استفاده از رویکرد سیستم پشتیبان هوشمند برای بودجه ریزی بر منای عملکرد امکان سنجی شده است . در ادامه اجزای مدل نظام بودجه ریزی بر مبنای عملکرد با رویکرد سیستم پشتیبان تصمیم هوشمند و ویژگی های آنها شناسایی شده است که عبارتند از یک پایگاه دانش مبتنی بر قاعده فازی ، یک پایگاه مدل برنامه ریزی خطی ، یک پایگاه داده شی گرا ، استنتاج پس رو ، یک انباره داده و واسط کاربری. در پایان نحوه ارتباط اجزا و معماری مدل پیشنهادی ارائه شده و مزایای آن در مقایسه با سایر رویکردها توضیح داده شده است .
کلمات کلیدی : بودجه ریزی ، بودجه ریزی بر مبنای عملکرد ، سیستم پشتیبان تصمیم هوشمند، سیستم خبره

1-مقدمه و بیان مسئله
مسئله بودجه ريزي در سازمان را مي توان از انواع مسائل تصميم گيري سازماني به حساب آورد که فرآيند آن داراي رويکردي نيمه ساخت يافته است . چرا که علي رغم وجود مدلهاي رياضي که توسط محققان مختلف براي مسئله تخصيص بودجه پيشنهاد شده اند ، مسئله تخصيص بودجه تحت تاثير عواملي کيفي چون ساختار هاي متغير بودجه ريزي در سازمانهاي مختلف و نيز انتظارات مديران و تصميم گيران است [1,2].تئوري سيستمهاي خبره نيز نيمه ساخت يافته بودن مسئله مورد تصميم را از جمله شروطي مي داند که باعث مي شود راه حلهايي از اين دست در حل مسئله کارساز باشند.[3]
فرآيند بودجه ريزي در عين حال فرآيندي دانش بر است که از مجموعه اي از قواعد و ضوابط پيروي کرده و درعين حال مبتني بر دانش تجربی خبرگان تصميم گيرنده است [4] .بخشي از اين دانش در ذهن خبرگان و برنامه ريزان و مديران و بخشي ديگر در دل داده هاي مالي سازمان نهفته است . لذا استخراج اين دانش و فرموله بندي آن مي تواند مبنايي براي شکل گيري پايگاه دانش يک سيستم خبره باشد که تا حد زيادي پاسخگوي ويژگيهاي کيفي تصميم گيري در بودجه ريزي است .
از طرف ديگر توجه به اطلاعات در دسترس که از سيستمهاي مديريت اطلاعات مالي ویا سیستم های ارزیابی عملکرد سازمان استخراج مي شوند ، عنصري جدايي ناپذير در امر تصميم گيري براي بودجه ريزي است[2,5,6] ، به نحوي که اطلاعات و داده هاي مربوط به عملکرد سازمان ،اطلاعات حسابداری و پایگاه داده های مالی يکي از ورودي هاي سيستمهاي بودجه ريزي محسوب مي شود . لذا ارتباط تنگاتنگي بين پايگاههاي داده سازمان و سيستمهاي بودجه ريزي وجود دارد که مي تواند از طريق يک سيستم خبره رايانه محور به خوبي مديريت شود .
با اين مقدمه مي توان به اين نتيجه رسيد که استفاده از رويکرد سيستمهاي پشتيبان تصميم هوشمند (يا سيستمهاي خبره پشتيبان تصميم ES-DSS) مي تواند روشي جديد در برخورد با مسئله بودجه ريزي سازمان باشد .چرا که علاوه بر همخواني زياد مسئله با راه حلهاي هوشمند استفاده از مزايايي از سيستمهاي خبره مانند توانايي بالاي تجزيه و تحليل حساسيت و تعامل زياد با فرد تصميم گيرنده در فرآيند تصميم گيري و فرآهم آوردن امکاناتي مانند تصميم گيري گروهي ، از جمله قابليتهايي است که مي توان از آنها در فرآيند بودجه ريزي نهايت استفاده را به عمل آورد .
2-ضرورت تحقیق
تخصيص بهينه منابع مالي براي سازمانهاي دولتي و خصوصي امري اجتناب پذير است و تعداد زياد تحقيقاتي که درباره مدلهاي مختلف بودجه ريزي عملياتي در سازمانها اجرا شده اند نيز اهميت اين موضوع را نشان مي دهد . از طرف ديگر زمان بر بودن فرآيند بودجه ريزي و عدم انعطاف روشهاي موجود ، همچنين پيچيده بودن مدلهاي رياضي پيشنهاد شده براي آن ضرورت به کار گيري رويکردي جديد درباره حل مسئله بودجه ريزي را نشان مي دهند . در روشهاي فعلي ايجاد اقتضائات جديد يا به دست آوردن اطلاعات جديد يا تغيير در يکي اجزاي بودجه ، محاسبات و اعمال تغييرات به ساير اجزا را بسيار مشکل و گاهي امکان ناپذير مي سازد . انعطاف بالاي سيستمهاي خبره در تعامل با خبرگان و کاربران و امکان تغيير در هر کدام از قسمتهاي چهار گانه سيستم (پايگاه مدل ، پايگاه دانش ، پايگاه داده،وموتور استنتاج) ضرورت تحقيقات بيشتر در استفاده از اين رويکرد را در بودجه ريزي سازماني آشکار مي سازد.
3-مرور مبانی نظری
3-1- روشهای بودجه ریزی
بررسی تاریخچه نظامهای مختلف بودجه ریزی ، نشان می دهد که این مقوله فراز و نشیبهای بسیاری داشته و سازمانها و دولتها روشهای مختلفی را جهت بودجه ریزی به بوته آزمون گذاشته اند . ظهور روشهای مختلف بودجه ریزی مانند بودجه ريزي افزايشي يا سنتي، بودجه ريزي برنامهاي، نظام طرحريزي، برنامهريزي و بودجه ريزي (PPBS) ، بودجه ريزي بر مبناي صفر (ZBB)و بودجهريزي بر مبناي عملکرد يا بودجهريزي عملياتي و افت و خیزهای آنها در سالهای بعد نشان می دهد که در حالی که این مسئله از مهمترین مسائل سازمانی بوده است ، سازمانها از روشهای موجود برای بودجه ریزی اقناع نشده اند .[7,8]
3-2- بودجه ریزی بر مبنای عملکرد
در سال 1949بودجه ریزی بر مبنای عملکرد به عنوان جایگزین بودجه سنتی ارائه شد ؛ در بودجه ریزی بر مبنای عملکرد، اطلاعات بودجه باید به جای اینکه بر اساس مواد هزینه باشد، بر اساس فعالیت ها شکل گیرد و نتایج حاصل از اندازه گیری عملکرد، با گزارشهای عملکرد، ارائه شود[5]. از مهمترین دلایل شکست نظام بودجه ریزی بر مبنای عملکرد نسل اول می توان به نبود شاخص های مناسب عملکرد ،عدم تمایل تصمیم گیران به استفاده از اطلاعات عملکرد ،فقدان ابزارهایی برای در نظر گرفتن مشکلات بلند مدت واشکالات نظام حسابداری برای تشخیص هزینه های عملیات اشاره کرد[2] .
پس از چنذین نسل سعی و خطا در به کارگیری سایر نظامهای بودجه ریزی ، بودجه ریزی بر مبنای عملکرد بار دیگر در دهه 90 مورد اقبال قرار می گیرد . احیای بودجه ریزی بر مبنای عملکرد
به دلایل مختلفی صورت گرفته است که از مهمترین آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد :
• ناکارآمدی نظامهای قبلی
• بالغ شدن اندازه گیری عملکرد؛
• ساده بودن این شیوه از بودجه ریزی؛
• توجه بیشتر به اثر بخشی و پاسخگویی
از مهمترین تفاوتهای بودجه ریزی بر مبنای عملکرد جدید و قدیم می توان به مشارکت بیشتر ذینفعان در مورد در مورد تعیین هدف، فلسفه و معيارهاي عملکرد سازماني ، توانمندسازي مديران و عدم تمرکز و تلاش در جهت در نظر گرفتن معیارهایی که پیامدها را به جای ستانده ها در نظر می گیرند ، اشاره کرد[9].
3-2-1- مفهوم بودجه ریزی بر مبنای عملکرد:
بودجه ریزی بر مبنای عملکرد برنامه عملکرد سالانه به همراه بودجه سالانه است که رابطه میان میزان وجوه تخصیص یافته به هر برنامه منتج از اهداف راهبردی با نتایج به دست آمده از اجرای آن برنامه را نشان می دهد[5]. تعریف دیگری از بودجه ریزی بر مبنای عملکرد ، این نظام را سیستمی از بودجه ریزی می داند که ارائه دهنده منابع مورد نیاز برای دستیابی به اهداف کوتاه مدت و بلند مدت، هزینه برنامه ها و فعالیت های مرتبط پیشنهاد شده برای دستیابی به اهداف مذکور و ستانده ها و یا خدماتی است که در لوای هر برنامه باید تولید یا ارائه گردد.
فرایند بودجه ریزی بر مبنای عملکرد با تنظیم معیارهای عملکردی که از بیانیه ماموریت، اهداف تحویل خدمات و اهداف مشابه استخراج می گردند، شروع می شود. هنگامی که معیارها تنظیم گردید فرایند به سمت مدیریت عملکرد حرکت می نماید که شامل استفاده از داده های عملکرد در تصمیم گیری به ویژه در محدوده های کارکردی می گردد. فرایند هنگامی کامل می شود که از نتایج مدیریت عملکرد در تخصیص های بودجه ای استفاده به عمل آید[6].
3-2-2-عناصر كليدي در بودجهريزي بر مبناي عملکرد:
برنامه ريزي براي بودجه ريزي زماني شروع مي شود كه سازمان اهداف خود را به صورت قابل سنجش ، شناسايي نمايد.اين اهداف، نتايج قابل سنجش كه در طي يك دوره زماني معين قابل حصول است را مشخص مي‌كنند. از طريق اين اهداف سازمان استراتژي هايي را تدوين مي كند و با استفاده از اين استراتژيها روش ها و شيوه هايي براي دستيابي به اهداف سازمان تعيين مي شود.
بمنظور اطمينان از اينكه برنامه عملياتي خوب تهيه شده و مي تواند به طورموثر اجرا شود لازم است كه:
1- مسئوليت و پاسخگويي براي اجراي برنامه عملياتي تعيين شود. برنامه عملياتي بايد به يك مدير با مسئوليت اجرايي درون سازمان واگذار شود .اين شيوه اطمينان خواهد بخشيد كه يك بودجه يا يك سري از بودجه ها، مي توانند بر محور مسئوليت تهيه وگزارش شوند.
2- برنامه عملياتي به شكل فعاليتها يا اقدامات اجرايي تقسيم بندي شود. اين فعاليت ها يا اقدامات ريز شده بايد بصورت مشروح به يك واحد مسئول واگذار شود ، همچنين اين فعاليتها يا اقدامات بايد قادر باشد منابع قابل شناسايي ومشخصي براي هدفهاي بودجه ريزي و گزارش دهي ارائه كند.
3- شاخص هايي براي سنجش و پايش عملكرد در جهت اجراي استراتژيها و برنامه هاي عملياتي مورد نظر تهيه شود به طوريكه معيارهاي مربوط به داده، ستاده و نتايج و كارايي را درخود بگنجاند(يعني هزينه - ستاده يا هزينه – نتيجه).
4- بودجه اي تهيه شود كه اولويتهاي منابع و تعيين اقدامات هزينه يابي براي اجراي استراتژيها، برنامه هاي عملياتي و نتايج را شامل شود. [10].
بنابراين عناصر اصلي بودجه ريزي بر مبناي عملکرد را مي توان بطور خلاصه به صورت زيربيان كرد:
1- اهداف قابل سنجش
2- استراتژيها
3- برنامه هاي عملياتي
4- معيارهاي سنجش عملكرد
5- اولويت بندي وتخصيص منابع
6- جمع آوري و پايش نتايج
7- ارزشيابي ، بازنگري ، ارزيابي و گزارش نتايج
با توجه به بررسی مدل ها و تحقیقیات مختلف، ميتوان گفت که براي طراحي و پيادهسازي بودجهريزي بر مبناي عملکرد در هر سازمان بايد به سه عامل مهم "برنامه"، "هزينهيابي" و "ارزيابي عملکرد سازماني" توجه گردد.

3-3- سیستمهای پشتیبان تصمیم هوشمند
اصطلاحات سیستم پشتیبان تصمیم هوشمند ،سیستم پشتیبان تصمیم خبره ، سیستم خبره ، سیستم مبتنی بر دانش و یا سیستم خبره مبتنی بر دانش ، به طور مترادف به کار می روند. در ادبیات نظری عمدتا از اصطلاح سیستم خبره به دلیل کوتاه بودنش استفاده شده است .
فلسفه سيستمهاي پشتيبان تصميم بر اين مبناست كه در پشتيباني از مسائل نيمه ساخت‎يافته، بخشي از فرايند تصميم مي‎تواند به رايانه تفويض شود اما برخي جنبه‎هاي آن به ويژه درمورد تحليلهاي كيفي و ارزيابي انتزاعي و ذهني, به قضاوت مديريت نياز دارند ،چنين مسائلي را نمي‎توان با ديگر سيستمهاي رايانه‎اي يا با تكنيكهاي پژوهش عملياتي حل كرد. [11]
پروفسور فیگن بام از دانشگاه استانفورد یکی از پیشکسوتان تکنولوژی سیستمهای خبره، درمورد سیستم های خبره این تعریف را ارائه داده است : «... یک برنامه کامپیوتری هوشمند که از دانش و روشهای استنتاج برای حل مسائلی استفاده می کندکه به دلیل مشکل بودن، نیاز به تجربه و مهارت انسان دارند .[12]
سیستم های خبره یکی از شاخه های هوش مصنوعی است که همچون یک فرد خبره با استفاده وسیع از دانش تخصصی به حل مسائل می پردازد. فرد خبره کسی است که در یک زمینه خاص دارای تجربه و مهارت و در یک کلام خبرگی است. بنابراین فرد خبره دارای دانش یا مهارت خاصی است که برای بیشتر مردم ناشناخته ویا غیر قابل دسترسی است .
3-3-1-مروری بر اجزای سیستم خبره پشتیبان تصمیم ES-DSS
در یک سیستم خبره پشتیبان تصمیم ،کاربر حقایق (یا وقایع) و یا سایر اطلاعات را به سیستم خبره داده و در پاسخ، تجربه، تخصص و توصیه های عالمانه و در یک کلام خبرگی دریافت می کند[12].
از نظر ساختار داخلی، سیستم خبره از دو بخش اصلی تشکیل می شود. بخش اول پایگاه دانش است. این پایگاه حاوی دانشی است که بخش دوم یعنی موتور استنتاج به کمک آن نتیجه گیری می کند. این نتایج، پاسخ سیستم خبره به سوالات کاربر می باشد. پایگاه مدل بخش اصلی یک سیستم پشتیبان تصمیم است که شامل مدل کمی یا الگوریتم طراحی شده جهت پاسخگویی به مسئله است که با کمک پایگاه دانش به پاسخ مناسب برای مسئله دست می یابد. همچنین در این سیستمها ، بخش ارتباط با کاربر تعبیه می شود که مکانیزمی است که به وسیله آن کاربر و سیستم خبره با هم در ارتباط برقرار می کنند. [13]
از آنجا که سیستم خبره به استنتاج وابسته است باید بتواند استدلال خود را برای رسیدن به پاسخ توضیح دهد تا بتوان نحوه استدلال آن را مورد بررسی قرار داد. تسهیلات توضیح دهنده یکی از اجزای سیستمهای خبره پیچیده می باشد. در حقیقت تسهیلات توضیح دهنده به این منظور طراحی شده اند تا به کاربر اجازه دهند که سوالاتی از نوع «چه می شود اگر...» را که به آنها استدلال فرضیه ای گفته می شود، از کامپیوتر بپرسد. .
اصلی ترین بخش سیستم خبره که در واقع مغز آن به شمار می آید ، موتور استنتاج است این بخش از سیستم تعیین می کند که کدام قواعد توسط واقعیات و یا اطلاعات اشیاء ورودی به سیستم، فعال و ارضاء می شوند (قسمت شرطی آنها ارضاء می شود). موتور استنتاج قواعد ارضاء شده را اولویت بندی می کند و قاعده ای که بالاترین اولویت را دارد اجرا می کند. [14]
تسهیلات کسب دانش در سیستم خبره جهت به روز رسانی دانش سیستم تعبیه می شود. این روش یک روش خودکار است که کاربر از طریق آن می تواند دانش خود را وارد سیستم کند. این روش جایگزین روشی است که مهندس دانش باید دانش موجود را به طور صریح و شفاف برنامه نویسی کند[12].
3-3-2- روشهای نمایش دانش در سیستم خبره
دانش موجود در یک سیستم خبره را می توان به صور مختلفی نمایش داد. یکی از روشهای عمومی نمایش دانش، قواعدی به شکل «اگر...آنگاه...» هستند. سایر روشها عبارتند از :
• روش مبتنی بر فریم (چارچوب ها)
• روش مبتنی بر شی ء
• روش سلسه مراتبی [12]
بسیاری از سیستمهای خبره مهم بوسیله بیان و ارائه دانش فرد خبره در قالب قواعد ساخته شده اند. در حقیقت روش مبتنی بر دانش یا روش دانش- پایه برای توسعه سیستمهای خبره کاملاً جایگزین روشهای اولیه هوش مصنوعی شده است.
3-3-3-استنتاج در سیستم خبره
از جمله روشهای استنتاج در سیستم های خبره میتوان به آنالیز وسیله- هدف ، روش کاهش مساله ، ردیابی برگشتی ، روش طرح- تولید- تست ، برنامه ریزی سلسله مراتبی و اصل حداقل تعهد ، روش برخورد با محدودیت و روش استنتاج پیشرو و پس رو اشاره کرد .
استنتاج پس رو به عنوان استراتژیهای حل مسئله در بسیاری ازسیستمهای خبره بکار رفته است. سایر روشها در موارد خاص تری بکار می روند، استنتاج پسرواز واقعیات یا حقایق شروع به استدلال می کند تا به نتایجی برسد که از این واقعیات ناشی شده اند. [14]
3-4- استفاده از روش های هوشمند در بودجه ریزی
مرور مبانی نظری درباره روشهای بودجه ریزی افت و خیزهای زیادی را نشان می دهد که جهت اختصار از ارائه آنها خودداری شده است ،. این افت و خیز زیاد و شکست روشهای مختلف نیاز به استفاده از رویکردهای جدید از جمله روش های هوشمند را نشان می دهند . در در جدول 1 برخی از مهمترین دلایل شکست نظامهای بودجه ریزی مرتبط با عدم وجود رویکرد سیستمی ،ارائه شده است:

جدول 1- برخی از مهمترین دلایل شکست نظامهای بودجه ریزی
عوامل شکست منبع
پيچيدگي تصميم گیری درباره بودجه [2,6,16,17]
عدم وجود رویکرد سیستماتیک [6,16,18]
عدم وجود سیستمهای اطلاعاتی یکپارچه [2,6,16,17,18]
عدم وجود داده های کافی جهت تصمیم گیری [2,6,16,17,18]
زمان بر بودن فرایند بودجه ریزی [16,18,19]
دانش ناکافی تصمیم گیرندگان و عدم وجود افراد متخصص و خبره [19,20]
عدم انعطاف فرایند بودجه ریزی [16,17,18]
تبدیل محیط سازمانی به یک محیط متلاطم و آشفته [20,21,2]
عدم توجه به بودجه به عنوان ابزار و عامل استراتژيک براي رويارويي با حوادث غيرقابل پيش بيني [2,6,17,18,19]
توجه کم و استفاده ناچیز از تکنولوژی اطلاعات [2,6,16,8,19,20,21]
در این بخش به بررسی تحقیقاتی که در ارتباط با به کار گیری روشهای هوشمند در مسئله بودجه ریزی می باشد پرداخته می شود .هر چند تحقیقاتی از این دست بسیار محدود بوده و به طور خاص در ارتباط با بودجه ریزی بر مبنای عملکرد نمی باشد ، اما سعی بر آن بوده است تا از تحقیقات مشابهی که روشهای هوشمند را در رابطه با نظامهای مختلف بودجه ریزی مورد استفاده قرار داده اند الگو برداری شود.
3-4-1- استفاده ا ز یک FAHPو ANN در یک سیستم پشتیبان تصمیم بودجه ریزی به روش PPBS [22]
در این تحقیق به منظور یافتن درجه مناسب فازی ترجیهات جهت تخصیص بودجه از روش AHP فازی (FAPH) استفاده شده است. همچنین با استفاده از رویکرد هوش مصنوعی جهت انجام فرآیند تخصیص بودجه از روش شبکه های عصبی (ANN) به عنوان شاخه ای از هوش مصنوعی استفاده شده است و نتایج کار با یکدیگر مقایسه شده است.یکی از دلایل استفاده از FAHP این است که این روش نقص های موجود در قضاوت های چندگانه خبرگان و عدم اطمینان موجود در فرآیند قضاوت جهت امر تخصیص منبع را پوشش می دهند. مسئله کاربردی که در این دو روش مورد توجه قرار گرفته تخصیص بودجه یک شرکت هوا فضا به بخش های زیر مجموعه آن است. با توجه به عدم قطعیت و ماهیت فازی و پیچیده مسئله برای تصمیم گیرندگان، FAHP و ANN انتخاب شده است.
3-4-2-استفاده ازمنطق فازی و عامل های هوشمند در پشتیبانی از فرآیند مدیریت سرمایه گذاری و بودجه ریزی سرمایه [23]
. مدیریت سرمایه گذاری های بزرگ به دلیل نیاز مبرم به انجام اقدامات پویای مدیریتی، کاری چالشی و دشوار است. به نحوی که پشتیبانی از این گونه تصمیمات که شامل برنامه ریزی و مدیریت برای بودجه ریزی سرمایه در دراز مدت هستند کاری دشوار می باشد .
به کار گیری سیستم های پشتیبانی تصمیم و روش های نرم رایانشی در بودجه ریزی سهم علمی این تحقیق است. در این تحقیق استفاده از DSS به خاطر نیاز مدیریت به تصمیم گیری های پویا و مداوم که تحت تاثیر اطلاعات محیط دچار تغییر می شود، به عنوان پاسخی به پیچیدگی تصمیم گیری در بودجه ریزی سرمایه ای مورد توجه قرار گرفته است. ویژگی پیشنهاد شده برای DSS هایی از این نوع در این مقاله پویا بودن و توانایی کمک به مدیر در تصمیم گیری های پیوسته و مداوم است.
3-4-3-طراحی یک سیستم پشتیبان تصمیم هوشمند برای بودجه ریزی دفاعی[4]
یک سیستم پشتیبان تصمیم هوشمند که به منظور طراحی نظام بودجه دفاع ملی تایوان طراحی و پیاده سازی شده است از یک پایگاه دانش قاعده محور تشکیل شده است که دانش موجود در آن با روشهای کیفی از خبرگان استخراج شده است . روش بودجه ریزی در این سیستم روش PPBS است .






شکل 1- نمای کلی سیستم خبره بودجه ریزی در صنایع دفاع تایوان[4]
3-4-5-تغییر رویکرد در روشهای کمی تصمیم گیری درباره مسائل مالی سازمان[24]
در خلال دهه های گذشته پیچیدگی های تصمیم های مالی در سازمان ها به سرعت افزایش یافته است و لذا اهمیت توسعه و پیاده سازی سیستمهای پشتیبان تصمیم مناسب برای پشتیبانی از تصمیم گیری های مالی بیشتر شده است . روش پشتیبان تصمیم گیری چند معیاره، به عنوان یکی از زمینه های پیشرفته تحقیق در عملیات، در سیستم های پشتیبان تصمیم گیری های مختلفی به کار رفته و برای تصمیم گیرندگان و تحلیل کنندگان مالی طیف وسیعی از متدولوژی را فرآهم آورده است. این روش ها به عنوان تکنیکی مناسب برای پاسخ به پیچیدگی مسائل تصمیم گیری مالی در سازمان ها شناخته شده اند.
ماهیت تصمیم گیری های مالی در سازمان به گونه ای است که استفاده از سیستم های پشتیبان تصمیم با انواع روش های کمی، به خصوص تکنیک های تصمیم گیری چند معیاره را امکان پذیر می سازد.
 از جمله ویژگی های این تصمیم ها عبارتند از:
 وجود معیارهای چندگانه تصمیم گیری،
 وجود تضاد بین معیارها،
 ماهیت پیچیده، ذهنی، و کم ساخت یافته
 نیاز به تعامل زیاد بین تصمیم گیرندگان در فرآیند تصمیم گیری و ارزیابی این تصمیمات
لذا بهینه سازی سنتی، آمار تحلیلی و روش های اقتصاد سنجی که در گذشته برای حل مسائل مالی سازمان به کار می رفت، کارآیی خود را در ارتباط با این مسایل از دست داده است، چرا که این روش ها بر این فرض بنا شده اند که مسئله به خوبی قابل تعریف و قابل فرموله بندی است و اغلب هدف واحد یا معیار مقایسه های اندکی برای بهینه سازی در آنها تعریف شده است.
به طور خلاصه سه دلیل برای تغییر رویکرد در مدل مسایل مالی سازمان از جمله بودجه ریزی عبارتند از:
- فرموله کردن این مسایل در قالب جستجو برای مقدار بهینه، تصمیم گیرندگان مالی سازمان را وارد یک مسئله بسیار محدود و باریک و نامرتبط با واقعیت بیرونی مسئله می کند.
- تصمیمات مالی مختلف توسط انسان ها اتخاذ می شوند (مدیران مالی) نه توسط مدل ها. تصمیم گیرندگان به شکل بسیار عمقی وارد فرآیند تصمیم گیری می شوند و لذا برای حل مسئله لازم است که به توضیحات تصمیم گیرندگان، تجربه آن ها و دانش آنها توجه بیشتری کرد.
- در مورد بسیاری از مسایل مالی سازمان مثل انتخاب سرمایه گذاری، انتخاب پورتفولیو، بودجه ریزی و ارزیابی ریسک و ... این اشتباه است که درباره بهینگی صحبت شود، چرا که معیارهای چندگانه ای باید مورد توجه قرار بگیرند.
3-5- استخراج دانش برای سیستم های خبره در حوزه مسایل مالی و حسابداری سازمان
از نیمه دهه 1980 سیستمهای خبره برای حوزه های متنوعی از مسایل مالی و حسابداری سازمان به کار گرفته شده اند. مهمترین مشکل گزارش شده در توسعه و پیاده سازی این سیستمها در دسترس نبودن خبرگان (مهندسان دانش و مشکلات موجود در فرایند استخراج قواعد بوده است. این فرایند در زمینه هوش مصنوعی با نام استخراج دانش یا KA شناخته می شود و در توسعه سیستمهای خبره به عنوان یک گلوگاه به حساب می آید. تحقیقات تجربی اخیر این موضوع را آشکار ساخته است که به کار گیری برخی تکنیکهای خاص KA در مورد برخی حوزه های مسئله موثرتر است. در ارتباط با سیستمهای خبره، کیفیت پایگاه دانش (KB) نهایی به عواملی مانند خبرگان حوزه مسئله مربوطه ، مهندسان دانش ، شمای بازنمایی و نمایش دانش، حوزه مسئله مربوطه و روش های کشف دانش بستگی دارد. به منظور شناسایی و انتخاب روش مناسب استخراج دانش ، ابتدا لازم است مشخص شود ، مسئله مورد بررسی در حوزه کدامیک از مسائل سیستمهای مبتنی بر دانش است جدول 2 یک طبقه بندی از حوزه مسائل عمومی که عمدتاً سیستمهای مبتنی بر دانش را شکل می دهند را نشان می دهد . همچنین در جدول 3 این طبقه بندی به مسائل مالی سازمان تعیمیم داده شده است .
جدول 2- طبقه بندی از حوزه مسائل عمومی که عمدتاً سیستمهای مبتنی بر دانش را شکل می دهند[12]
مسایل تحلیلی[1]
طبقه بندی کردن: طبقه بندی کردن بر اساس مشاهده ها
تشخیص: تشخیص یک موضوع خاص از بین مشاهدات
عیب یابی: تجویز راه حل برای عیب تشخیص داده شده
تفسیر: استنباط و توصیف موقعیت بر اساس داده های حس شده
مسایل ترکیبی[2]
پیکره بندی: پیکره بندی مجموعه ای از اشیاء تحت محدودیت در یک فضای نسبتاً کوچک
طراحی: پیکره بندی مجموعه ای از اشیاء در یک فضای نسبتاً باز
برنامه ریزی: اقدامات طراحی
زمان بندی: برنامه ریزی با محدودیت های شدید زمانی یا فضایی
مسایل تحلیلی- ترکیبی[3]
فرمان کنترل: هدایت و فرمان دهی سیستم
دستورالعمل: تشخیص، عیب یابی و رفع مشکل رفتار دانش آموز
نظارت: مقایسه مشاهده ها با نتیجه مورد انتظار
پیش بینی: استنباط عواقب و نتایج ناشی از موقعیت های پیش آمده
تعمیر: اجرای طرح هایی برای مدیریت دستورات تجویز شده


جدول 3- دسته بندی حوزه مسایل مالی و حسابداری و سیستم های خبره نمونه [25]
طبقه نوع مسایل مالی و حسابداری سازمان نام سیستم مبتنی بر دانش و نام محقق
تحلیل طبقه بندی تقسیم بندی شرکت ها به دو دسته write-down و none-writedown WDXPERT، (S. Ragothaman, 1994)
عیب یابی و رفع اشکال ارزیابی و محاسبه وامهای از دست رفته و پیشنهاد استراتژی راه حل ES برای ارزیابی وام (G, Riber, 1987)
تشخیص تحلیل روابط مشتری ESCFE (A. Hovghton, 1992)
تفسیر 1- تحلیل پراکندگی های حسابداری
2- تفسیر پیامدهای مالیات سهام مدل ساز خبره تحلیل واریانس (A.S. Hollander, 1990)
CORPTEX (G. Riber, 1987)
ترکیب پیکره بندی مدیریت پورتفلیوی وام یک کسب و کار MAKBLE (M. Show, 1988)
طراحی 1- طراحی یک برنامه مالی مشخص
2- طراحی یک سیستم هزینه Planman (C. Brown, 1990)
IMIS (B. David, 1996)
برنامه ریزی 1- برنامه ریزی حسابرسی
2- برنامه ریزی سرمایه گذاری

3- برنامه ریزی بودجه Expert test (D. Murphy, 1992)
برنامه ریز برخط ون گارد
(Vanguard, 2000)
سیستم بودجه ریزی (C. Brown, 1990)
زمان بندی یافت نشد
تحلیلی- ترکیبی فرمان و کنترل تخمین کنترل ریسک ارزیاب کنترل ریسک L و C، (D. Murphy, 1990)
دستورالعمل آموزش مسائل عدم پرداخت دیون به مشاوران PISCE (N. Doherty, 1995)
نظارت تشخیص تقلب سیستم تشخیص تقلب (K. Lecot, 1988)
پیش بینی تخمین ریسک APX، (S. Eom, 1996)
تعمیر یافت نشد
بر اساس مطالعه انجام شده، از میان تکنیکهای مختلف اکتساب دانش مانند مصاحبه های ساخت یافته و غیر ساخت یافته، تحلیل پروتکل ، تکنیکهای طبقه بندی سلسله مراتبی و غیره، هر کدام در مورد یکی از طبقه بندی های فوق موثرتر به نظر می رسند.
تکنیک های KA که از درجه ساخت یافتگی بالایی برخوردارند (مانند مصاحبه های ساخت یافته) در ارتباط با حوزه مسایل تحلیلی مانند «طبقه بندی» موثرترند. در مورد این مسایل طبق نظر خبرگان روش های تحلیل پروتکل ناکارآمد و ناکافی اند و همچنین استفاده از مصاحبه های غیر ساخت یافته توصیه نمی شود.
همچنین در رابطه با حوزه مسئله های ترکیبی- تحلیلی که از پیچیدگی بیشتری برخوردارند، اگر چه مطالعات به اندازه کافی صورت نگرفته است، اما به کارگیری روش تحلیل پروتکل ممکن است کارآتر از انجام مصاحبه باشد. بنابراین اگر محققی بخواهد سیستم خبره ای برای تخمین کنترل ریسک طراحی کند، که از حوزه مسایل پیچیده و در دسته ترکیبی- تحلیلی است بهتر از روش تحلیل پروتکل استفاده کند و اگر محققی بخواهد در رابطه با طبقه بندی دارایی های سازمان ایجاد کند بهتر است از مصاحبه های ساخت یافت یافته جهت فرآیند اکتساب دانش کمک بگیرد. این واقعیت که مصاحبه ها برای حوزه های مسایل ساده تر سازمانی مفیدترند، نشان می دهد که بهتر است در جلسات اولیه اکتساب دانش به هر حال از آنها استفاده شود چرا که هنوز پیچیدگی مسئله برای مهندس دانش آشکار نشده است. [25]
4-ارائه مدل
4-1- امکان سنجی
قبل از ارائه مدل بودجه ریزی بر مبنای عملکرد با رویکرد سیستم خبره ، یا سیستم پشتیبان تصمیم هوشمند لازم است مشخص شود که آیا مسئله بودجه ریزی بر مبنای عملکرد با رویکرد ذکر شده انطباق دارد یا خیر . برای این منظور از یک چک لیست[26] استفاده شده است که نتایج تکمیل آن توسط خبرگان بعد از انجام تست دو جمله ای، در جدول شماره 4 ملاحظه می شود . با توجه به نتایج به دست آمده ، رویکرد انتخاب شده رویکردی مناسب تلقی شده است .لذا در بخش بعد به معرفی اجزای مدل پیشنهادی پرداخته می شود.
جدول 4- چک لیست انطباق حوزه مسئله با رویکرد هوشمند
ردیف سوال جواب
1 آیا بخش مهمی از دانش حل مساله عمدتاً هیوریستیک و غیر قطعی است ؟ بلی ■ خیر 
2 آیا دانش کیفی و تجربی خبرگان نقش مهمی در حل مسئله ایفا می کند ؟ بلی ■ خیر 
3 آیا محدوده عملکرد سیستم به خوبی مشخص شده است ؟ بلی  خیر■
4 آیا نیاز و تمایلی برای ایجاد سیستم خبره در سازمانها وجود دارد؟ بلی ■ خیر 
5 آیا حداقل یک فرد خبره وجود دارد که مایل به همکاری باشد ؟ بلی ■ خیر 
6 آیا فرد خبره می تواند دانش خود را به گونه توضیح دهد که برای مهندس دانش قابل فهم باشد؟ بلی ■ خیر 
7 آیا در زمینه مسئله مورد نظر کمبود افراد خبره احساس می شود؟ بلی ■ خیر 
8 آیا فرآیند مسئله مد نظر فرآیندی داده بر است؟ بلی ■ خیر 
9 آیا به کار گیری روشهای کمی در مورد مسئله ، نا موفق بوده است؟ بلی ■ خیر 
10 آیا هزینه های طراحی یک سیستم خبره برای یک سازمان کمتر از هزینه استفاده از خبرگان ومشاوران است ؟ بلی ■ خیر 
4-2-معرفی اجزای مدل پیشنهادی
با توجه به مرور مفاهیم ، فرآیند و اجزای بودجه ریزی بر مبنای عملکرد ،از نقطه نظر سیستمهای خبره ، مسئله بودجه ریزی بر مبنای عملکرد در سازمان دارای چهار هدف اصلی است. این عناصر عبارتند از :
• پیش بینی
• برنامه ریزی و تخصیص
• تحلیل
• کنترل
لذا مسئله مورد بررسی (بودجه بر مبنای عملکرد)بر اساس طبقه بندی جدول 2 در دسته بندی حوزه های مسئله سیستم های خبره در طبقه تحلیلی – ترکیبی قرار می گیرد . این چهار هدف از طریق اجزای مختلف مدل که در زیر ارائه می شود ، پوشش داده می شوند :
4-2-1- معرفی پایگاه داده
همان طور که در مرور مبانی نظری اشاره شد ،فرایند بودجه ریزی بر مبنای عملکرد یک فرآیند داده بر است که از داده های سازمانی زیادی استفاده کرد و در عین حال خود این فرآیند ایجاد کننده اطلاعات زیادی است که باید به نحوی مدیریت شوند .برای این منظور یک پایگاه داده یا بانک اطلاعاتی مد نظر قرار گرفته است .به منظور طراحی این پایگاه ، ابتدا داده های مورد استفاده مورد شناسایی قرار گرفته و سپس روابط میان داده ها طراحی شده است .مهمترین داده و اطلاعاتی که در فرآیند بودجه ریزی بر مبنای عملکرد مورد استفاده قرار می گیرند و در پایگاه داده سیستم ذخیره خواهند شد ، عبارتند از :
1- اطلاعات مربوط به نقشه استراتژی ها و اهداف سازمان و روابط آنها شامل
1-1- اهداف کلان و استراتژی ها
1-2- اهداف کوتاه مدت
1-3- اهداف سالیانه
1-4- برنامه های سالیانه
1-5- نحوه ارتباط موارد فوق با یکدیگر
توضیح :این اطلاعات از بانک اطلاعاتی برنامه های سازمان(در صورت وجود) خوانده شده و در پایگاه داده سیستم ذخیره می شود. در صورتی که این اطلاعات در بانکهای اطلاعاتی سازمان وجود نداشته باشد ، از کاربر پرسیده شده و در پایگاه داده سیستم ذخیره می شود .
2- اطلاعات مربوط به فرآیندها و فعالیت ها شامل
2-1- اطلاعات فرآیندهای سازمان
2-2- اطلاعات فعالیتها
2-3- اطلاعات واحدها
2-4- اطلاعات محصولات
2-5- نحوه ارتباط موارد فوق با یکدیگر
3- اطلاعات هزینه ها و مراکز هزینه
3-1- اطلاعات هزینه دوره های قبلی
3-2- اطلاعات مراکز هزینه
3-3- اطلاعات هزینه های مستقیم
3-4- اطلاعات هزینه های غیر مستقیم
4- اطلاعات مربوط به عملکرد سازمان
4-1- اطلاعات شاخصهای عملکرد منابع
4-2- اطلاعات شاخصهای فعالیت ها
4-3- اطلاعات شاخصهای برنامه ها
4-4- نحوه ارتباط موارد فوق
4-5- اطلاعات مربوط به نتایج ارزیابی عملکرد بر مبنای شاخصها
5-اطلاعات مربوط به حسابداری قیمت تمام شده
5-1- اطلاعات مرتبط با هزینه تمام شده محصولات
5-2- اطلاعات مرتبط با هزینه تمام شده مراکز هزینه
5-3- اطلاعات مرتبط با هزینه تمام شده فعالیتها
این اطلاعات در یک پایگاه داده شئ گرا و در قالب جداول ذخیره خواهند شد .
4-2-2- پایگاه مدل
پایگاه مدل این سیستم شامل الگوریتم انتخاب شده جهت انجام عملیات تخصیص بودجه به واحدهای بودجه و الگوریتم اولویت دهی می باشد . هدف این الگوریتم تخصیص بهینه هزینه هاست و از یک مدل برنامه ریزی خطی با هدف ماکسیمم سازی کارایی و اثر بخشی و با محدودیت تخصیص هزینه ها پیروی می کند . این الگوریتم مقادیر متغیرها را پایگاه داده مدل فراخوانی می کند و جواب اولیه به دست آمده را به پایگاه دانش مدل ارسال می کند .
4-2-3- پایگاه دانش
همان طور که در بخشهای قبل ذکر شد ، فرآیند بودجه ریزی بر مبنای عملکرد یک فرآیند نیمه ساخت است که تحت تاثیرعوامل کیفی مختلفی قرار می گیرد .وجود این عوامل در نهایت باعث می شوند تا جواب نهایی به دست آمده توسط الگوریتم ریاضی موجود در پایگاه مدل ، پاسخ مطلوب مد نظر مدیران نباشد .لذا این عوامل که مانند یک دانش ضمنی در ذهن مدیران و برنامه ریزان نهفته است ، پس از انجام فاز آشکار سازی در قالب قواعد درآمده و در پایگاه دانش سیستم فرموله می شوند .موضوع برخی قواعد موجود در این پایگاه دانش عبارتند از :
• قواعد مربوط به سطح ریسک تصمیم گیری
• قواعد مربوط به سطح پذیرش کارکنان
• قواعد مربوط به سطح اختیارات مدیران و رعایت عدم تمرکز
• قواعد مربوط به انعطاف پذیری بودجه
• قواعد مربوط به شفافیت بودجه
• قواعد مربوط به ارزشها، و فرهنگ سازمان
• قواعد مربوط به مشارکت ذينفعان سازمان
• قواعد وزن دهی
o قواعد مربوط به نحوه تعریف و وزن دهی درخت ارتباطات اهداف و استراتژی ها تا برنامه ها
o قواعد مربوط به نحوه وزن دهی و تخصیص محصولات به برنامه ها
o قواعد مربوط به نحوه تعریف و وزن دهی مراکز هزینه
o قواعد مربوط به نحوه وزن دهی و تخصیص فعالیتها به محصولات
همان طور که در بخش های قبل ذکر شد ، روشهای متعددی برای نمایش دانش در سیستمهای مبتنی بر دانش وجود دارد که از میان آنها روش مبتنی بر قاعده جهت مدل پیشنهادی انتخاب شده است .دلیل این انتخاب ماهیت نزدیک دانش شناسایی شده با فرمت قواعد است . همچنین به دلیل ماهیت مبهم عوامل کیفی تاثیر گذار بر فرایند بودجه ریزی بر مبنای عملکرد، قواعد موجود در پایگاه ، به صورت فازی پیشنهاد می شوند .
4-2-4-استنتاج
از میان روشهای بر شمرده جهت استنتاج ، روش استنتاج پس رو به دلایل زیر انتخاب شده است :
1- نیاز به انجام تحلیل حساسیت به فرم چه می شد اگر...در مسئله بودجه ریزی و توانایی این روش در انجام آن
2- همخوانی و تطبیق این روش با متد انتخاب شده جهت نمایش دانش در پایگاه دانش
3- صرفه جویی قابل ملاحظه در حافظه رایانه ای و زمان به دلیل نیاز به بررسی تعداد کمتر قواعد
4-2-5- واسط کاربری
در مدل طراحی شده سه نوع کاربر وجود دارد ، یک کاربر نقش فرد خبره را دارد که ارائه دهنده دانش است ، یک کاربر نقش مهندس دانش را دارد که نمایش دهنده دانش است و دیگری کاربر عادی است که در مسئله مورد بررسی ، مدیر یا مدیران سازمان می باشند که از امکانات سیستم استفاده می کنند .جهت ارتباط این کاربران با سیستم واسط کاربری در نظر گرفته شده است که با استفاده از ابزارهای گرافیکی و فرمهای نرم افزاری ، اطلاعاتی را از کاربران اخذ کرده و خبرگی را به آنها ارائه می دهد .
4-2-5- 1-تسهیلات کسب دانش
طبق مرور مبانی نظری و بر اساس جداول 2و3 از آنجایی که نوع مسئله مورد بررسی از جنس تحلیلی – ترکیبی و از حوزه مسائل مالی سازمان است ،روشها و تکنیکهای مورد توصیه عبارتند از مصاحبه نیمه ساخت یافته ، پرسش نامه باز و تحلیل پروتکل . مهندس دانش با استفاده از این روشها طی جلسات اخذ دانش ، دانش مد نظر را خبرگان اخذ کرده و و در پایگاه دانش فرموله می سازد . اما به جهت به روز رسانی این دانش و اعمال تغییرات ، تسهیلاتی جهت کسب دانش نیر در این مدل تعبیه شده است. این تسهیلات به خبره امکان می دهند که در صورت نیاز قاعده یا قواعد جدیدی را به پایگاه دانش اضافه کند .

4-2-5- 2- تسهیلات توضیح دهنده
این بخش از مدل دلایل انتخاب جواب توسط سیستم را به کاربر توضیح می دهد .برای مثال کاربر می تواند در مورد دلایل تخصیص مقدار خاصی از بودجه به واحد سازمانی یا یک برنامه خاص سوال کرده و سیستم مراحل استنتاج خود را برای او توضیح دهد .
4-2-5- 3-آنالیز حساسیت
با استفاده از این بخش مدیر یا برنامه ریز می تواند تغییراتی در شرایط تصمیم گیری اعمال کرده و نتایج آن را مشاهده کند .برای مثال مدیر می تواند پس از ارائه جواب (برنامه بودجه سازمانی) توسط سیستم ،اثر اعمال تغییرات در یک استراتژی خاص را مشاهده کند و یا با حذف یک محصول از یک برنامه ، تاثیر این تغییر را در کل جواب ملاحظه کند .
4-2-6- انباره داده و داده کاوی
با توجه به حجم زیادی از داده که در طی هر بار اجرای فرآیند بودجه ریزی بر مبنای عملکرد به وجود می آید ، لازم است تا این داده های تاریخی در یک انباره داده ذخیره شده تا از آنها جهت انجام تحلیلهای داده کاوی استفاده شود. همچنین بخشی از فرآیند بودجه ریزی بر مبنای عملکرد ، انجام پیش بینی بر اساس اطلاعات هزینه دوره های قبل جهت هزینه های دوره برنامه ریزی است که با استفاده از روشهای پیش بینی و توسط این بخش مدل انجام می شود.
در شکل 2 شمای کلی از مدل پیشنهادی ارائه شده است .
5- نتیجه گیری و پیشنهادات
مدل ارائه شده در این تحقیق ، سعی در پوشش ضعف های سایر مدلهای موجود بودجه ریزی بر مبنای عملکرد داشته و نسبت به آنها دارای مزایای زیر است :
1- بهره مندی از هوش و پایگاه دانش و صرف زمان کمتر جهت تصمیم گیری و تخصیص بودجه
2- در نظر گرفتن عوامل کیفی و غیر ساخت یافته در مدل
3- امکان کنترل و پایش سریع به علت وجود پایگاه داده
4- امکان مدیریت تغییر و مستندات به دلیل استفاده از ابزارهای IT
5- جایگزینی به جای فرد خبره در حوزه بودجه ریزی و ارائه خبرگی
6- تعامل با مدیر (تصمیم گیرنده) و امکان اعمال تغییرات و مشاهده نتایج
7- انعطاف پذیری
8- صرف هزینه کمتر در مقایسه با استفاده از فرد خبره
همچنین جهت انجام تحقیقات آتی ، طراحی و اجرای عملی مدل پیشنهاد شده در قالب یک سیستم خبره پیشنهاد می شود .
شکل 2-مدل نظام بودجه ریزی بر مبنای عملکرد با رویکرد سیستم پشتیبان تصمیم هوشمند





فهرست منابع


1- Andrews, Matthew.2004.” Authority, Acceptance, Ability and Performance- Based Budgeting Reforms, The International Journal of Public Sector Management 17(4):332-344.
2- Shah, Anwar and Chunli Shen.2007.” A Primer on Performance Budgeting” in Anwar Shah, Budgeting and Budgetary Institutions, the world Bank.
3- Russell, Stuart; Norvig, Peter,Artificial Intelligence: A Modern Approach,(Third edition) ,??
4- W. Wena,*, W.K. Wangb, C.H. Wang, A knowledge-based intelligent decision support systemfor national defense budget planning, Expert Systems with Applications 28 (2005) 55–66
5- Zafar Noman, Performance Budgeting in the United Kingdom, OECD Journal on Budgeting, Volume 8 – No. 1,2008*
6- Wang , X . 1999. “Conditions to implement outcome-oriented performance budgeting: Some empirical Evidence”, Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management11( 4): 533- 552.
7- Gilmour, John B. and David E. Lewis. 2005. “Assessing Performance Budgeting at OMB:The Influence of Politics, Performance,and Program Size”, Journal of Public Administration Research and Theory 16:169–186
8- Guess, M.1992.‘‘Comparative Government Budgeting”, in Jack Rabin, Handbook of public Budgeting, CRC; 1 edition (February 26, 1992):161-191
9- Mikesell,.L.1995. “Financial Administration: Analysis and Application for the Public Sector”, 4th ed., Belmont, CA: Wadsworth.
10- کردبچه، محمد. 1385. نظام بودجه ريزي: مباني نظري، سير تحولات بين المللي، بررسي تطبيقي ، تحولات نظام بودجه ريزي در ايران، چاپ اول، تهران، سازمان مديريت و برنامه ريزي کشور
11- Huang,Hao-Chen , Designing a knowledge-based system for strategicplanning: A balanced scorecard perspective, Expert Systems with Applications 36 (2009) 209–218
12- غضنفری ، مهدی ، کاظمی ،زهره ، اصول و مبانی سیستم های خبره با فصولی درباره شبکه های عصبی مصنوعی، تئوری مجموعه های فازی، انتشارات علم و صنعت ،1382
13- Duan.Y, Burrel.P, 1997, "Some issues in developing expert marketing systems", Journal of Business & Marketing, Vol 12, No 2, 149-162.
14- Li.S.L,"The development of a hybrid intelligent system for developing marketing strategy", Decision Support Systems, Vol 27, 2000, 395– 409.
15- Li. S and Davis. BGloStra- a hybrid system for developing global strategy and associated Internet strategy", Industrial Management & Data Systems, Vol 101, No.3, , 2001, " pp 132-40.
16- McNab, M. and F. Melese. 2003. ‘‘Implementing the GPRA: Examining the Prospects for Performance Budgeting in the Federal Government.’’ Public Budgeting & Finance 23(2): 73-95.
17- Jooh- Chien, D.1981. “ Modernizing the Budget System: The Malaysian Experience” , Public Administration and Development 1(4) :291-305.
18- Lyden, Fremond J. Ernest Miller, Planning, Programing, budgeting: Asystem Approach to management, Chicago: markham Publishing Company, 1970.
19- An approach to budget allocation for an aerospace company—Fuzzy analytic hierarchy process and artificial neural network, Neurocomputing,2009
20- W. Wena,*, W.K. Wangb, C.H. Wang, A knowledge-based intelligent decision support systemfor national defense budget planning, Expert Systems with Applications 28 (2005) 55–66
21- حسنآبادي، محمد و عليرضا نجار صراف.1386.« مدل جامع نظام بودجه ريزي عملياتي»، تهران، چاپ اول، مرکز آموزش و تحقيقات صنعتي ايران.
22- A knowledge-based intelligent decision support system for national defense budget planning, Expert Systems with Applications 28 (2005) 55–66
23- Collan ,mikeal; shuhua ,Liu;Fuzzy logic and intelligent agents; towards the ext step of capital budgeting, Industrial management and data systems, 2003
24- ZOPOUNIDIS, CONSTANTIN, MICHAEL DOUMPOS, Multi-criteria Decision Aid in Financial Decision Making: Methodologies and Literature Review, JOURNAL OF MULTI-CRITERIA DECISION ANALYSIS,2002
25- W.P. Wagner, J. Otto, Q.B. Chung, Knowledge acquisition for expert systems in accounting and financial problem domains, Knowledge-Based Systems 15 (2002) 439–447
26- Metaxiotis.K, Parras.J, 2003, "Expert system in business:applications and future directions for operations research", IndustrialManagement & Data Systems, Vol 103, No 5, pp 361-36
-

نرم افزار بودجه ريزي عملياتي الماس

اين نرم افزار امکانات زیر را در اختيار کاربر قرار مي دهد: جهت دانلود بروشور نرم افزار روی لینک زیر کلیک نمایید:

دانلود بروشور شرکت

جهت اطلاع از فعالیتها و خدمات شرکت و دریافت بروشور گروه مشاوران پنکو روی لینک زیر کلیک نمایید:

فيلم هاي آموزشي

مجموعه فیلمهای آموزشی محاسبه قيمت تمام شده ، بودجه ريزي مبتنی بر عملکرد را از طریق آدرس زیر دانلود نمایید: