مقالات و مستندات  \  بررسی عوامل مرتبط با اجرای بودجه ریزی عملیاتی (رویکردی تطبیقی بین کشورهای در حال توسعه)

بررسی عوامل مرتبط با اجرای بودجه ریزی عملیاتی (رویکردی تطبیقی بین کشورهای در حال توسعه)


دکتر عادل آذر
امیر وفایی
دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت دولتی گرایش مالی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک
عضو باشگاه پژوهشگران جوان دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک
Amir_vafaei226@yahoo.com

چكيده:

براي كشور ها و سازمان ها هميشه افزايش كارايي و اثر بخشي از نكات بسيار مهم بوده است، استفاده از بودجه ريزي عملياتي هم به همين منظور بود كه كارايي و اثر بخشي در هزینه های عمومی افزايش يابد.
در ابتدا فقط كشورهاي پيشرفته و توسعه يافته از اين روش استفاده مي كردند ولي به مرور زمان كشورهاي در حال توسعه نيز از بودجه ریزی عملیاتی استفاده، و يا تلاش هايي در جهت اجراي آن و اصلاح سيستم بودجه ريزي خود به سمت بودجه ریزی عملیاتی انجام دادند.
در اين مقاله قصد داريم به بررسي مطالعات انجام شده در زمينه تجربيات كشورهاي در حال توسعه بپردازيم و در پايان عواملي كه در اصلاح سيستم بودجه ريزي و اجراي بودجه ریزی عملیاتی اثر گذار است ارائه شود.که این مطالعات شامل کشورهای غنا،تایلند،مالزی،کره ،بولیوی،روسیه،لاتویا،لیتوانی،تانزانیا،کشورهای حوزه بالکان (بلغارستان، آلبانی، مقدونیه وصربستان)میباشد.

کلمات کلیدی:بودجه ریزی عملیاتی،کشورهای توسعه یافته،کشورهای در حال توسعه
مقدمه:
بودجه ريزي عملياتي به عنوان يك سيستم بودجه ريزي مدرن ابتدا در كشورهاي توسعه يافته اي مانند آمريكا، استراليا، انگليس و نيوزلند به كارگرفته شد و مطالعات زيادي توسط محققان و کارشناسان در اين كشورها انجام شده است.
به مرور زمان اين سيستم در كشورهاي دیگر نيز به كار برده شد و با توجه به اينكه این روش بودجه ريزي به اثر بخشي و كارايي بودجه ريزي مي افزايد به مرور زمان كشورهاي در حال توسعه نيز به اجرای اين روش علاقه مند شدند.
در بررسی هایی که انجام شده است مشاهده میشود که در میان کشورهای در حال توسعه که به سوی اصلاح سیستم بودجه ریزی خود رفته اند بازه گسترده ای از کشور ها در قاره های مختلف و با شرایط متفاوت سیاسی و فرهنگی قصد اجرای این سیستم بودجه ریزی را دارند.و یا تلاش هایی در جهت اجرای آن انجام داده اند.
كشورما هم در تلاش است تا به سمت بودجه ريزي عملياتي برود تا از نتایج مثبت آن چه در سطح سازمان ها و چه در سطح كلان برخوردار شود.
از طرفی در مطالعات موجود این موضوع که کشورها در اجرای این روش از تجربیات دیگر کشورها باید استفاده کرده ولی به ساختار و ظرفیت های خود هم توجه کنند نکته مهمی می باشد. (ویلوگبی،2009)
حال در اين مقاله سعي مي شود با مطالعه و مقايسه چند كشور در حال توسعه كه مطالعات در مورد آنها صورت گرفته است به صورت مختصري اجراي بودجه ریزی عملیاتی و همچنين نتایجی كه از اجراي آن بدست آمده است بيان شود .
در پايان عوامل و فاكتورهايي كه در اجراي اين سيستم نقش دارند با توجه به تجربيات اين كشورهاي در حال توسعه در یک جدول ارائه می شود.
که این مطالعات شامل کشورهای غنا،تایلند،مالزی،کره،بولیوی،روسیه،لاتویا،لیتوانی،تانزانیا،کشورهای حوزه بالکان(بلغارستان،آلبانی،مقدونیه وصربستان)میباشد.


کشور بوليوي:

كشور بوليوي حرکت به سمت بودجه ريزي عملياتي را از اواخر دهه 80 شروع كرد. در واقع اولين حركت آزمايشي در سال 1987 آغاز شد.(مونتس،2005)
البته تا اواخر دهه 80 همچنان اين كشور در قدم هاي اوليه در اجرای بودجه ریزی عملیاتی بود.
در سال 1990 با تصويب قانون (SAFCO) چهار چوبي براي مديريت مالي و عملكردي جديد و سيستم كنترلی جديد ارائه شد و این قانون سبب شد تلاش ها در اصلاح سیستم بودجه ریزی این کشور از سرعت بيشتري برخوردار شود.
در واقع هدف اين قانون اين بود تا مديران بیشتر بر نتايج تمركز داشته باشند و در ضمن پاسخگويي آنها بیشتر شود.
در ضمن اين قانون سيستم هاي متعددي در اين كشور شامل سيستم برنامه ريزي، منابع انساني، حسابداري و كنترل را شامل مي شد.و سعی در اصلاح آنها داشت.
البته يك هدف ديگر اين قانون نيز این بود كه از سيستم و فرآیند بودجه ريزي نيز كمي تمركز زدايي شود.
در ضمن این کشور از سال 1994 نيز به آموزش كارمندان جهت آماده ساختن براي اصلاح سيستم بودجه ریزی پرداخت.(مونتس،2005)
با توجه به همه تلاشي كه در اين چند سال در اين كشور انجام شده است. و همچنين جاه طلبي و تمايل به توسعه اي كه در ميان سازمان هاي اين كشور وجود دارد اما شواهد نشان مي دهد كه تعداد كمي از بخش ها موفق به اجراي سيستم شده اند و عده اي هرگز موفق به اجراي سيستم نشده اند و نكته جالب اين كه بولیوی نیز مانند تجربيات تعداد زيادي از كشورها در بخش آموزش و درمان تا حدي توانسته بود سيستم بودجه ريزي عملياتي را اجرا كند


موارد مشاهده شده در بوليوي:

(1)يكي از درس هايي كه مي توان از مطالعات انجام شده در اين كشور بدست آورد. اين است كه اصلاح سيستم بودجه ريزي به سمت بودجه ريزي عملياتي از نظر فني بسيار پيچيده مي باشد و هم چنين در اجرا تحت تاثير عوامل سازماني، سياسي، نهادي و ارتباطي قرار مي گيرد

(2)يكي از درس هاي ديگر اين است كه اجراي بودجه ریزی عملیاتی وابسته به پيچيدگي هاي نهادي و سازماني و همچنين توجه به ظرفيت هاي موجود و اهميت حضور افرادي كه نقش كليدي در اين فرآيند دارند مي باشد.در واقع میتوان گفت که در اصلاح سیستم بودجه ریزی باید به پیچیدگیهای سازمانی و نقش کلیدی افراد موثر در بودجه ریزی توجه کرد.

همچنين در اجرای اثر بخش بودجه ريزي عملياتي نيز عوامل زير موثر است:

(1)براي اجراي اثر بخش بودجه ريزي عملياتي ، وجود شفافيت در سيستم اداري و عدم فساد در سازمان ها نقش مهمي دارد.
(2)ظرفيت سيستم هاي اطلاعاتي نيز در اجراي اثر بخش بودجه ريزي عملیاتی نقش مهمي دارند.
(3)و ناظران داخلي و خارجي در سازمان ها، همچنين سيستم قانونگذاري و كنگره نقش كليدي در اجراي موفقيت آميز بودجه ریزی عملیاتی دارد.
(4) بودجه ريزي عملياتی بر مبناي قرار داد هاي رسمي در صورتي مي تواند اثر بخش باشد كه مكانيزمهاي توافقات سازمان ها براي دريافت بودجه بر مبناي روابط نباشد.در واقع روابط در فرآیند تخصیص بودجه نقش نداشته باشد.
(5)اجراي بودجه ریزی عملیاتی به راحتي به دليل ضعف سيستم نظارتي مي تواند شكست بخورد.


كشور كره جنوبی:

كشور كره جهت اصلاح سيستم بودجه ريزي خود 4 اصلاح عمده را انجام داد كه آن 4 اصلاح عبارت اند از :
(1) برقراري يك چارچوب برای هزينه هاي ميان مدت
(2)معرفي يك سيستم بالا به پايين بودجه ريزي
(3)برقراري يك سيستم مديريت عملكرد
(4)ايجاد يك سيستم اطلاعات بودجه اي ديجيتال
قلمرو و سرعت اين بسته اصلاحي در كره كاملاً استثنايي است. اگر اين اصلاحات در اين كشور به طور موفقيت آميز انجام شود سيستم بودجه ريزي كره به سمت كارايي و اثر بخشي بيشتر حركت مي كند. البته يك دليل اين اصلاح جاه طلبانه به اثرات بحران اقتصادي در آسيا در اوخر دهه نود بر مي گردد.که سبب شد تا توجه بیشتری به کارایی و اثر بخشی هزینه های بخش عمومی شود. (كيم و پارک، 2007)


مشاهدات در كشور كره

مشاهداتی كه تاكنون در اصلاحات سيستم بودجه ریزی كره ديده شده عبارتند از:
(1)مشكلات فني: زيرا كره هنوز در حال ساخت و طي كردن اولين مراحل سيستم مديريت عملكرد است.
(2)مشكلات سياسي و فرهنگي نيز مشاهده شده است به خصوص وقتي كه زمان استفاده از اطلاعات عملكردي در سازمان مي رسد.
همين مشكلات سبب شده است كه وزارتخانه ها و سازمان ها سعي كنند هر چه سريعتر توانايي هاي فني خود را بالا ببرند.
از طرف ديگریک مشکل موجود در كشور كره وجود تعداد زيادي سيستم ارزيابي از هم گسسته و غير يكپارچه مي باشد.
هم چنين مقاومت هاي بوروكراتيك و اداري نيز در سر راه اصلاح سيستم ديده مي شد.(کیم و پارک،2007)

نتايج كره:

شايد زود باشد كه بتوان اثرات اصلاح سيستم بودجه ريزي را در كشور كره ديد ولي شايد مهمترين نكته در اصلاح سیستم بودجه ریزی اين كشور اين است كه اگر اصلاحات سيستم بودجه ريزي به همراه اصلاحات ديگر در امور اداري و استخدامي باشد به نتايج بهتري مي توان دست يافت.بنابراین برای اجرای بودجه ریزی عملیاتی باید به اصلاحات اداری و استخدامی توجه ویژه ای شود.


درس هايي كه از تجربه كره مي توان گرفت عبارت است از:

اطمينان حاصل كردن از اين موضوع كه ساختار ها براي اصلاح سیستم بودجه ریزی مناسب است و در صورت عدم وجود ساختارهاي مناسب آنها نيز بايد اصلاح شود.

كشور غنا:
كشور غنا اصلاح سيستم بودجه ريزي خود به سمت سيستم بودجه ريزي عملياتي را در سال 1980 تحت عنوان چهار چوب هزينه هاي ميان مدت (MTEF) آغاز كرد. اين اصلاحات شامل تخمين منطقي هزينه ها بر مبناي مدل هاي اقتصادي كلان، برنامه ريزي استراتژيك، توجه بيشتر به خروجي ها و فعاليت ها مي شد.(روبرتس و آندریوس،2005)


نتايج و مشاهدات در كشور غنا

(1)بعد از اجرا ابتدا موفقيت هايي گزارش شد كه وزارتخانه ها قادر شده اند كه بودجه هاي 3 ساله كه همسو با اهداف، فعاليت ها و خروجی ها باشد ارائه دهند.
(2)يكي از مواردي كه فرآيند اصلاح را با مشكل روبرو كرد عدم حمايت رهبري سياسي بود
(3)یک مورد دیگر عدم هماهنگي ميان سيستم بودجه ريزي عمومي و سيستم حسابداري بود.

هم چنين عوامل و فاكتورهايي سبب شكست اين اصلاحات در كشور غنا شد:

(4)عدم توانايي در يكپارچه كردن همه منابع مالي، توانايي محدود در ارزيابي عملكرد. كمبود توانايي در زمينه قيمت گذاري فعاليت ها
(5)هم چنين رشد روز افزون ناپايداري در محيط اقتصادي اين كشور در فرآيند اصلاح اثر گذار بود.
(6)نظارت ضعيف و سيستم ضعيف جمع آوري داده ها نيز از ديگر مشكلات غنا در اصلاح سیستم خود بود.


كشور لاتويا :

اين كشور در ابتدا در سال 1995 از مدلي كه نيوزلند در اصلاح سيستم بودجه ريزي خود استفاده كرده بود استفاده كرد اما اين فرآيند به نتيجه نرسيد.
مجدداً در سال 2001، اين كشور اصلاح تدريجي سيستم بودجه ريزي خود كه شامل مواردی مانند:. برنامه ريزي استراتژيك هماهنگ میان سازمان ها، توسعه شاخص هاي عملكردي، بودجه ريزي ميان مدت، و سيستم دستمزد عملكرد-محوربود را آغاز كرد(بورنواتانا،2005)


مشاهدات كشور لاتويا:
اين كشور در اصلاح سيستم بودجه ریزی خود با موارد زير روبرو شد.
(1)عدم وجود توانايي لازم در سيستم اداري اين كشور جهت اجرای بودجه ریزی عملیاتی
(2)همچنين بدليل قوانين موجود در اين كشور هر وزارتخانه داراي نوعي استقلال مي باشد و به اين نحو داراي يكپارچگي نمي باشد كه براي اصلاح سيستم بودجه ریزی نياز است همه سازمان داراي هماهنگي با هم باشند.


كشور ليتواني :

در سال 2000 اصلاح سيستم بودجه ريزي به سمت بودجه ریزی عملیاتی را با ارتباطي كه ميان برنامه ريزي استراتژيك توسط دولت مركزي و برنامه ريزي استراتژيك توسط وزارتخانه ها ايجاد كرد، شروع كرد.

و هم چنين يك چارچوب قانوني براي اين كه قانون خدمات عمراني عملكرد محور باشد ايجاد كرد، كه البته هنوز به طور كامل اجرا نشده است.(بورنواتانا،2005)

مشاهدات كشور ليتواني:

(1)اصلاحات مربوط به سيستم بودجه ریزی اين كشور داراي يك روند تدریجی مي باشد.
(2)مشاهدات و مدارك نشان مي دهد كه اصلاحات مربوط به سيستم بودجه ریزی در اين كشور در زمينه بهبود عملكرد مالي موفق بوده است.
(3) البته بدليل وجود فرهنگ سازماني كه با ارزيابي عملكرد همخواني نداشت مقاومت هايي در اجراي اصلاح خدمات عمراني عملكرد محور وجود داشت.



كشور مالزي :

اين كشور جهت اصلاح سيستم مالي و عملكرد مالی خود 3 اصلاح را در نظر گرفت:
(1)بهبود سيستم بودجه ريزي (MBS) كه مفهوم آن همان سيستم بودجه ريزي بر مبناي عملكرد (PBB) بود.
(2)اصلاح سيستم مديريت عملكرد و اندازه گيري.
(3)اصلاح تقسيم بندي سيستم خدمات عمراني به سمت طبقه بندي بر مبناي ارزش خدمات براي جامعه.یعنی خدمات عمرانی بر این مبنا رتبه بندی شوند که چه ارزشی میتوانند برای جامعه ایجاد کنند.

مشاهدات كشورمالزی:

(1)اين كشور نيز در اجراي اين 3 نوع اصلاحات داراي روند تدريجي بود.
(2)چون اين اصلاحات به صورت يكپارچه و مرتبط با هم نيستند اين موضوع اثر بخشي را محدود كرده است شايد سبب و دليل اين موضوع وجود سطح بالاي تمركز گرايي در ميان سازمان هاي اين كشور باشد.

كشور روسيه :

اصلاح سيستم بودجه ريزي درخدمات عمراني در سال 2003 در اين كشور آغاز شد، كه در سال 2004 اصلاح در سيستم اداري جهت كمك به اصلاح كامل سيستم هاي مالي و بودجه ريزي كشور آغاز شد. كه بر مبناي اين اصلاحات وزارتخانه ها گزارشات بودجه اي عملكرد محور ايجاد كردند و همچنين ابتدا چندين پروژه پايلوت جهت ظرفيت سازي براي اجرای بودجه ریزی عملیاتی انجام شد.(ورهیجین،2007)


مشاهدات كشور روسيه:

(1)يك نكته اينكه كيفيت گزارشات عملكردي در سطح پايين مي باشد.
(2)همچنين اصلاحات مرتبط با خدمات عمراني ضعيف مي باشد.
(3)هم چنين توانايي هاي فني جهت اصلاح سیستم بودجه ریزی از كيفيت پاييني برخوردار مي باشد.
(4)از طرف ديگر شكاف و عدم هماهنگي در ميان سازمان هاي درگير در فرآیند بودجه ریزی سبب چند گانگي مي شود.
از طرف ديگر مشكلات در زمينه چگونگي ارتباط دادن بین عملكرد افراد و بودجه وجود داشت.



كشور تايلند :

از اواخر دهه 80 تايلند تلاش هاي چند باره اي جهت معرفي سيستم بودجه ريزي عملكرد محور(عملیاتی) انجام داد ولي حتي دولت هاي موفق در اين كشور هم با وجود اين تلاش ها در اين زمينه موفق نبودند.شايد مهمترين دليل كه سبب وجود اين علاقه و تلاش ها جهت معرفي سيستم عملكرد محور وجود داشت افزايش قيمتهاي نفتي بود كه اين سبب بحراني در اقتصاد اين كشور شد.
اين تلاش ها تا سال 97 ادامه داشت ولي مطالعات نشان مي داد كه تلاش ها موفقيت آميز نبوده است.(دیکسون،2005)
در سال 1997 با توجه به بحران اقتصادي پيش آمده در آسيا نياز و عزم جدي تر براي اصلاح سيستم بودجه ریزی بوجود آمد كه اين اصلاحات شامل 2 فاز بود كه عبارتند از:
معرفي سيستم بودجه برنامه اي و نظارت بر خروجي ها بود.
در فاز يك سعي شد كه در فرآيند بودجه ريزي بر برنامه ها و فعاليت ها تمركز شود، اما براي ادامه اين روند نياز به كنترل توسط سطوح بالاتر مديريتي می بود.
فاز دوم نيز مربوط به برقراري استانداردهايي براي كنترل مسائل مالي و عملكردي در وزارتخانه ها بود. اگر يك وزارتخانه به استانداردهاي مورد نظر دست مي يافت از يك امتياز ويژه براي دريافت پاداش برخوردار بود. هم چنين وزارتخانه ها بايد نسبت به نتايج پاسخگو بودند..


مشاهدات كشور تايلند:

(1)استاندارد هاي مالي كه در نظر گرفته شده بودند بسيار جاه طلبانه بود و براي سازمان ها بسيار مشكل بود كه به اين استانداردها دست پيدا كنند.
(2)سازمان ها خواستار اختيار بيشتر براي تغييرات بودجه بودند و اينكه كمتر تحت كنترل حكومت مركزي باشند ولي اين براي سطوح مركزي دشوار بود كه از وظايف كنترلي خود دست بكشند.
(3)مشكلاتي در راه آماده سازي بودجه و يكپارچه كردن بودجه همه سازمان ها كه وظايف آنها با هم تداخل نكند وجود داشت.
(4) عدم وجود ضرب العجل و فشار براي تغييرات به سازمان ها سبب كند شدن فرآيند تغيير در اين كشور شد
در سال 2001 با توجه به روي كار آمدن شينا واترا و علاقه او به اجراي سيستم بودجه ريزي عملياتي تلاش ها سرعت بيشتري گرفت تا اينكه در سال 2004 بودجه بر مبناي خروجيها( یا همان بودجه ریزی عملیاتی) تنظيم شد.
مطالعات نشان مي دهد كه وجود يك عزم جدي مانند زمان نخست وزيري دوران شيناو اترا در اجرای بودجه ریزی عملیاتی نقش مهمي دارا مي باشد.



كشور هاي حوزه بالكان (آلباني، بلغارستان، مقدونيه، صربستان):

در اين كشورها اصلاح سیستم بودجه ریزی به سمت بودجه ريزي عملیاتی مربوط به شهرداري ها بود و هر چند که روند اصلاحات در هر4 كشور متفاوت بود ولي در كل اصلاحات بودجه ریزی در هر 4 کشور تمركز بر افزايش استفاده از بودجه به عنوان ابزار سياستگذاري، ابزارعملياتی (مقايسه كردن با اهداف عملكردي)،ابزار برنامه ريزي مالي (پیش بینی شرایط مالی) وابزار ارتباطي (ارتباط با جامعه)داشتند.(گویس،2001)

مشاهدات مربوط به كشورهاي بالكان

اين اصلاحات به وسيله عوامل متعددي محدود مي شد.
(1)نقش سياستگذاري که از اجرای بودجه ریزی عملیاتی مد نظر بود به دليل تقسيم بندي هاي غير منطقي اختيار و پاسخگويي درسازمان ها ی هر 4 كشور محدود مي شد.
(2) نقش برنامه ريزي مالي که از اجرای بودجه ریزی عملیاتی مد نظر بود بدليل كمبود انگيزه و اشتياق براي برنامه ريزي به هم پيوسته چند ساله و بودجه ريزي محدود مي شد به ويژه در كشور بلغارستان این ضعف نمود بیشتری داشت.
(3)نقش ارتباطي که از اجرای بودجه ریزی عملیاتی مد نظر بود بوسيله سنت محافظه كاري در ارائه اطلاعات محدود مي شد بويژه در صربستان این ضعف نمود بیشتری داشت.
(4)نقش عملياتي که از اجرای بودجه ریزی عملیاتی مد نظر بود اگر چه هر 4 كشور داراي ظرفيت هاي فني بالايي مي باشند اما هنوز مشكلاتي در يكپارچگي اطلاعات دارند. كمبود اطلاعات عملكردي در آلباني و صربستان وجود دارد. البته اوضاع در بلغارستان و مقدونيه كمي بهتر مي باشد.
(5)به نظر مي رسد كه تغييرات تدريجي بهترين روند براي ايجاد تغييرات در اين كشورها مي باشد.
(6)هم چنين به نظر مي رسد پيشرفت هايي هر چند كوچك درتحقق نقش عملياتي مورد نظر از بودجه در این کشورها مي تواند مقدمه اي براي بهبود تغييرات در ديگر نقش هاي مدنظر باشد.


كشور تانزانيا :

اصلاحات در اين كشور در اواخر دهه 90 آغاز شد. اين اصلاحات جهت نظم بخشيدن به تصميمات مربوط به بودجه با هدف كاهش فقر بود.(رانشولت،2005)
چندين اصلاحات مدنظر قرار گرفت كه شامل اصلاحات سيستم مديريت عملكرد به عنوان يك بخش از استراتژي كاهش فقر، اصلاح حكومت های محلي، اصلاح خدمات عمومي و برنامه MTEF كه از آن به عنوان ابزاري جهت تخمين بهتر منافع هر طرح و مديريت هزينه ها با ديدگاه نتيجه محور استفاده مي شد.

تجربيات بدست آمده از كشور تانزانيا

(1)هزينه يابي بر مبناي مفروضات وپایه ضعيفي مي باشد و غير استاندارد مي باشد.
(2)بعضي از شاخص ها شفاف نمي باشد كه سبب مي شود عملكرد واقعی در بعضي مواقع در سازمان ها اندازه گيري نشود که این موضوع در امر بودجه ریزی موثر است.
(3)بعضي از وزارتخانه ها مراحل مربوط به اصلاح سیستم بودجه ریزی به سمت بودجه ریزی عملیاتی را پشت سر هم اجرا نمي كنند كه اين سبب كاهش اثر بخشي مي شود.

عوامل مرتبط با اجراي بودجه ريزي عملياتي با توجه به تجربيات كشورهاي در حال توسعه:

1)فضاي اقتصادي

عدم پايداري در فضاي اقتصادي جامعه و كشور مي تواند اجراي سيستم بودجه ريزي عملياتي را با شكست روبرو كند اين موضوع را تجربه كشور غنا نشان مي دهد (روبرت و آندريوس، 2005).شاید دلیل اجرای بهتر بودجه ریزی عملیاتی در کشورهای در حال توسعه ثبات اقتصادی در این کشورها میباشد.


2)انگيزه و اشتياق براي تغيير و اصلاح سیستم بودجه ریزی

تجربيات و مطالعات انجام شده در كشور غنا (روبرت و آندريوس، 2005)، تايلند (ديكسون، 2005)، لاتويا، لتوني و روسيه (ورهمجين، 2007)و كشورهاي بالكان (گويس، 2001) نشان مي دهد كه انگيزه و اشتياق براي تغییر سيستم بودجه ريزي بسيار مهم است كه اين موضوع مي تواند شامل موارد زير باشد.
مشوق هاي لازم براي سازمان ها كه به تغيير تشويق شوند كه پاداش و تنبيه بر مبناي عملكرد مي تواند از اين مواردباشد، هم چنين انعطاف پذيري بيشتر در بودجه سازمان ها و همچنين ايجاد ضربت العجل براي تغييرات از دیگر مشوق ها میباشد.


3)رهبري (سياسي، مديريتي)

تجربيات كشورهاي غنا (روبرت و آندريوس، 2005)، تايلند (ديكسون، 2005)، تانزانيا (رونشولت و آندريوس، 2005) و بوليوي نشان مي دهد كه رهبري سياسي و مديريتي سازمان ها در اصلاح سيستم بودجه ريزي بسيار مهم است كه اين عامل مي تواند به صورت زير توصيف شود.
وجود تعهد و الزام گاهي در ميان مديران ارشد بسیار مهم است كه وجود اين تعهد مي تواند كمك كند تا بتوان بر مقاومت هايي كه در سر راه تغيير بودجه ریزی به سمت بودجه ریزی عملیاتی بوجود مي آيد غلبه كرد. هم چنين اين تعهد سبب مي شود تا تحركي كه در ابتدا تغيير هر سيستم بوجود مي آيد رو به سكون نرود. و تلاش های آغاز شده در جهت تغییر بودجه ریزی به بودجه ریزی عملیاتی رو به سکون نرود و ادامه یابد.


4) قوانين حمايتي و تقويتي

تجربيات بوليوي و هم چنين مطالعات در كشور آمريكا (ملكر و ويلوگبي) و کشورهای توسعه یافته نشان مي دهد كه اين عامل نيز بر اصلاح سيستم بودجه ريزي و برقراري سيستم بودجه ريزي عملياتی بسيار مهم است بنابراين خط مشی هاي شفاف و واضح در حمايت از مديريت بر مبناي عملكرد، و هم چنين ايجاد مكانيزم هايي كه بتواند اجرا بودجه ریزی عملیاتی را تقويت كند كه اين مکانیزم ه انيز با وضع قوانين شفاف عملي مي شود.


5)در بر گرفتن شهروندان و سازمان ها(توجه به تمام ذینفعان):

حضور افراد از واحدهاي متعدد دولتي در تعريف ابعاد اندازه گيري و هم چنين فرآيند هاي اجراي سيستم مي تواند بر اجراي سيستم بودجه ريزي اثر گذار باشد.
هم چنين حضور ذينفعان جامعه كه همان نمايندگان شهروندان مي باشند نيز در هدفگذاري ها مهم مي باشد.
اين در تجربيات بوليوي و لیتوانی و لاتویا و روسیه مشخص بود.


6)فساد اداري:

تجربيات كشور بوليوي و غنا نشان داده است كه فساد اداري در سازمان ها نيز مي تواند بر اجراي سيستم اثر گذار باشد.و سبب شکست در اجرای بودجه ریزی عملیاتی و اصلاحات مرتبط با آن شود.


7)سرعت اصلاحات مربوط به سيستم بودجه ريزي

تجربيات غنا، تايلند، ويتنام، لاتويا، ليتواني و روسيه و کره نشان مي دهد كه سرعت زياد اصلاحات مربوط به تغییر سیستم بودجه ریزی به سمت بودجه ریزی عملیاتی يا سرعت كم اصلاحات مربوط به تغییر سیستم بودجه ریزی به سمت بودجه ریزی عملیاتی تاثيرات متفاوتي بر اجرا ندارند. در واقع تجربيات كشورها بيان مي كند كه تفاوت چنداني ميان سرعت بالاي اصلاحات و يا سرعت تدريجي و كم اصلاحات وجود ندارد بلكه هر كشوري نياز است با توجه به فرهنگ و آمادگي سيستم خود اصلاحات مرتبط با اجراي سيستم بودجه ريزي عملیاتی را انجام دهد.


(8) فرهنگ سازماني

ارزش هاي سازماني، عوامل فرهنگي در سازمان كه شامل فرهنگ تمركز يا عدم تمركز، فرهنگ سياسي و فرهنگ رازداري(محافظه کاری) در سازمان می باشد در اجرای بودجه ریزی عملیاتی در کشورهای در حال توسعه اثر گذار است كه اين درمطالعات كشور غنا،‌ تايلند، بوليوي و كشورهاي حوزه بالكان مشاهده می شد.


(9)تغييرات انتخاباتي:

تغييراتي كه به موجب انتخابات پیش مي آيد مي تواند بر اراده های سياسي در جهت اصلاح سيستم بودجه ريزي اثر گذار باشد. رهبران و دولتمردان جديد ممكن است علاقه اي به ادامه دادن اصلاحات مرتبط با بودجه ريزي نداشته باشند.
در واقع انتخابات ها بر اراده ها سياسي اثر مي گذارد و ممكن است آنها را تغيير دهد كه اين را تجربيات كشور غنا، لاتويا، ليتواني و روسيه نشان مي داد.شاید تایلند بهترین مثال باشد که با توجه به روی کار آمدن نخست وزیر جدید(شیناواترا) و توجه بسیار او به اصلاح سیستم بودجه ریزی در دوران او اصلاحات بودجه ریزی با سرعت بیشتری پیش رفت.


10)انواع اندازه گيري ها و شاخص های اندازه گیری:
شايد يكي از مهمترين فاكتورهايي كه با اجراي سيستم بودجه ريزي عملياتي در ارتباط است همين فاكتور باشد در واقع در اجراي سيستم بودجه ريزي عملياتي همانطور كه تجربيات كشورهاي توسعه يافته نشان می داد تجربيات كشورهاي در حال توسعه مانند تانزانيا نیز اين موضوع را تایید میکرد،كه شاخص ها و مقياس هاي شفاف و واضح برای اندازه گیری عملکرد امري ضروري در اصلاح سیستم بودجه ریزی مي باشد.
البته این چند عامل فقط تعدادی از عوامل مربوط و موثر در اجرا بودجه ریزی عملیاتی بود و عوامل دیگری نیز با اجرای بودجه ریزی عملیاتی در ارتباط میباشند.
در جدولی که در ادامه در صفحه بعد می آوریم عوامل ارائه شده در این مقاله که با توجه به تجربیات کشور های در حال توسعه با اجرای بودجه ریزی عملیاتی در ارتباط است به صورت خلاصه ارائه می دهیم.





عامل توضيحات مربوط به عامل كشور مشاهده شده
ثبات اقتصادي عدم ثبات در سيستم اقتصادي موجب شكست اصلاحات سيستم مي شود. غنا (روبرتس و آندريوس،2005)
انگيزه و اشتياق براي تغيير سيستم بودجه ريزي وجود انگیزه ميان سازمان هاو مديران برای اجرای بودجه ریزی عملیاتی غنا، تايلند (ديكسون 2005)، لاتويا، ليتواني و روسيه (ورهجين،2007) و بالكان (گويس، 2001)
قوانين حمايتي و تقويتي خط مشي ها و قوانين شفاف و روشن سبب اجراي بهتر بودجه ریزی عملیاتی مي شود. بوليوي (مونتس،‌2005)
توجه به تمام ذينفعان در امر اجراي بودجه ريزي عملياتي توجه به خواسته هاي تمام افراد درگير از جمله شهروندان عامل مؤثري مي باشد. بوليوي، غنا ، تانزانيا
رهبري (سياسي و مديريتي) وجود علاقه و اشتياق در سطوح مديريتی و سياسي در سازمان ها و قانونگذاري به اجراي سيستم بودجه ريزي عملياتي غنا(روبرتس و آندريوس 2005)،‌ تايلند. (ديكسون،‌2005)، روسيه.
فساد اداري وجود فساد اداري مي تواند به عنوان عاملي در جهت شكست سيستم اجراي بودجه ريزي عملياتي باشد بوليوي، غنا، كشورهاي بالكان
فرهنگ سازماني فرهنگ سازماني در زمينه تمركز يا عدم تمركز، فرهنگ سياسي و محافظه كاري عوامل مهمي در اجراي سيستم مي باشد. غنا، تايلند، بالكان، ليتواني
تغييرات انتخاباتي تغييراتي كه به موجب انتخابات در يك كشور پيش بيني مي آيد سبب تغيير در اراده ها و انگيزه ها در زمينه اجراي سيستم بودجه ريزي عملياتي مي شود تايلند، لاتويا، ليتواني
انواع اندازه گيري ها و شاخص هاي اندازه گيري تعريف شاخص ها ي اندازه گيري و عملكردي مناسب نقش مهمي در اجراي سيستم بودجه ريزي عملياتي دارد. در اكثر كشورها اين موضوع ديده مي شود. مانند غنا، تايلند، ليتواني، كشورهاي بالكان
سرعت اصلاحات مربوط به سيستم بودجه ريزي تجربيات كشورها نشان مي دهد كه سرعت كم يا زياددر اجرای اصلاحات مربوط به بودجه ریزی عملیاتی تفاوت چنداني در موفقيت يا عدم موفقيت بودجه ریزی عملیاتی ندارد. لاتويا، لیتواني، روسيه، غنا، تايلند، ويتنام

عوامل مرتبط با اجراي بودجه ریزی عملياتي با توجه به تجربيات كشورهاي در حال توسعه.

نتيجه گيري:

مقالات و مطالعات موجود در زمینه بودجه ریزی عملیاتی بیان میکند که در اجرای بودجه ریزی عملیاتی مانند هر موضوع دیگری توجه به تجربیات کشورهای دیگر بسیار مفید میباشد.
در کشور ما مطالعات مربوط به بودجه ریزی عملیاتی بیشتر تمرکز بر تجربیات کشورهای توسعه یافته داشته است.البته در مورد بررسی تجربیات کشورهای در حال توسعه نیز مطالعات کم ولی با ارزشی انجام شده است.
در این مقاله که به عنوان مقدمه ای برای مقالات آینده بودسعی شد به مرور بسیار مختصرچند کشور در حال توسعه که به سمت اجرای بودجه ریزی عملیاتی رفته اند پرداخته شود و نتایج بدست آمده در آنها با استفاده از مطالعات انجام شده در آن کشورها به صورت تیتروار آورده شدو در انتها عوامل مرتبط با اجرای بودجه ریزی عملیاتی به صورت خلاصه در جدولی ارائه شد.
همانگونه که در تجربیات این کشورها دیده میشود در اجرای بودجه ریزی عملیاتی عوامل گسترده ای نقش دارند که حضور یا عدم حضور هر عامل میتواند در اجرای بودجه ریزی عملیاتی نقش داشته باشند.
البته این چند عامل ارائه شده در این مقاله فقط تعدادی از عوامل مربوط و موثر در اجرا بودجه ریزی عملیاتی بود و عوامل دیگری نیز با اجرای بودجه ریزی عملیاتی در ارتباط میباشند. که جا دارد در مقالات دیگر به آن ها پرداخته شود.
این مقاله به عنوان تلاشی در راستای توسعه ادبیات موجود در زمینه بودجه ریزی عملیاتی در کشورمان بود که امید است در مقالات دیگر به تفصیل به تجربیات کشورهای دیگر به ویژه کشورهای در حال توسعه در زمینه بودجه ریزی عملیاتی بپردازیم زیرا به نظر میرسد این کشورها از نظر ساختار اداری ،فرهنگی و... همخوانی بیشتری با ساختارهای کشورمان دارند بنابراین تجربیات آنها در جهت اجرای بودجه ریزی عملیاتی برای کشورمان مفید تر میباشد

منابع:

1.Bowornwathana, B., and O. Poocharoen. “Managing Reforms: The Politics of
Organizing Reform Work”. Public Organization Review 5 (3) . 2005:233
2.Dixon, Geoff. 2005. "Thailand's quest for results-focused budgeting". International Journal
of Public Administration 28. 2005. (355-270).
3.Guess, George M. "Decentralization and municipal budgeting in four Balkan states."
Journal of Public Budgeting, Accounting & Financial Management 13 (3): 2001:397-436.
4.Hill, Herb, and Matthew Andrews"Reforming budget ritual and budget practice:the case of performance management implementation in Virginia". International
Journal of Public Administration 28 . 2005. 255-272.
5.Kim John M ,and Park Nowook,”performance budgeting in korea”,OECD journal on budgeting,2007,vol.7,No.4
6.Roberts, John, and Matthew Andrew." Something funny happened on the way to
reform success: The case of budget reform implementation in Ghana."International Journal of Public Administration 28. 2005:291-311.
7.Ronsholt, Frans E and Matthew Andrews "Getting it together or Not. An
analysis of the early period of Tanzania's move towards adopting performance
management systems". International Journal of Public Administration 28 . 2005.313-336.
8.Verheijen, Tony, and Yelena Dobrolyubova. 2007. "Performance management in the
Baltic states and Russia: Success against the odds?" International Review of Administrative Sciences 73 (2): 2007:205-215.
9.willoughby Katherine,”The psychology of performance management:think locally,act locally”,public administration review,2009,790


نرم افزار بودجه ريزي عملياتي الماس

اين نرم افزار امکانات زیر را در اختيار کاربر قرار مي دهد: جهت دانلود بروشور نرم افزار روی لینک زیر کلیک نمایید:

دانلود بروشور شرکت

جهت اطلاع از فعالیتها و خدمات شرکت و دریافت بروشور گروه مشاوران پنکو روی لینک زیر کلیک نمایید:

فيلم هاي آموزشي

مجموعه فیلمهای آموزشی محاسبه قيمت تمام شده ، بودجه ريزي مبتنی بر عملکرد را از طریق آدرس زیر دانلود نمایید: