مقالات و مستندات  \  مقایسه تحلیلی هزينه یابی و بودجه ریزی ورزشی دانشگاه‌های ایران در سال‌های 1387-1377

مقایسه تحلیلی هزينه یابی و بودجه ریزی ورزشی دانشگاه‌های ایران در سال‌های 1387-1377


حمیدرضا مقصودی ایمن ، دکترفریده‌هادوی و علی مقصودی ایمن

چکيده

به كليه روش‌هايي كه برای شناسايي، كشف و تعيين هزينه‌هاي تشكيل دهنده خدمات يا محصولات مي گردد، هزينه يابي گويند. هدف از اجراي اين تحقيق، مقایسه وضعیت هزینه یابی و بودجه ریزی در فوق برنامه ورزشی دانشگاه‌ها با ده سال قبل است. در این تحقیق، وضعیت بودجه هزینه شده برای برنامه‌های ورزشی دانشگاه‌ها در سه بخش(آموزشی، تفريحی و مسابقات قهرمانی) به تفکیک دختران و پسران توصیف و با سال 1377(ده سال پیش از اجرای تحقیق)مورد مقایسه قرار خواهد گرفت.
در این تحقیق از پرسشنامه محقق ساخته(روايي صوری قابل قبول و پایایی با الفای کرونباخ 89/0) استفاده شده است. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه دانشگاه‌های ایران و نمونه آماری تحقیق 41 دانشگاه از مجموع 60 دانشگاه تحت پوشش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری می باشد که به صورت تصادفی ساده انتخاب شده اند. تحقیق حاضر از نوع تحقیقات علی مقایسه ای می باشد. مقایسه نتایج تحقیق حاضر با نتایج تحقیق ده سال قبل، برگرفته از رساله دکتری(تندنویس، 1377) و برای مقایسه و سنجش میزان فرایند رشد و میزان اختلاف متغییرها، از طریق روش آمار استنباطی(آزمون ویلکاکسون) در سطح(05/0) انجام شده است.
یافته‌های تحقیق نشان داد از مجموع 000,000,903,18 ریال کل بودجه هزینه شده، 4/44 درصد برای دختران و 6/55 درصد بودجه به بخش پسران اختصاص یافته و همچنین از مجموع کل بودجه هزینه شده 8/26 درصد به برنامه‌های آموزشی، 2/29 درصد به برنامه‌های تفریحی و 44 درصد به ورزش قهرمانی اختصاص یافته است. میانگین سرانه بودجه هزینه شده هر دانشجو 1342 ± 55729 ریال می باشد. همچنین یافته‌های تحقیق نشان داد بین سرانه بودجه هزینه شده موجود در فوق برنامه دانشگاه‌ها با ده سال قبل در سطح(05/0) اختلاف معنادار وجود دارد.

كليد واژه: بودجه ریزی، هزینه یابی، فوق برنامه ورزشی دانشگاه‌ها، آموزشی، تفریحی و ورزش قهرمانی


مقدمه:
مديران سازمان‌ها سه وظيفه اساسي(برنامه ريزي، هماهنگي و كنترل) را براي اداره سازمان خود دارند و بودجه موجب بهبود و تقويت وظايف مديران مي گردد و يكي از ابزارهاي مورد استفاده مديريت براي تصميم گيري و تعيين اهداف، بودجه مي باشد(خشائي، 1385). برنامه ریزی فرایندی دورن نگر به منظور تحقق منطقی مجموع فعالیت‌ها و کشیدن طرح و نقشه برای آینده و پیش بینی راه‌های درست دست یابی به آن می باشد. همچنین از بودجه به عنوان ابزار برنامه ريزي، به منظور تنظيم سياست‌هاي مالي براي مقاصد اقتصادي استفاده شده و بودجه ابزار مناسبی برای تخصیص منابع محدود بر اساس اولویت‌های برنامه ریزی شده می باشد(پيله رودي، 1375) اصطلاح بودجه يا بودجه ريزي مترادف هم بكار برده شده و موجب مي شود که طي يك دوره خاص آتي، كلیه اهداف و سياست‌هاي سازمان معلوم گردد. اما از لحاظ مديريتي، بودجه يك طرح نسبتا كامل براي بكارگيري و تخصيص كارآمد و اثر بخش منافع سازمان‌ها در يك دوره معین است و بودجه ريزي، به معني برنامه ريزي و كنترل است(خشائي، 1385). تحقق اهداف سازمان‌ها در گرو برنامه ریزی و بودجه بندی صحیح است(سهیلی، 1386). فرایند بودجه ریزی از هنگام تشکیل یک سازمان شروع می گردد و برای ادامه فعالیت نیازمند منابع مالی دارد.(دل انگیزان و محمد نژاد، 1387) بنابراين لازم است كه هر مؤسسه، بودجه فعاليت‌ها يا وظايف در را بطور دقيق تعريف كند از سويي ديگر بدون بودجه، موسسات بي هدف بوده و جهت فعاليت‌ها و اهداف آن‌ها نامعلوم است. البته حتي در صورت وجود بودجه نيز ممكن است موسسه به اهداف خود نایل نشود ولي حداقل كنترل بودجه اي موجب شناخت انحراف عملكرد از برنامه و اتخاذ تدابير لازم براي رفع آن خواهد شد(خشائي، 1385).
بودجه منشاء اثربخشي در سازمان است و سبب دسترسي به اهداف و سياست گزاري‌هاي سازمان مي گردد(خشائي و خطيبي، 1386). بودجه بندي موجب طرح ريزي‌هاي دوره اي، بهبود هماهنگي و همچنين کمی كردن طرح‌ها مي گردد و كليه طرح‌ها را در يك جهت سوق مي دهد. بودجه چارچوبي را براي اندازه گيري و ارزيابي عملكرد مديريت (كنترل دوره اي بودجه) فراهم مي كند. مديريت خوب و بودجه ريزي صحيح مجموعاً، ثمرات بسياري دارد ولي يك بودجه خوب، به تنهایي و بدون وجود يك مديريت مطلوب حاصلي به بار نمي آورد(خشائي،1385).
بودجه ریزی دولتی یک وسیله موثر برای سازمان دهی اطلاعات مدیریت برای تصمیم گیری صحیح مرتبط با تخصیص منابع مالی محدود می باشد(مهدوی، 1387) سازمانهای دولتی به سه دليل عمده به بودجه ريزي نيازمندند:(رضایی نژاد، 1375)
- نشان دادن مفهوم مالي برنامهها.
- شناساندن منابع مورد نياز اجراي برنامهها.
- بدست آوردن معيارهاي سنجش، نظارت و كنترل نتيجهها در مقايسه با سایر برنامهها.
بودجه به سندی اطلاق می شود که در آن دخل و خرج دولت برای مدت معینی پیش بینی و به تصویب می رسد مدت مزبور را اغلب یک سال است. بودجه کل کشور برنامه مالی دولت است که برای یک سال مالی تهیه و حاوی پیش بینی در آمد‌ها و سایر منابع اعتبار و برآورد هزینه‌ها برای انجام عملیاتی که منجر به نیل به اهداف دولت می شود می باشد(موسی خانی و منشی زاده، 1382) که شامل:
1) بودجه عمومی دولت
الف: بودجه عادی برای وزارت خانه‌ها و موسسات دولتی
ب: بودجه عمرانی برای اجرای برنامه‌های عمرانی تشکیل شده است.
2) بودجه شرکت‌های دولتی
3) بودجه موسساتی که تحت عنوانی غیر از عناوین فوق در بودجه کل کشور منظور می شود.
دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی مسئول کشف و نشر دانش و فراهم سازی و یادگیری عالی برای تربیت نیروی انسانی متخصص و کمک به توسعه جوامع هستند. اساسی ترین نظام مدیریتی دانشگاه‌ها را نظام مالی تشکیل می دهد و هر گونه تغییر کوچک در محیط بیرونی و درونی دانشگاه ممکن است بر کارایی و اثر بخشی نظام مالی آن تاثیر گذارد(ساکتی و سعیدی،1386). بودجه ریزی برای اجرای برنامهها در دانشگاهها و موسسات آموزش عالي صرفاً براساس آئين نامهها و مقررات اداري مالي و توسط هيئتهاي امناي مربوطه اداره میشود. اعتبارات هزينه اي از محل بودجه عمومي دولت براساس قيمت تمام شده به دستگاههاي اجرايي ياد شده اختصاص مييابد. اعتبارات هزينه اي تملك داراييهاي سرمايهاي و اختصاصي اين موسسات كمك تلقي شده سهم دولت در هزينههاي آموزش عالي بخش دولتي بر مبناي هزينه سرانه تعيين میشود(ماده 49 قانون برنامه چهارم)
در لایحه برنامه پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی(پیشرفت و عدالت) كليه دستگاه‌هاي اجرايي مكلفند به منظور توسعه ورزش همگاني و ورزش قهرماني و توسعه زير ساخت‌هاي ورزشي، دستگاه‌هاي يك (1) درصد از اعتبارات خود را در امر تربيت بدني و ورزش هزينه نمايند(ماده 16 لایحه برنامه پنجم) . همچنین بر اساس برنامه‌های توسعه اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی(ماده 49 قانون برنامه چهارم) هم چنین بند 32 سیاست کلی برنامه پنجم توسعه کشور و ماده 196 لایحه برنامه پنجم (پیشرفت و عدالت)، كليه وزارتخانه‌ها و موسسات دولتي ملزم به تبدیل بودجه ریزی سنتی به بودجه عملیاتی و تغییر در نظام بودجه ریزی و بازنگری و تحول اساسی در سیستم بودجه ریزی به منظور دستیابی به بهای تمام شده فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی و تعیین هزینه سرانه دانشجو به منظور دریافت سهم بودجه خود از بودجه عمومی دولتی از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری هستند(ساکتی و سعیدی، 1387)
روش بودجه ریزی در سازمان‌های دولتی ترکیبی از روش بودجه ریزی سنتی و بودجه ریزی برنامه ای است که اطلاعاتی جامع در مورد نتایج هزینه صرف شده اعتبارات و میزان اثر بخشی و کارآیی آن در دست نیست(قارون، 1375). همچنین به علت محدود بودن منابع و عدم ارتباط مشخص بین بودجه عملیاتی هر دستگاه و نبود امکان پایش دقیق فعالیت‌ها، تکیه بر چانه زنی در جذب اعتبارات بیشتر برای توسعه واحد‌ها موجب بروز مشکلاتی در تنظیم بودجه دولت و عدم استفاده از آن گردیده است(همتی و همکاران، 1388). روند بودجه‌ريزي فعلي بخش آموزش عالي مبتني بر مدل بودجه‌ريزي خطي سنتي مي‌باشد كه مدل ساده بودجه ريزي مبتني بر شكستن اجزای اعتبار به اجزای داده مي باشد و با اختصاص مبالغ به ريزداده‌ها اعتبارات را توزيع مي‌نمايد(قارون، 1386).
بنابر آنچه گفته شد اهداف الگوي هزينه‎يابي ورزشی در دانشگاه‌ها و موسسات آموزش‎عالي ايران را مي‎توان چنين برشمرد.
- تشخيص هزينه كل تمامي فعاليت‎هاي ورزشی دانشگاه‌ها يا موسسه آموزش‎عالي
- بدست آوردن معياري از هزينه سرانه ورزش دانشجویي براي تخصيص بودجه
- فراهم كردن امكان مقايسة سطح هزينه‎بري فعاليت‎هاي ورزشی در دانشگاه‌ها
- پايه‎ريزي نظام كارآمد تخصيص و مديريت منابع در داخل دانشگاه‌ها
- درك و شناخت بهتر از نحوة مصارف بودجه در ورزش دانشجویی و بكارگيري بهتر آن ها.
- فراهم كردن اطلاعات پايه موردنياز براي قيمت‎گذاري خدمات ورزشی به منظور جذب منابع مالی
صاحب نظران بر این باورند که اولین مرحله از طرح ریزی و پیش بینی یک برنامه، داشتن اطلاعات و ارقام دقیق و واقعی در مورد موضوع تحقیق مورد نظر ميباشد. گستردگی و تنوع برنامههای فوقبرنامه(آموزشی، تفریحی و ورزش قهرمانی) در دانشگاهها و اجرای این برنامه‌ها، اهمیت برنامهریزی دقیق در خصوص تامین بودجه، منابع مالی را آشکار میسازند(مظفری، 1383).
سازمانهای مختلفی به نوعی درگیر فعالیتهای ورزشی ميباشند و از فعالیتهاي ورزشی در جهت ساختن اجتماع سالم و پویا استفاده مينمایند و دانشگاهها نیز از این قاعده مستثنی نیستند. فوقبرنامه ورزشی در دانشگاهها یکی از مهم ترین فعاليتهايي است که ميتواند برای آموزش مهارتهای زندگی و اجتماعی به دانشجویان مورد استفاده قرار گيرد(اودونوگیو و بویلان ، 2004) از این رو تمام دانشجویان بايد از بهترين امكانات مادی و کالبدی ورزش برخوردار باشند، تا توان بالقوه و آمادگي جسماني و روحي خود را بهبود بخشيده تا با نشاط و شادابي نقش مؤثرتري در توسعه پايدار ورزش دانشگاه ايفاي نمايند. براي دستيابي به اين هدف غايي، علاوه بر تدوين سياستها و برنامهریزی مدون برای فوقبرنامه دانشگاه‌ها، تأمين منابع انسانی، ايجاد امكانات و زیرساختهای ورزشی، داشتن بودجه مناسب و مکفی و تامین منابع مالی و کنترل هزینهها برای اجرای برنامهها الزامياست.
در مطالعات تطبیقی و مرور تحقیقات سازمان یافته در آموزش عالی جهان، گسترش دانشگاهها و افزایش شمار دانشجویان(نیکلاس، 2005) و محدودیت منابع مالی و مسئله انتقال به اقتصاد دانش بنیان از جمله دلایل توجه به شاخص‌های عملکردی و نقش آن‌ها در کیفیت آموزش عالی می باشد(خورشیدی و قورچیان، 1379) و با عنایت به تغییرات ساختاری در آموزش عالی که از مهمترین آن؛ افزایش تقاضا برای آموزش عالی؛ افزایش شمار دانشجویان به ویژه دانشجویان دختر؛ تغییر و تنوع در منابع مالی دانشگاه ها در سال‌هاي اخير(عمادزاده و همکاران، 1388) از جمله عواملی هستند که لزوم طراحی نظام مالی و سیستم بودجه بندی استاندارد در دانشگاه‌ها، به ویژه در فوقبرنامه ورزش برای اجرای فعالیت‌های ورزشی بر اساس بوجه سرانه ایجاب می نماید و لزوم مقایسه و بازبینی وضعیت بودجه هزینه ای در فعالیت‌های ورزشی فوقبرنامه دانشگاهها را بیش از پیش طلب مينماید.
يكي از ابزارهاي مديريتي براي ايجاد توانايي در تعيين هزينه‌هاي واقعي در ارتباط با توليد يك محصول يا خدمت تكنيك «هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت» (ABC) است. این سیستم یکی از سیستم‌های نوین هزینه یابی محصولات و خدمات است که نیازهایی از قبیل محاسبه صحیح بهای تمام شده محصول، بهبود فرایند تولید، حذف فعالیت‌های زائد، شناخت محرک‌های هزینه، برنامه ریزی عملیاتی و تعیین راهبردهای توسعه ای را برآورده می سازد. بودجه بندی بر مبنای فعالیت، بهبود مستمر را تسهیل و فرصت‌های کاهش هزینه‌ها و همچنین حذف فعالیت‌های فاقد ارزش افزوده را مشخص می کند و اگر فعالیتی دارای فلسفه توجیهی، متقاضی و حتی ارزش افزوده نباشد، زمینه حذف، تعدیل یا بهبود آن را فراهم می کند. در مجموعه اقدامات لازم برای دستیابی به هدف‌های سازمانی را به حداقل ممکن کاهش می دهد(عزیزی و مدرس، 1379).
ضرورت انجام چنین تحقیقی همانند سایر تحقیقات مقایسهای، نه تنها امکان توصیف وضعیت سرانه بودجه هزینه شده در فوقبرنامه ورزشی دانشگاهها را به صورت شفاف فراهم میآورد، بلکه امکان تعیین سیر صعودی، نزولی یا عدم تغییر عوامل مورد تحقیق را در یک دوره زمانی ده ساله(بین برنامه دوم و چهارم توسعه) ممکن میسازد و نتایج حاصله از این تحقیق میتواند موجب بازبینی نحوه هزینه یابی و بودجه ریزی فوقبرنامه دانشگاهها گردد و گامی در جهت برنامه ریزی برای هزینه یابی بر مبنای فعالیت و بودجه ریزی عملیاتی در ورزش دانشگاه‌ها متناسب با تعداد دانشجو(محرک هرینه) توسط مسئولین دانشگاه موثر واقع گردد.
در بررسی مروری بر پژوهش‌ها در خصوص بودجه‏ريزي دولتي در ايران نشان از عدم وجود سيستم هماهنگ اطلاعاتي موثر و مفيد در مديريت مالي سازمان‌هاي دولتي می باشد(فرزیب، 1381). با توجه به ضرورت استقرار نظام مالی در دانشگاه‌ها، پژوهش‌ها در خصوص هزينه‎هاي آموزش‎عالي ايران در سال‌هاي اخير، حاکی از مواجهه دانشگاه‌ها با بسياري از محدوديت‎ها، كه مهم‎ترين آن محدوديت‎هاي مالي بوده است که مجبور به بازبيني و سازماندهي مجدد مكانيزم‎هاي كسب درآمد و تخصيص منابع خود نيز بوده‎اند. در حالی که واقعيات حاكي از این است كه اگرچه قدر مطلق منابع در دسترس دانشگاه‌ها افزايش يافته است اما منابع دريافتي به ازای هر دانشجو يا به عبارتي بودجه سرانه به همان اندازه افزایش نيافته است، در حالی كه با رشد سريع متقاضيان خود مواجه بوده‎‎اند(قارون، 1388) و با توجه رشد مثبت اعتبارات آموزش عالی و افزایش سهم نسبی این بخش، شاخص‌های مالی این بخش تا زمانی که روند تعداد دانشجویان را در نظر نگیرد، نمی تواند به عنوان ملاکی از بهبود وضعیت این بخش محسوب شود.(توفیقی، 1382) و هنوز رقم دقیقی از سرانه دانشجویی در کل دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی وجود ندارد(قطبی، 1384).
همچنین بررسی پژوهش‌ها در خصوص وضعیت بودجه فوق برنامه ورزشی دانشگاه‌ها حاکی از کمبود بودجه و اعتبارات مالی است و اعتبارات تعیین شده صرف امور دیگری غیر از تربیت بدنی ميگردد(کریمی، 1374) و ضابطهای مشخص در بخش اعتبارات و امور مالی ورزش دانشگاهها وجود ندارد(دارابی، 1376) بودجه صرف شده برای فعالیتهای فوقبرنامه در دانشگاهها یکسان نبوده و به بزرگی و کوچکی دانشگاهها از نظر تعداد دانشجو و فعالیت فوقبرنامه بستگی ندارد(تندنویس، 1375). در پژوهشی دیگر يزدانيفاروقي(1374) در خصوص مقایسه وضعیت فوق برنامه دانشگاه‌های ایران با فوق برنامه کشورهای آسیای میانه اعلام کرد که دانشگاههای ايران 6/51 درصد و در كشورهاي آسياي ميانه 2/42 درصد با كمبود بودجه مواجهه میباشند. کریمی(1374) در پژوهش خود پیشنهاد میکند میزان بودجه مربوط به ورزش با توجه به تعداد دانشجو هر دانشگاه از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تعیین و فوقبرنامه دانشگاهها را ملزم به اجرای مصوبه نمایند..
‏ دارابی(1376) در پژوهش خود بودجه هزینه شده در فوق برنامه دانشگاه‌ها را 1296116000 ریال و سرانه کل بودجه ورزشی را 16050 ریال به ازای هر دانشجو شرکت کننده در برنامه‌های فوق برنامه اعلام کرد. كريميان و تندنويس(1383) در پژوهشی اعلام نمودند که بين کل بودجه هزينه شده با تعداد کل دانشجويان شرکت کننده در مسابقات رابطه معناداري وجود دارد. همچنین آفرينش خاكی و همکاران(1384) در پژوهش خود در خصوص ديدگاه‌هاي اعضاي هيات علمي، مربيان، ورزشكاران و مديران در مورد چگونگي توسعه ورزش همگاني اعلام کردند که بين ديدگاه گروه‌هاي مورد مطالعه در مورد نقش بودجه ورزش همگاني در توسعه ورزش همگاني تفاوت معني داري وجود داشت.
علي زاده و تجاري(1385) در پژوهشی اعلام نمودند از ديدگاه صاحب نظران در بخش مالي ميزان اعتبارات مربوط به نگهداري فضاي ورزشي(57درصد)، اعتبارات مربوط به تعميرات فضاي ورزشي(57درصد) و در بخش مديريت و برنامهريزي ساختار مالي مناسب براي نظارت و ارزشيابي(67درصد) از مهم ترين عوامل اثرگذار بر افزايش بهره وري از اماکن، تاسيسات و تجهيزات ورزشي است. در حالی که در پژوهش دارابی(1376)به دلیل عدم وجود ضابطهای مشخص در بخش اعتبارات و امور مالی ورزش دانشگاهها، بودجه به عنوان عامل تاثیر گذار بر ارتقای کمی و کیفی فوقبرنامه ورزشی در دانشگاههای مستقر در تهران مبنای قضاوت قرار نگرفت.
طالب پور(1386) اعلام کرد با توجه به سرانه اي شدن بودجه دانشگاه‌ها، سرانه بودجه هر دانشجو براي انجام فعاليتهاي ورزشي در ‏طول سال 300 هزار ریال است و صرفا 10 درصد بودجه دانشگاهها صرف فعاليتهاي ورزشي ‏دانشجويان ميشود.
تحقیقات بنیاد ورزش زنان در سال تحصیلی 96-1995 نشان ميدهند که کمک هزینه ای اختصاص یافته به ورزشکاران مرد 400 هزار دلار بیشتر از زنان بوده است در حالی که این میزان در سال تحصیلی 04-2003 به 340 هزار دلار کاهش یافته است و هنوز زنان ورزشکار ما به برابری کامل با مردان همتای خود دست نیافتند(شیر زنان، 1387).
ریچارد لاپچیک در بررسی اخیر در خصوص بودجه دانشگاههای امریکا(فلوریدای مرکزی) اعلام کرد که وضعیت تحصیلی و آمار فارغ التحصیلی زنان ورزشکار دانشجو نسبت به گذشته بسیار بهتر شده و یکی از دلایل این بهبودی را اصلاحات صورت گرفته از سوی انجمن ملی ورزش دانشگاهی ایالات متحده دانسته که بر اساس آن بورسیه و کمک هزینه دانشگاهی به آن دسته از برنامههای ورزشی که ملاحظات علمی و تحصیلی ورزشکاران را در نظر نگرفته و از لحاظ آکادمیک خوب عمل نميکنند، تعلق نميگیرد. دانشگاههای ضعیف در ورزش از بودجه محروم ميشوند(ریچارد لاپچیک ، 2005) .
بر اساس مطالعات ملی و رسمی کشور امریکا، 57 درصد از دانشجویان دانشگاههای این کشور را زنان تشکیل ميدهند. همچنین بنا بر تحقیقات بنیاد ورزش زنان، 42 درصد از ورزشکاران دانشگاهی امریکا نیز زنان هستند. آمار و ارقام گزارشات رسمی امریکا در سال تحصیلی 08-2006 نیز نشان ميدهند که اکثر تیمهای ورزشی زنان تنها 18 تا 35 درصد از بودجه اختصاص به مدارس و دانشگاهها را دریافت ميکنند. مارچ اشنایدر(رئیس برنامهریزی بنیاد ورزش زنان) معتقد است با برابر بودن جنسیت، مشارکت ورزشی از دو جنس مختلف باید با میزان حضور آنها در محیط آکادمیک برابر باشد یعنی اگر 57 درصد از دانشجویان امریکایی زن هستند باید 57 درصد ورزشکاران دانشگاههای امریکا را نیز زنان تشکیل دهند. اما در واقع چنین نیست(شیر زنان، 1387).
لی تن پیترو نیکو اسپرل (2007) در پژوهشی به مشکلات مالی ورزش دانشگاهی و نحوه جستجوی منابع مالی جدید از طریق متقاعد ساختن سازمانها و موسسات غیرانتفاعی، اقتصادی برای اختصاص بودجه ای برای ورزش دانشگاهی پرداختهاند واعلام کردند که از تجربیات دانشگاه آخن المان در رابطه با جمع آوری کمک مالی استفاده، تا از این طریق با کاهش مستمر بودجه ورزش دانشگاه مقابله شود.
با توجه به اهمیت بودجه در اجرای فوقبرنامه ورزشی دانشگاهها و تلاش مستمر مدیران در بهینه سازی ورزشی به دلیل کاهش بودجه هزینه ای و عدم رعایت بودجه سرانه ای براي فعالیت‌های ورزشی دانشجويان، نتیجه مطلوب حاصل نمیشود (اسدی، 1380 و رحمانی، 1385). به نظر ميرسد که در حال حاضر هزینه بودجه در فوقبرنامه دانشگاهها با مشکلاتی از قبیل عدم بودجه ریزی صحیح، الگوی مدون و جامع برای محاسبه هزینه سرانه ورزشی دانشجو، استاندارد نبودن سرانه‌های فعلی و هزینه سرانه مبتنی بر عملکرد گذشته بدلیل عدم شفافیت و تداخل برخی هزینه‌ها، عدم عنایت و حمایت مالی لازم مسؤولین دانشگاهی از اجرای برنامه‌های فوق برنامه ورزشی مواجه میباشد. این تحقیق به مقایسه وضعیت هزینه بودجه در فوقبرنامه ورزشی دانشگاههای ایران و مقایسه آن با ده سال قبل ميپردازد. محقق در این تحقیق به دنبال پاسخ به اين سؤال است که:
 آیا وضعیت بودجه هزینه ای در فوقبرنامه ورزشی دانشگاهها نسبت به ده سال قبل تغییر یافته است؟
 در صورت وقوع تغییرآیا روند تغییرات صعودی يا نزولي بوده است؟
تحقیق حاضر«تحلیل هزينه یابی و بودجه ریزی ورزشی دانشگاه‌های ایران در سال‌های 1387-1377» ضمن توصیف وضعیت هزينه یابی و بودجه ریزی ورزشی دانشگاه‌ها و مقایسه با وضعیت سال 1377(ده سال پیش از اجرای تحقیق) می تواند مدیران و برنامهریزان ورزش دانشجویی کشور را از روند رشد و توسعه بودجه هزینه شده در فوقبرنامه ورزشی دانشگاهها آگاه نماید تا با برنامهریزی صحیح در هزینه یابی بر مبنای فعالیت و بودجه ریزی عملیاتی از هدر رفتن منابع اعتباری و مالی جلوگیری گردد. مهم‌ترين كاري كه بايد در بودجه عملياتي انجام گيرد، هزينه‌يابي فعاليت‌ها است. هزينه‌يابي و تعيين قيمت تمام شده امري در ظاهر امری آسان است، اما از نظر تكنيكي كار بسيار پيچيده‌اي است كه بايد بتوان فعاليت دستگاه‌هاي اجرايي را به وظايف آن‌ها مرتبط و رابطه ميان وظايف و برنامه‌ها را تعريف كرد. نتایج این تحقیق امید است بتواند مدیران ورزش دانشجویی را در برنامهریزی استفاده از سيستم بودجه‎بندي مبتني بر فعاليت در ورزش دانشگاهها یاری رساند و مدیران برنامهریز را در برآورد بهاي تمام شدة ورزش دانشجویی که مستلزم استفاده از سيستم بودجه‎بندي مبتني بر فعاليت و بكارگيري سيستم حسابداري هزينه‎يابي مبتني بر فعاليت، یاری رساند.


روش تحقیق:

تحقیق حاضر از نوع تحقیقات علی مقایسهای و تحلیلی ميباشد که محقق سعی دارد وضعیت هزينه یابی و بودجه ریزی ورزشی دانشگاه‌های ایران در سال‌های 1387-1377 مقایسه نماید. جامعه آماری شامل کلیه دانشگاههای ایران که دارای مدیر فوقبرنامه ورزشی و تحت پوشش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ميباشد، است که براساس گزارش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری 60 دانشگاه ميباشند. نمونه آماری برابر با 41 دانشگاه ميباشد که به صورت تصادفی ساده انتخاب ميشوند. ابزار اندازهگیری این پژوهش پرسشنامه محقق ساخته است که بر اساس اهداف کلی و اختصاصی پژوهش و با توجه به پرسشنامه مورد استفاده تندنویس، 1375 (ده سال قبل) در زمینه مقایسه وضعیت موجود بودجه فوقبرنامه دانشگاههای ایران با ده سال قبل تهیه شده است.
اطلاعات موجود از طریق پرسشنامه محقق ساخته با روایی صوری قابل قبول و پایایی با الفای کرونباخ 99/0 که از طریق پست سفارشی و الکترونیکی توسط مدیران فوقبرنامه دانشگاهها تکمیل شد. اطلاعات مربوط به ده سال قبل از نتایج و یافتههای مربوط به دانشگاهها از رساله دکتری تندنویس، فریدون در متغییرهای مربوطه استفاده گردید.
در این تحقیق برای توصیف داده‌ها از آمار توصیفی(فراوانیها، میانگین،میانه، درصدها، رسم نمودار و جدول) استفاده شده است، با توجه به مقیاس اندازه گیری متغیر‌ها از روشهای آمار استنباطی و برای مقایسه میانه داده‌ها از روش آزمون ویلکاکسونWilcoxon استفاده شده است. از برنامههای نرم افزاری مثل SPSS وExcel نیز جهت بررسی دادههای خام و رسم نمودارها و جداول شده است.








یافته‌های تحقیق

وضعیت بودجه هزینه شده در برنامههای فوقبرنامه دانشگاهها

برنامه میزان بودجه( به هزار ریال)
فراواني درصد
آموزشی
300/978/4 8/26
تفریحی 500/766/5 2/29
قهرمانی 200/158/8 44
مجموع برنامهها
000/903/18 100
جدول(1)- توزيع درصدی بودجه هزینه شده به تفکیک نوع برنامه

يافتههاي جدول(1) نشان ميدهد از مجموع 18903000000 ریال کل بودجه هزینه شده برای فوقبرنامه دانشگاه، 4978300000 ریال(8/26 درصد) به برنامههای آموزش عمومی،5766500000 ریال(2/29 درصد) به برنامههای همگانی و تفریحی و 8158200000 ریال(44 درصد) به برنامههای ورزش قهرمانی اختصاص یافته است.



نمودار(1)- درصد فراوانی بودجه هزینه شده در فوقبرنامه دانشگاهها به تفکیک نوع برنامه



وضعیت بودجه هزینه شده به تفکیک جنسیت در فوقبرنامه دانشگاهها

عنوان
جنسیت مبلغ بودجه جمعیت دانشجویی سرانه به ازای هر نفر انحراف معیار
فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد
دختر 000/600/390/8 4/44 184420 3/54 45497 1/40 1142
پسر 000/400/512/10 6/55 154774 7/45 67921 9/59 1698
مجموع (دختر و پسر) 000/000/903/18 -- 339194 -- 55729 -- 1342
جدول(2)- توزيع درصدی سرانه بودجه هزینه شده در فوقبرنامه دانشگاهها به تفکیک جنسیت

يافتههاي جدول(2) نشان ميدهد از مجموع 18903000000 ریال کل بودجه هزینه شده، مقدار10512400000 ریال (4/44 درصد) برای دختران و8390600000 ریال (6/55 درصد) بودجه به بخش پسران اختصاص یافته است. يافتههاي جدول(2) نشان ميدهد میانگین سرانه بودجه هزینه شده در بخش دختران(1142 ± 45497) ریال و در بخش پسران (1698 ± 67921) ریال ميباشد و در مجموع(1342 ± 55729) ریال به ازای هر دانشجو هزینه گردیده است. همچنین نتایج جدول(2) نشان می دهد بخش دختران با 3/54 درصد جمعیت دانشجویی فقط 1/40 درصد کل بودجه برای آن‌ها هزینه گردیده و در بخش پسران با 7/45 درصد جمعیت 9/59 درصدکل بودجه اختصاص یافته است که نشان از عدم تناسب بین سرانه بودجه و جمعیت دانشجویی دختران بوده و مدیران می بایست ضمن توجه به بخش دختران، برای هزینه بودجه براساس درصد جمعیت دانشجوی برنامه ریزی نمایند.


نمودار (2)- درصد فراوانی سرانه بودجه هزینه شده در فوقبرنامه دانشگاهها به تفکیک جنسیت





مقایسه وضعیت موجود سرانه بودجه هزینه شده با ده سال قبل

متغییر توصیف آمار ی
سال تعداد دانشگاه میانگین میانه انحراف معیار
سرانه بودجه 1375 41 14599 50/5785 35/20793
1386 41 63754 50/66639 77/26152
جدول(3)- توصیف سرانه بودجه هزینه شده به تفکیک سال در فوقبرنامه دانشگاهها

يافتههاي جدول(3)- نشان میدهد میانگین سرانه بودجه هزینه شده از 14599 ریال در سال 1375به 63754 ریال در سال 1386 رسیده و در مجموع میانگین بودجه هزینه شده نسبت به ده سال قبل افزایش یافته است.

متغییر P<0.05
تعداد نمره T نمره Z p-level
سرانه بودجه در سالهای
1386 و 1375 41 00/3 82/2 00/0 *
جدول(4)- مقایسه سرانه بودجه هزینه شده در فوقبرنامه دانشگاهها

يافتههاي جدول(4) نشان میدهد اختلاف معناداری در سطح(05/0) بین سرانه بودجه هزینه شده موجود و ده سال قبل وجود دارد.


بحث و نتیجه گیری

مديران سه وظيفه اساسي(برنامه ريزي، هماهنگي و كنترل) را براي اداره سازمان خود دارند و بودجه موجب بهبود و تقويت وظايف مديران مي گردد. از سويي ديگر بدون بودجه، مؤسسه بي هدف بوده و جهت فعاليت‌ها و اهداف آن نامعلوم است. مديريت خوب و بودجه ريزي صحيح مجموعاً، ثمرات بسياري دارد ولي يك بودجه خوب، به تنهایي و بدون وجود يك مديريت مطلوب حاصلي به بار نمي آورد(خشائي،1385).
نظام بودجه ريزي سنتي براساس پذيرش وضع موجود مبتني بوده و در اين نظام بر چانه زني دستگاه‌ها با نهادهاي تصميم‌گيرنده اصلي است. در غالب مواقع بودجه پيشنهادي دستگاه با سقف تعيين شده هماهنگي و مطابقت ندارد، با كاهش همه جانبه و با درصدي خاص، اجراي تمامي فعاليت‌هاي دستگاه با مشكل مواجه شده و نظارت بر اجراي بودجه دستگاه نيز بر پايه اصول علمي ميسر نخواهد بود. بنابراين سازمان‌ها و دستگاه‌هايي كه به بودجه ريزي سنتي عادت كرده اند، مقاومت‌هاي در برابر اجرايي شدن بودجه ريزي عملياتي انجام می دهند.(قارون، 1385) و (همتی و همکاران، 1388).
دانشگاهها همانند سازمانهای ورزشی از فعالیتهاي ورزشی در جهت ساختن اجتماع سالم و پویا خود استفاده مينمایند. مهم ترین فعاليتی که در دانشگاهها ميتواند برای آموزش مهارتهای زندگی و اجتماعی به دانشجویان مورد استفاده قرار گيرد برنامه‌های فوقبرنامه ورزشی می باشد که آمادگي جسماني و روحي دانشجویان را بهبود بخشيده تا با نشاط و شادابي نقش مؤثرتري در توسعه پايدار ورزش دانشگاه ايفاي نمايند. از این رو تمام دانشجویان بايد از بهترين امكانات مادی و کالبدی ورزش برخوردار باشند. با توجه به قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی(ماده 49) تخصیص کمک‌های دولتی به دانشگاه‌ها براساس سرانه دانشجویی می باشد اما چالش مهم استاندارد نبودن سرانه‌های فعلی در دانشگاه‌ها و عدم سابقه هزینه یابی بر مبنایی فعالیت(ABC) در نظام مالی دانشگاه‌ها و آموزش عالی( قارون، 1386) و تعیین هزینۀ واقعی سرانه ورزشی در دانشگاه‌ها می باشد. علاوه بر این متفاوت ماموریت بودن ماموریت و سطح فعالیت و وجود رشته تربیت بدنی و نیروی متخصص در این امر درون دانشگاه‌ها و مدیریت فوق برنامه می تواند چالشی دیگر در هزینه یابی و بودجه بندی بخش ورزش دانشجویی می باشد.
بر اساس نتایج تحقیق حاضر و نتایج تحقیق تندنویس(1375) که بودجه و سرانه ورزشی هزینه شده برای هر دانشجو در فوقبرنامه ورزشی را 14599ریال اعلام کرد و نتایج تحقیق حاضر نشان داد که میانگین سرانه بودجه از 14599ریال در سال 1375به 45027 ریال برای هر دانشجو در سال 1386 رسیده و نتیجه این که سرانه بودجه نسبت به ده سال قبل در سطح معناداری(05/0) افزایش یافته است. كريميان و تندنويس(1383) درخصوص رابطه بين بودجه هزينه شده بر افزايش فعاليتهاي فوقبرنامه ورزشي دانشگاهها اعلام نمودند بين کل بودجه هزينه شده با تعداد کل دانشجويان شرکت کننده در مسابقات رابطه معناداري وجود دارد.. يزدانيفاروقي(1374) نیز در تحقیق خود اعلام کرده بود که دانشگاههای ايران 6/51 درصد و كشورهاي آسياي ميانه 2/42 درصد با كمبود بودجه مواجهه میباشند. دارابی(1376) اعلام کرد بودجه هزینه شده در سطح دانشگاههای تهران1296116000ریال و سرانه بودجه ورزشی در کل 16050 ریال و به ازای هر دانشجوی شرکت کننده در مسابقات قهرمانی دانشجویی 654273 ریال میباشد.
هم چنین نتایج تحقیق حاضر نشان میدهد 4/44 درصد بودجه برای دانشجویان دختر و 6/55 درصد به دانشجویان پسر اختصاص یافته و این در حالی است که درصد جمعیت دانشجویان 54 درصد دختر و 46 درصد پسر میباشد موید این امر است میزان بودجه صرف شده و همچنین سرانه بودجه برای فعالیتهای فوقبرنامه در دانشگاهها از نظر نوع برنامه و تعداد دانشجویان دختر و پسر یکسان نمیباشد که میتوان نتیجه گرفت که احتمالا ضابطهمشخصی در بخش اعتبارات و امور مالی ورزش دانشگاهها از نظر جمعیتی وجود ندارد این نتایج با نتیجه تحقیق دارابی(1374) که یکی از مهمترین و اساسیترین کمبودها را، کمبود بودجه و اعتبارات مالی معرفی کرده و طالب پور(1386) که اعتقاد دارد اعتبارات تعیین شده صرف امور دیگری غیر از تربیت بدنی میگردد، تایید میگردد و مدیران فوقبرنامه میبایستی بودجه ورزشی را با توجه به تعداد دانشجویان دختر و پسر ورزشکار و تعداد برنامههای فوقبرنامه هزینه نمایند. یعنی اگر 57 درصد از دانشجویان دختر هستند باید 57 درصد بودجه به فوقبرنامه دختران اختصاص یابد و اما در واقع چنین نیست و نتایج لاپچیک در خصوص بودجه دانشگاهها و آمار و ارقام گزارشات رسمی امریکا در سال تحصیلی 08-2006 نیز نشان میدهند که اکثر تیمهای ورزشی زنان تنها 18 تا 35 درصد از بودجه اختصاص به مدارس و دانشگاهها را دریافت میکنند. مطالعات ملی و رسمی کشور امریکا نیز با اعلام 57 درصدی زنان دانشجو در دانشگاههای این کشور موید همین نتیجه است. نکته قابل توجه این که با اختصاص سرانه بودجه ورزشی 45027 ریال برای هر دانشجو در فوقبرنامه، وظیفه مدیران فوقبرنامه اینست که ضمن تبیین نقش و اهمیت فوقبرنامه در سلامت دانشجویان، با هزینه یابی بر مبنای فعالیت(ABC) مدیران مافوق و مسوولین دانشگاهها را نسبت به اجرایی بودجه ریزی عملیاتی ترقیب نمایند و با توجه به سرانه ای بودن بودجه از کمک‌های دولتی به دانشگاه‌ها با برنامه ریزی صحیح و ایجاد محرک‌های هزینه در بخش ورزش نسبت دریافت بودجه سرانه بخش ورزش از بودجه فرهنگی دانشگاه‌ها اقدام نمایند.
از آن جایی که بودجه ریزی عملیاتی، عوامل صرفه جویی و اثر بخشی را به ابعاد سنتی بودجه ریزی می افزاید(کرد بچه، 1388). نظام بودجه ریزی عملیاتی بین کارایی و اثر بخشی تمایز قایل می شود. در کارایی استفاده مفید از منابع مورد نظر است در حالی که اثر بخشی با عملکرد مرتبط است (مهدوی، 1385) همچنین در این بودجه ریزی، طبقه بندی عملیات به نحوی است که هدف‌ها شفاف تر بیان شده و ارزیابی بودجه آسان تر و در روش هزینه یابی آن، ارتباط بین داده و ستاده مورد توجه قرار می گیرد. شاخص‌های عملکرد باید در چارچوب اهداف برنامه یا وظایف دستگاه بوده و این اهداف نیز باید مشخص، تفکیک شده و قابل اندازه گیری باشند.(کرد بچه، 1384) به همین دلیل بودجه ریزی عملیاتی را اصطلاحا مدیریت هزینه یا مدیریت نتایج نیز گویند(ساکتی و سعیدی،1386) و در اکثر مدل‌های بودجه ریزی عملیاتی بهبود عملکرد سازمانی به عنوان محور اصلی مورد تاکید بوده و ایده ای بنیادی برای تامین مالی سازمان با نتایج اشکار می باشد.(عمید و دهقانان، 1386) بودجه بندی عملیاتی با هدف آگاه ساختن مدیران و سیاست گزاران درباره نتایج هر برنامه و مجموعه برنامه‌های که برای رسیدن به رسیدن اهداف مشترک اجرا و موجب افزایش توانایی تصمیم گیران در خصوص درخواست بودجه دستگاه‌های اجرایی می گردد(رویایی، زینالی و محمدی پور، 1386).
رویکرد سیاست گذران اقتصادی به روش بودجه ریزی عملیاتی در برنامه پنجم توسعه حاکی از ضرورت تخصیص منابع به سازمان‌های دولتی در راستای تحقق توسعه پایدارکشور است و با وجود اراده دولت در اصلاح نظام بودجه ريزي كشور و تعريف و اقدام در حوزه بودجه عملياتي و ضرورت اصلاح نظام بودجه‌ريزي مي‌بايست مقدم بر اهداف، استراتژي‌ها و سياست‌ها مورد توجه قرار گيرد و آنگاه با طراحي برنامه‌هاي عملياتي، اهداف و سياست‌ها را تحقق بخشيد. اجراي دقيق بودجه ريزي عملياتي (Performance Based Budgeting) نيز از جمله راهكارهايي است كه تا حدود زيادي و به طور خودكار نظارت در بخش مالي دانشگاه‌ها را تسهيل مي كند. تحقق این نقش نظارتی و نیز بسیاری از برنامه ریزی‌های دانشگاهی مستلزم استقرار سیستم جامع نگهداری حساب‌های هزینه و محاسبه سرانه‌های دانشجویی است. تعیین نرم‌های سرانه دانشجویی می تواند کارایی و اثربخشی هزینه‌ها در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی را نیز افزایش دهد.

پیشنهادات برخاسته از تحقیق:
1- تدوین الگوی عملی مناسب برای هزینه یابی(شناسائی و طبقه بندی هزینه‌ها و محاسبه بهای تمام شده ورزش دانشجویی در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی.
2- تعیین نرم هزینه سرانه ورزشی دانشجویی بر اساس اطلاعات هزینه یابی در دانشگاه‌ها
3- فراهم ساختن زمینه و اطلاعات اولیه برای بکارگیری روش‌های مختلف بودجه ریزی ، به ویژه بودجه ریزی عملیاتی.


منابع:
1- خشائي، مسعود. ضوابط ناظر بر تهيه و تدوين و مستندسازي بودجه سال 1386 شركت‌هاي آب و فاضلاب شهري، گزارش پژوهشی، دفتر نظارت مالی و بودجه شركت‌هاي آب و فاضلاب شهري، 1385.
2- پيله رودي، سيروس. برنامه‌ريزي تفصيلي و بودجه عملياتي در خدمات بهداشتي ادغام يافته، انتشارات صندوق كودكان سازمان ملل متحد (يونيسف). تهران، 1375.
3- خشائي، مسعود. خطيبي، ماهنوش. بررسي روند بودجه ريزي عملياتي در صنعت آب و فاضلاب. اولين كنفرانس بين المللي بودجه ريزي عملياتي، تهران،1386.
4- سهیلی، محمد. بودجه بندی عملیاتی در موسسات فرهنگی آستان قدی رضوی، دومین كنفرانس بين المللي بودجه ريزي عملياتي، تهران، 1387.
5- دل انگیزان، سهراب. محمد نژاد، نعمت. ارایه یک مدل ریاضی برای اصلاح تخصیص بودجه در سازمان‌هایی که واحد مستقل مشابه دارند، دومین كنفرانس بين المللي بودجه ريزي عملياتي، تهران،1387.
6- مهدوی، عبدالمحمد. تدوین بودجه عملیاتی برای دستگاه‌های استان کرمان. اولین كنفرانس بين المللي بودجه ريزي عملياتي، تهران،1386.
7- همتی، علی اصغر. بینائی، تقی. یوسفی، بهپور. فروزش فرد، محمد. احمد زاده، مجتبی. اعتمادی، فاطمه. لقائی، خدیجه. گلستانی، مینا و دانشجو، علی. مطالعه و بررسی کاربرد بهای تمام شده خدمات در سیستم مدیریت منابع مالی و بودجه ریزی عملياتي در بخش آزمایشگاه مرکز آموزشی درمانی امیرالمومنین (ع) سمنان، طرح پژوهشی، دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني سمنان، معاونت پشتيباني، مديريت تشكيلات ،آموزش و بودجه، 1385.
8- موسی خانی،مرتضی. منشی زاده، مسعود. اصول و مبانی بودجه ریزی در ایران. قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی قزوین، 1382.
9- ساکتی، پرویز. سعیدی، احمد. پیشنهاد برای بودجه ریزی دانشگاهی بر مبنای عملکرد، اولين كنفرانس بين المللي بودجه ريزي عملياتي، تهران،1386.
10- قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلا‌مي‌ايران(1388 – 1384)، فصل چهارم، توسعه مبتنی بر دانایی، نشریه نامه آموزش عالی، شماره 17، بهمن1384، برگرفته از سایت اینترنتی به آدرس: http://nameh.irphe.ir
11- لایحه برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران(1393- 1389)، 1388، انتشارات معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور. برگرفته از پايگاه اینترنتی شبکه نخبگان و پژوهشگران به آدرس: http://nokhbe.ir/newnokhbeh
12- ساکتی، پرویز. سعیدی، احمد. چالش‌ها و راهکارهای بکارگیری شاخص‌های عملکردی در بودجه ریزی عملیاتی در دانشگاه‌های دولتی ایران، سومین كنفرانس بين المللي بودجه ريزي عملياتي، تهران1388.
13- تاج الدینی، معصومه. بررسي و طراحي بودجه ريزي عملياتي در مراكز تحقيقاتي، دومین كنفرانس بين المللي بودجه ريزي عملياتي. تهران، 1387
14- رضایی نژاد، عبدالرضا. مهندسی دوباره شرکت‌ها، تهران، انتشارات موسسه فرهنگی رسا، 1379، ص 239.
15- مظفری، سیدامیراحمد. مدیریت تاسیسات و اماکن ورزشی، جزوه درسی، دانشکده تربیت بدنی دانشگاه تربیت معلم تهران، 1383.
16- O, Donoghue, p. Boylan, k. The Effect of physical activity on well-being and self perception, Journal of sport sciences, 2004
17- خورشیدی، عباس. قورچیان، نادرقلی. شاخص‌های عملکردی در ارتقای مدیریت کیفی نظام آموزش عالی، تهران، فرا شناختی اندیشه، 1379.
18- عمادزاده، مصطفی. بختیاری، صادق. دل انگیزان، سهراب. نقش دانشگاه‌ها در جهان در حال تحول، اولین همایش دانشجویی جهانی شدن و اقتصاد، مردادماه، کرمانشاه، دانشگاه رازی، 1383.
19- عزیزی، احمد. مدرس، احمد. هزینه یابی بر مبنای فعالیت، انتشارات سازمان حسابرسی، تهران، 1388.
20- قارون، معصومه. تحولات مالی نظام آموزش عالی در برنامۀ چهارم توسعه و جایگاه مطالعات هزینه یابی: واقعیت‌ها و الزامات، 1388. برگرفته از سايت اینترنتی مؤسسه پژوهش و برنامه ريزی آموزش عالی به آدرس: www.irphe.ir/fa/cost
21- قارون، معصومه. کاربرد هزینه یابی مبتنی بر فعالیت در برآورد هزینه سرانه دانشجویی، نشریه علمی پژوهشی پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی، شماره44، تابستان 1386، صص 79 تا 108
22- قارون، معصومه. بررسی راههای تامین منابع مالی دانشگاه‌ها، نشریه علمی پژوهشی پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی، بهار و تابستان 1375، شماره13 و 14، صص 97 تا 142
23- توفیقی داريان، جعفر. ضرورت ارتقای كيفيت در آموزش عالي ايران، دوازدهمين كنگره سراسري همكاري‌هاي دولت، دانشگاه و صنعت براي توسعه، 1382.
24- قطبی، نسرین. محاسبة هزينه سرانه دانشجو در دانشكده فني دانشگاه تهران به تفكيك دانشكده، طرح پژوهشی، مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی، 1382.
25- کریمی، جواد. نقش دانشگاه در ارتباط با تربیت بدنی و ورزش، دومین کنگره علمی ورزشی آموزش عالی، تهران، دانشگاه تربیت مدرس ،1374.
26- دارابی، حجت اله. بررسی برخی عوامل موثر بر ارتقای کمی و کیفی فوقبرنامههای ورزشی در دانشگاههای آموزش عالی مستقر در شهر تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران،1376.
27- تندنویس، فریدون. نحوه گذران اوقات فراغت دانشجویان دانشگاههای کشور با تاکید برفعالیتهای ورزشی، رساله دکتری، دانشگاه تهران، 1375.
28- يزدانيفاروقي، شهريار. بررسي نحوه گذران اوقات فراغت دانشجويان قهرمان كشورهاي آسياي ميانه و جمهوري اسلامي ايران شركت كننده در اولين دوره بازي‌هاي همبستگي كشورهاي اسلامي، پايان نامه كارشناسي ارشد، دانشگاه تربيت مدرس، 1374.
29- كريميان، جهانگیر. تندنويس، فریدون. روابط بين نيروي انساني، بودجه هزينه شده، مساحت اماكن و تاسيسات بر افزايش فعاليتهاي فوقبرنامه ورزشي دانشگاهها، نشریه علوم حرکتي و ورزش،1383، شماره3، صص 79-63.
30- آفرينش خاكي، اكبر. تندنويس، فريدون. مظفري، سيداميراحمد. مقايسه ديدگاههاي اعضاي هيات علمي، مربيان، ورزشكاران و مديران در مورد چگونگي توسعه ورزش همگاني، نشریه علوم حرکتي و ورزش، 1384، شماره 5، صص10-22.
31- عليزاده، محمدحسين. تجاري، فرشاد. بررسي وضعيت ايمني اماکن ورزشي دانشگاههاي دولتي تهران و ارايه راهکارهاي مناسب، نشریه علمی پژوهشی پژوهش در علوم ورزشي، 1385، شماره 15، صص 39-23.
32- طالب پور، مهدی. سرانه دانشجويي دانشگاه‌هاي دولتي 10 برابر شده است، 1386، 15دی ماه، برگرفته از سايت اینترنتی آفرینش به آدرس: http://www.afarinesh-daily.com
33- سایت اینترنتی شیرزنان. گله از بودجه نابرابر ورزش زنان و مردان امریکا ،1387، برگرفته از سايت اینترنتی شیرزنان به آدرس: http:// www.shirzanan.net
34- Lapchick, Richard. Keeping score when it counts: Graduation rates for 2005 NCAA men’s and women’s Division I basketball tournament teams. Orlando, FL: The Institute for Diversity and Ethics in Sport at the DeVos Sport Business Management Graduate Program, University of Central Florida, 2005.
35- Lynen, Peter. Nico, Spirle. Fundraising Fining Support for University Sport, Universidad Bangkok, Proceeding FISU Conference, 2007: 309-312
36- اسدي دستجردی، حسن. نياز سنجي و نظرسنجي از دانشجويان در خصوص فعاليتهاي تربيتبدني و علوم ورزشي دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي كشور، طرح پژوهشی، پژوهشكده تربيتبدني و علوم ورزشي،1380.
37- رحمانی، احمد و همکاران. نقش ورزش در گذراندن اوقات فراغت دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی تاکستان، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش در علوم ورزشی، پژوهشکده تربیت بدنی، 1385، شماره 12، صص50- 33
38- كردبچه، محمد. پيشنهاد روش براي بودجه‌ريزي عملياتي، جزوه درسی، تهران، سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور،1384.
39- فرزيب، عليرضا. بودجه‌ريزي دولتي در ايران، تهران، انتشارات مركز آموزش مديريت دولتي، مديريت و برنامه‌ريزي، ،1381، چاپ پانزدهم
40- Nickolas, Barr. Financing Higher Education, Finance and Development, Volume 42, 2005.
41- کرد بچه، محمد. تخیصص بودجه بر مبنای عملکرد، روزنامه گسترش صنعت، 1388، سال اول(64)، 23 خرداد ماه.
42- عمید، امین. دهقانان، حامد. بررسی نقش معماری سازمانی در استقرار نظام بودجه ریزی عملیاتی، دومین كنفرانس بين المللي بودجه ريزي عملياتي، تهران، 1387.
43- رویایی، رمضانعلی. زینالی، مهدی. محمدی پور، رحمت اله. بودجه ریزی عملیلتی و نقش آن در عملکرد سازمان‌ها و دستگاه‌های دولتی، اولين كنفرانس بين المللي بودجه ريزي عملياتي، تهران،1386.

نرم افزار بودجه ريزي عملياتي الماس

اين نرم افزار امکانات زیر را در اختيار کاربر قرار مي دهد: جهت دانلود بروشور نرم افزار روی لینک زیر کلیک نمایید:

دانلود بروشور شرکت

جهت اطلاع از فعالیتها و خدمات شرکت و دریافت بروشور گروه مشاوران پنکو روی لینک زیر کلیک نمایید:

فيلم هاي آموزشي

مجموعه فیلمهای آموزشی محاسبه قيمت تمام شده ، بودجه ريزي مبتنی بر عملکرد را از طریق آدرس زیر دانلود نمایید: