منابع  \  محاسبه و مديريت قيمت تمام شده

محاسبه و مديريت قيمت تمام شده

سازمان هاي امروزي از هر نوع و اندازه با فشار فزاينده اي براي بهبود كارايي و اثربخشي روبرو هستند . تقريباً در تمام كشورهاي جهان، وزارتخانه ها، سازمانهاي دولتي، شركتهاي دولتي، دانشگاهها،بانكها و موسسات مالي و اعتباري، شهرداريها، بيمارستان ها ،موسسه هاي عام المنفعه، بيش از گذشته ازنظر پاسخگويي مالي زير فشارند. اين فشارها باعث شده است كه مديران ارشد سازمانها براي گسترش سطح خدمات خود به فكر تغيير رويكردهاي مديريتي و مخصوصا نظام هاي برنامه و بودجه افتاده تا از اين طريق بتوانند علاوه بركاهش فشار بر روي سازمان موجبات توسعه فعاليتهاي خود را فراهم آورند.
مديران در سالهاي اخير با درك موقعيت خود در جستجوي يافتن راهكارهاي مناسب در استفاده موثر از منابع، برآمده اند . مديران در غلبه براين مشكل با چالشهاي زير روبرو هستند :
  • تعيين بهاي تمام شده واقعي و درست كالا و خدمات
  • اتصال برنامه هاي عملياتي به استراتژيها
  • تعيين شاخصهاي عملكردي و مديريت آنها
  • بهبود فرايندها
  • ارزيابي گزينه هاي استفاده از خدمات بيروني يا برون سپاري
  • همسو ساختن فعاليتها با رسالت و برنامه راهبردي سازمان
سيستم سنتي حسابداري، نمي تواند بين مصرف منابع و نتايج به دست آمده به صورت مستقيم يا غيرمستقيم ارتباط برقرار كند و تنها به جمع آوري هزينه ها مي پردازد. اكثر مديران نيز به همين ديدگاه عادت دارند و تنها به جمع هزينه هاي دستگاه در هريك از طبقه هاي مواد هزينه اي توجه مي كنند و سيستم حسابداري نيز كه در همين جهت شكل گرفته است موجب تقويت ديدگاه اين گونه مديران مي شود. حسابداران و مديران بايد ديدگاه خود را تغيير دهند وبه جاي اندازه گيري مخارج برحسب منابع، به اندازه گيري هزينه ها برحسب خروجي ها و نتايج به دست آمده)پيامدها) روي آورند. زماني كه اطلاعات حسابداري نه تنها از منظر منابع صرف شده بلكه از منظر خروجي ها و نتايج به دست آمده يعني هزينه فعاليتها، هزينه فرايندهاي درون فعاليتها، و هزينه واحد خروجي(محصول) و هزينه نتايج حاصل از خروجي ها ، در اختيار مديران قرار گيرد، مبناي معتبرتري براي تصميم گيري در اختيار خواهند داشت.
در بخش دولتي نيز رويكردهاي فوق كه مورد استفاده بخش خصوصي بود، در دولت‌ها قوت و قدرت گرفته است و رويكردهاي خروجي‌محوري، شهروندمحوري و بازارگرايي كه رويكردهاي بخش خصوصي است جايگزين رويكردهاي بخش دولتي يعني فرآيندمحوري ، بروكراسي مداري و انحصار گرديده و شاكله مديريت دولتي نوين را بوجود آورده است. بنابراين مديريت بخش خصوصي و بخش دولتي و ابزارهاي مديريتي مورد استفاده هر يك به ديگري نيز سرايت كرد و مورد عمل قرار گرفته است بطوريكه در ادبيات حرفه اي، عبارات "مديريت دولتي" و "مديريت خصوصي" جاي خود را به عبارت "مديريت" داد.
در اين ميان محاسبه قيمت تمام شده محصول يا هزينه‌يابي محصول كه پايه و اساس حسابداري صنعتي بود )حتي حسابداري قيمت تمام شده بعضا بجاي حسابداري صنعتي استفاده مي گرديد( از طريق نظام بودجه ريزي عملياتي با توجه به ضرورت ها و رويكردهاي مديريت دولتي نوين به شكل فزاينده اي مورد توجه جدي دولت ها قرار گرفته است .
هزينه يابي كالا و خدمات به شيوه متداول حسابداري قيمت تمام شده كه از حسابداري صنعتي اتخاذ شده است به عصر انقلاب صنعتي باز مي گردد كه اصلي ترين عنصر توليد عبارت از نيروي كارمستقيم بود.
در سيستم هاي صنعتي، هزينه سربار ابتدا از واحدهاي خدماتي به واحدهاي توليدي تخصيص مي يافت و سپس بر اساس يك نرخ سربار يكسان به محصولات سرشكن مي شد. اين شيوه در قرن نوزدهم كه نسبت هزينه هاي غير مستقيم(سربار) به مستقيم 20 به 80 بود مورد استفاده زيادي در صنعت داشت چرا كه هزينه هاي سربار سهم زيادي را نسبت به هزينه هاي مستقيم در بر نداشت و با يك نرخ جذب ثابت مثلا بر اساس مجموع دستمزد مستقيم(به دليل محوريت نيروي كار مستقيم) به محصولات سرشكن مي گشت و در نتيجه قيمت تمام شده نهايي تقريبا بدرستي محاسبه مي شد. اما در قرن بيست و يكم كه رقابت در بازار كالا و خدمات شدت گرفت و موضوع كيفيت و رضايت مشتري محوريت يافت ،واحدهاي خدماتي و پشتيباني و تحقيقاتي زيادي از قبيل واحدهاي كنترل كيفيت ، خدمات پس از فروش ، ارتباط با تامين كنندگان ، رسيدگي به شكايات مشتريان، تعمير و نگهداري ، تحقيق و توسعه ، فروش و بازاريابي و ... حول واحدهاي توليدي
شكل گرفتند و به دليل پيشرفت چشم گير تكنولوژي سهم و محوريت نيروي كار مستقيم در توليد نيز كاهش يافت به طوريكه نسبت هزينه هاي غير مستقيم(سربار) به مستقيم 80 به 20 اعلام شد .
در چنين شرايطي كه هزينه هاي غير مستقيم و سربار سهم بسيار زيادي را نسبت به هزينه هاي مستقيم به خود اختصاص مي داد سرشكن كردن سربار بر محصولات با نرخ يكسان به ويژه هنگامي كه تنوع محصولات بالاست قيمت تمام شده واقعي را به دست نمي دهد. قيمت تمام شده نادرست موجب تصميم گيري هاي نادرست در حوزه هاي ارزيابي عملكرد مالي دستگاه ها ، تخصيص منابع ، تعيين قيمت و تعرفه كالا و خدمات مي شود . همچنين اموري نظير اتخاذ سياستهاي صحيح براي كاهش هزينه توليد محصولات و استفاده از ابزارهايي مانند اصلاح فرآيندها، مهندسي مجدد ساختارها و فرآيند ها براي حذف فعاليتهاي داراي اولويت كمتر، تجديدنظر در كميت و كيفيت محصولات براي ايجاد تعادل بين هزينه توليد آنها با بودجه اختصاص يافته، تجهيز منابع درآمدي جديد،مقايسه قيمت ها با استاندارد را منحرف نموده و امكان استانداردسازي خدمات ، برون سپاري خدمات به صورت كلي يا جزئي ، تعيين رقابتي بودن خدمات را با مشكل مواجه خواهد نمود.
بدين ترتيب ، موضوع نحوه محاسبه قيمت تمام شده محصول(كالا و خدمات) عامل اختلاف نظر و عدم تفاهم لازم بين حسابداران و حسابرسان از يك سو و مديران و مهندسان از سوي ديگر گرديد
به طوريكه مديران نمي توانستند معضلاتي را كه در تصميم گيري ها به تازگي با آن مواجه شده بودند را به حسابداران منتقل كنند .رويكرد حسابداران به قيمت تمام شده رويكرد هزينه اي و رويكرد مديران رويكرد فرآيندي بود .در واقع حسابداران عامل افزايش يا كاهش قيمت تمام شده محصولات را
مواد هزينه مي دانستند در حاليكه مديران و مهندسان عامل افزايش يا كاهش قيمت تمام شده را فرآيند قلمداد مي كردند و اين از حوزه ادراك حسابداران خارج بود .
در سال 1988 كاپلان و كوپر كه خود از حسابداران خبره و متخصص بودند و در حوزه مديريت نيز فعاليت داشتند با درك اين شكاف ادراكي بين مهندسين و مديران از يك سو و حسابداران از سوي ديگر ، با انتشار كتابي به نام "حلقه مفقوده" اعلام كردند آنچه كه باعث هزينه مي شود فعاليت است نه نيروي انساني ،تجهيزات و ديگر اقلام هزينه اي . بنابراين اگر چيدمان كارها يا همان فرايند انجام كار تغيير كند
هزينه ها نيز تغيير مي كند. لذا براي تعيين قيمت تمام شده خروجي يك فرآيند(محصول يا خدمت) بايد مجموع هزينه هاي فعاليت هاي دخيل در فرآيند را محاسبه كرد و هزينه هاي سربار را به تفكيك فعاليت ها و با نرخ جذب هاي متفاوت ( هزينه سازها) به آنها تخصيص داد . بدين ترتيب رويكرد نويني به حوزه حسابداري مديريت و هزينه اضافه شد كه تحت عنوان هزينه يابي بر مبناي فعاليت (ABC) نام گرفت .
به طور خلاصه رويكرد و تكنيك هزينه يابي و مديريت بر مبناي فعاليت (ABC/M) نه يك روش حسابداري قيمت تمام شده بلكه يك ابزار قدرتمند مديريتي براي افزايش كارايي و اثر بخشي و در نهايت بهره وري سازماني است. اين شيوه هزينه يابي از بخش صنعت و توليد به بخش خدمات و نيز خدمات بخش دولتي نيز كشيده شد و اكنون در اغلب كشورها براي محاسبه قيمت تمام شده خدمات دولتي از اين شيوه استفاده مي شود.




نرم افزار بودجه ريزي عملياتي الماس

اين نرم افزار امکانات زیر را در اختيار کاربر قرار مي دهد: جهت دانلود بروشور نرم افزار روی لینک زیر کلیک نمایید:

دانلود بروشور شرکت

جهت اطلاع از فعالیتها و خدمات شرکت و دریافت بروشور گروه مشاوران پنکو روی لینک زیر کلیک نمایید:

فيلم هاي آموزشي

مجموعه فیلمهای آموزشی محاسبه قيمت تمام شده ، بودجه ريزي مبتنی بر عملکرد را از طریق آدرس زیر دانلود نمایید: