مدل جامع نظام بودجه ریزی عملیاتی (مدل الماس)

این مدل در برگیرنده 3 عنصر اصلی و 3 عنصر توانمندساز است. عناصر اصلی عبارتند از:

  • لوگوی پنکو
    برنامه‌ریزی
  • لوگوی پنکو
    تحلیل هزینه‌ها
  • لوگوی پنکو
    مدیریت عملکرد

و عناصر توانمندساز عبارتنداز:

  • لوگوی پنکو
    مدیریت تغییر
  • لوگوی پنکو
    نظام پاسخگویی
  • لوگوی پنکو
    نظام انگیزشی
مدل اماس

این مدل از عنصر برنامه‌ریزی آغاز می‌شود و نشاندهنده آن است که برنامه‌های دستگاه‌های اجرایی باید در یک قالب راهبردی و بلندمدت طراحی شوند و برگرفته از برنامه پنجساله و سیاست‌های کلی کشور باشند و از سوی دیگر به صورت کوتاه مدت تأمین اعتبار شوند. بنابراین مدل جامع به 3 قسمت عمده یعنی برنامه 5 ساله کشور، برنامه راهبردی 5-3 ساله و برنامه سالانه دستگاه‌های اجرایی تقسیم بندی می شود. در برنامه 5 ساله در حوزه برنامه‌ریزی اهداف بلندمدت که همان پیامدها و نتایج کلان است،تنظیم می‌شود. دستگاه‌های اجرایی بر اساس سهم تعریف شده در قانون برنامه و مأموریت سازمانی خود برنامه 5-3 ساله‌ای را تدوین می‌کنند که در آن اهداف و پیامدهای بلندمدت و نیز اهداف کمی و عینی بلندمدت یا همان پیامدهای میانی تعریف می‌گردد. در این بخش برنامه‌های دستگاه‌های اجرایی به صورت بلندمدت و بر اساس برنامه راهبردی دستگاه تعریف می‌شوند. سپس دستگاه اجرایی با برش سالانه‌ای از برنامه راهبردی خود، سند بودجه مبتنی بر عملکرد خود را که همان برنامه سالانه نام دارد برای پیشنهاد بودجه، تامین اعتبار و ارزیابی عملکرد تنظیم می‌کند.
در برنامه سالانه اهداف کمی سالانه بر اساس اهداف بلندمدت راهبردی تعیین می‌شوند که پیامدهای سالانه را نشان می‌دهد. در حوزه مدیریت عملکرد متناظر با اهداف سالانه پیامد محور، شاخص‌های عملکرد تعیین می‌شود. سپس اهداف کمی برنامه‌ای تعیین می‌شود که این اهداف پیامدهای برنامه‌ای را برای یک سال مشخص می‌کند که متناظر با آن شاخص‌های عملکرد نیز تعیین می‌گردد. سپس اهداف کمی برنامه‌ای خروجی محور که خروجی‌های برنامه‌ها را برای رسیدن به پیامدهای برنامه‌ای تعیین می‌کند و شاخص‌های عملکرد متناظر نیز تعیین می‌شود. سپس اهداف کمی فرآیندی که منجر به تولید خروجیهای برنامه‌ای می‌شود و شاخص‌های عملکرد فرآیندی متناظر نیز تعریف می‌گردد.
در مرحله آخر بودجه دستگاه اجرایی بر اساس قیمت تمام شده خروجی‌های برنامه‌ای که در حوزه تحلیل هزینه‌ها به دست می‌آید، تهیه می‌گردد و در پایان سال انحراف شاخص‌های مالی و غیر مالی با برنامه سالانه و بودجه مصوب و بودجه عملکرد در حوزه مدیریت عملکرد بر اساس گزارشات عملکرد دستگاه‌های اجرایی تعیین می‌شود که نتایج آن منجر به اصلاح فرآیندها، مدیریت برنامه‌ها، مدیران برنامه‌ها، اصلاح برنامه‌های راهبردی و سالانه و در برخی موارد برنامه‌های توسعه می‌گردد.
عنصر مدیریت تغییر به عنوان عامل توانمندساز مدل به تحقق مدل و عناصر اصلی به صورت یکپارچه کمک می‌کند. عنصر مدیریت تغییر کمک می‌کند که تغییر نظام بودجه‌ریزی به صورت اثربخش اتفاق افتد. عنصر نظام انگیزشی به اختیارات مدیران می‌پردازد و حوزه اختیارات آنان را در نظام بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد گسترش داده و اجازه اعمال مدیریت در بکارگیری ورودیها و تغییر فرآیندها برای تولید خروجی‌ها و پیامدهای مورد نظر را می‌دهد. نظام پاسخگویی نیز با کمک به عنصر مدیریت عملکرد و در قالب مدیریت قراردادی یا همان استفاده از تفاهمنامه‌های عملکردی به ارزیابی عملکرد مدیران و برنامه‌ها در قالب اهداف، پیامدها و خروجی‌های مشخص تعیین شده در برنامه های سالانه یاری می‌رساند.
از آنجاییکه در حوزه عناصر فنی مدل، تحلیل هزینه ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است و شاه بیت این مدل را به خود اختصاص می دهد و با توجه به تجارب جهانی و نیز روش های محاسبه و مدیریت قیمت تمام شده فعالیت ها و خدمات سازمان های دولتی در دنیا به این عنصر نظری عمیق تر می افکنیم.  

...

error: